Byltyr oblys ákimi Beıbit Isabaev Panfılov aýdanynyń turǵyndarymen kezdeskende jemis-jıdek saqtaıtyn qoımanyń joqtyǵy aıtylǵan edi. Jerden yrysyn tergen jarkenttikter bıyl syıymdylyǵy 6 myń tonnalyq aýylsharýashylyq ónimderine arnalǵan orynnyń qurylysyn bastady. Jyl aıaǵyna deıin nysan el ıgiligine berilmek.
Jalpy, Jetisýda jemis-jıdek saqtaıtyn qoıma neken-saıaq. Bul másele burynnan kóterilip kele jatyr. Qazir óńirde on shaqty ǵana osyndaı úlken oryn bar. Ony kóbeıtý úshin qomaqty qarjy qajet. О́ńir ákiminiń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, atalǵan nysanǵa 1 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa salynǵan. Bul oblystaǵy aýqymdy qoımalardyń biri de biregeıi bolmaq.
Panfılovtyń almasy óńirdegi eń tátti jemistiń biri sanalady. Qazir ony óndiriske aınaldyrý máselesi aıtylyp júr. Odan bólek, túrli jemis-jıdekter kúz kele pisip jetilip, shirip ketedi. Osy túıtkildiń aldyn alý úshin qoımanyń mańyzy zor. Jalpy, óńirde jemis-jıdek pen kókónis saqtaıtyn shaǵyn kólemdi 8 qoıma bar. Endi bul qatarǵa kásipker Aıýpjan Valıev basqaratyn «Valıev» sharýa qojalyǵynyń 6 myń tonnalyq iri kólemdi zamanaýı qoımasy qosylmaqshy.
Sharýashylyq ókili Anaıat Tohtahýnovtyń aıtýynsha, jemis-jıdek saqtaý qoımasyn salý jobasy kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp jatyr. Nysannyń qurylys jumystaryna jergilikti jerden 10 adam tartylǵan. Joba bıylǵy jyldyń sońyna deıin aıaqtalady dep josparlanyp otyr. Qazirdiń ózinde 1 myń tonnalyq bóligi iske qosylǵan. Qurylys jumystary túbegeıli bitip, qoıma tolyq qýatymen iske kiriskende 40 shaqty adamǵa jumys orny ashylady dep mejelengen.
Jalpy, qoımada 12 tońazytqysh kamerasy ornatylady. Munda ónimderdi tek saqtap qana qoımaı, ony óńdeýge de den qoıylmaqshy. Iаǵnı qoımanyń bir shetinen 871 sharshy metrden astam jerge seh ornatýdy josparlap otyr. Onda povıdlo óndiretin seh nemese jemis súrleý kombınaty salynýǵa tıis, osy eki jobanyń qaısysy tıimdi bolatyny qazir qarastyrylý ústinde.
«Jarkent aımaǵy – jemis-jıdek, kókóniske baı aımaq. Baǵbandar kúzgi jıyn-terimnen soń óz ónimderin ótkizetin jer tappaı qınalyp qalady. Osy máseleni kózimizben kórip júrgen soń, qoıma ashý bizge de, sharýalarǵa da tıimdi dep sheship, qurylys jumystaryna kirisip kettik. Qoımanyń iske qosylǵan bóliginde qazir alma, qyryqqabat, burysh jáne basqa da jemis, kókónisterdi saqtaýdy qolǵa alyp jatyrmyz. Mundaǵy alma Aıdarly aýylyndaǵy «Jarkent-Frýkt» jemis baǵynan, al burysh pen qyryqqabat Almaty oblysy Eńbekshiqazaq aýdanynan satyp alynyp júr. Bul ekologııalyq taza ónimder kóterme jáne bólshek saýdaǵa shyǵarylady», deıdi A.Tohtahýnov.
Jalpy, burysh, qyzanaq, sábiz, baıaldy sekildi kókónisterdi úı jaǵdaıynda saqtaý qıyn. Sondyqtan sharýashylyqtar mundaı ónimderin kelisim boıynsha belgilengen merzimge osy qoımada saqtaı alady.
Osy rette aıta keteıik, Jetisýda jalpy syıymdylyǵy 36 800 tonna bolatyn 31 qoıma bar, onyń 18-i – 23 250 tonnalyq kartop qoımasy, 7-eýi – syıymdylyǵy 11 800 tonna bolatyn kókónis qoımasy, 6-ýy – 1 750 tonnalyq jemis qoımasy. Solardyń 11-i zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵan. О́tken 9 aıdaǵy kórsetkish boıynsha 185,9 myń tonna kartop, 211,6 myń tonna kókónis jáne 51,5 myń tonna baqsha daqyldary jınalǵan.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetine qaraǵanda, 12 qazandaǵy derek boıynsha sebilgen 324,4 myń gektar dándi daqyldardyń 272,7 myń gektary nemese 84,1 paıyz orylyp, 544,6 myń tonna astyq bastyryldy. Ortasha ónimdilik gektaryna 20,0 sentnerdi qurap otyr. Sonyń ishinde masaqty-dándi daqyldardyń 260,2 myń gektary nemese 97,7 paıyz orylyp, 468,9 myń tonna astyq bastyryldy, ortasha ónimdilik – gektaryna 18,0 sentner.
Sharýalar qant qyzylshasyn jınaýǵa da belsene kirisip jatyr. Búginde tátti túbirdiń 3,5 myń gektary nemese 41,2 paıyz jınalyp, 142, 4 myń tonna ónim alyndy. Ázirge ortasha ónimdilik gektaryna 402,4 sentnerdi qurap otyr. Dándik júgeriniń 12,2 myń gektary nemese 21,4 paıyz jınalyp, 74,8 myń tonna ónim alyndy, ortasha ónimdilik gektaryna 61,3 sentnerden aınaldy.
Kúrishtiń 300 gektary nemese 27,7 paıyz jınalyp, odan 0,94 myń tonna ónim alyndy. Munda ortasha ónimdilik gektaryna 32,0 sentner bolyp otyr. Al maıly daqyldardyń 26,9 myń gektary jınaldy, odan 43,2 myń tonna ónim alyndy, ortasha ónimdilik gektaryna 16,1 sentnerdi quraıdy. Kartoptyń 9,0 myń gektary nemese 76,2 paıyz jınalyp, odan 185,9 myń tonna ónim alyndy. Tıisinshe ortasha ónimdilik – gektaryna 205,7 sentner.
Kókónistiń 7,1 myń gektary nemese 94,1 paıyzy jınalyp, 211,6 myń tonna ónim alyndy. Ortasha ónimdilik gektaryna 298,0 sentner bolyp otyr. Baqsha daqyldary tolyǵymen jınalyp, 1,8 myń gektardan 51,5 myń tonna ónim alyndy.
Jetisý oblysy