Igi bastama izgilikke jeteleıdi

Aǵartýshylyq joldy ustanǵan joba­nyń avtorlary – Dıas pen Aıgerim Ka­me­­rı­danovtar. Alǵash bastamany blog re­tinde júrgizgen olar qazir Alashtyń ta­rıhy men mádenıetine, qoǵamdaǵy ózekti má­s­e­­le­lerge qatysty jan-jaqty oı oram­da­­­ryn tyńdaýǵa umtylǵan jastardyń basyn qosyp, oflaın kezdesýler ótkizip júr.

«Dıas ekeýimiz oılana kele, jańa formatqa kóshýdiń jolyn qarastyrdyq. Betpe-bet júzdesip qabyldanǵan aqpa­rat­tyń áleýeti basym ekeni aıqyn. Sondyqtan alǵa­shynda oqyrmandar arasynda bir kitapty tańdap, ony oqyp, túıgenimizdi taldaý, talqylaý maqsatynda kezdesýler uıymdastyryp júrdik. Búginde onyń aıasy ulǵaıyp, talks deńgeıine jetti. Ony «Unknown Kazak talks» zamanaýı qazaq ıntellıgensııasy dep atadyq. Qazir tórt qalada ótkizilip turady. Jumys­tyń­ ortasyn, tanymaldylyǵyn arttyrý maqsatynda ázirge spıker retinde kóp­tiń aldynda sóz bastaı bilgen medıa ókil­derin, belsendilerdi shaqyryp júrmiz. Jos­par boıynsha keıin alańǵa aıtary bar tulǵalardy tartamyz. Bizdegi taǵy bir erek­shelik – kezdesýdiń bári tegin», dedi A.Kamerıdanova.

Kóptiń kóńilinen shyqqan talks-tyń birine biz de qatysyp kórdik. Shaqyrylǵan spıkerlerdiń bedel-belsendiliginen bolar saǵat 12.00-de bastalatyn jıynǵa, kópshilik 11.00-de kelip, Ekspo-nyń konferens alańyn birden toltyrdy. Budan elordalyq jastardyń tolyq ana tilindegi jıyndarǵa sýsap júrgenin ańǵardyq. Kezdesý ánuranmen bastaldy.

«Mundaı basqosýlardan qalmaımyn. Ár spıkerge 20 mınýt bólse de, jańa adamdarmen tanysýǵa, aqparat almasýǵa jol ashady. Biz únemi áleýmettik jeliden baqylaıtyn, oıymyz ushtasatyn belsen­di­lerdi tańdap, shaqyratyny erekshe unaıdy. Máselen, bir talks-ta pedagog, ata-ana men balanyń qarym-qatynasyn zertteýshi Eskendir Bestaı baıandama jasady. Buǵan deıin YouTube platformasynda podkasttaryn tyńdap, suhbattaryn qarap júrdim. Sebebi maǵan bilim berý salasyndaǵy belgili bir ádistemeler qyzyqty. Sondyqtan jastardyń basyn qosatyn, zamanaýı ári qazaqy tanymdy keńitetin alańdardyń kóp bolýy óte kerek dúnıe», dedi qala turǵyny Symbat Ábil.

Kúni búginge deıin kezdesýlerde kóp aldynda ssenarıst, jazýshy Perızat Myrzah­met «Qazaqtyń qupııa qarýy – sóz», dýblıaj rejısseri Shah-Murat Ordabaev «Teatr jáne Gollıvýd fılmderiniń dýb­lıajy», mádenıettanýshy, aýdarmashy, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty Zıra Naýryzbaı «Qazaq tilge qaıtar jolym», IT salasynyń mamany, Ortalyq Azııa boıynsha Google baǵdarlamashylar ujymynyń úılestirýshisi, jeti jyl AQSh jáne Kanadada ómir súrgen Maqsat Qadyrov «Esiń barda elińdi tap», bilim berý salasyndaǵy kásipker Daıana Portnıagına «Qazaqtar sahalardy tanyp, qolda bar altynyn qadirlese eken deımin», Kembrıdj ýnıversıtetiniń túlegi, «Astana Garden School» negizin qalaýshy Nurmuhammed Dosybaev «Qazaq bilimin ne úshin brendke aınaldyrýymyz kerek?», medıa, anımasııa, ádebıet jáne mýzyka salalarynyń mamany Maqpal Jumabaı «Qoǵamdy óner arqyly ózgertýge bola ma: ÖzgeEpic joly», alashtanýshy Eldos Toqtarbaı «Alash elıtasy: tulǵalyq damý, kóshbasshylyq, zııatkerlik» taqyrybynda jáne taǵy basqa qoǵam belsendileri baıandama jasady.

«Alash qaıratkerleriniń árqaı­sy­sy eń sońǵy saǵatyn, eń sońǵy kúnin «Erteń bolmaı qalamyn» degen maqsatta ótkizdi. Ýaqyt qundylyǵynyń jarqyn kórinisin bıyl týǵanyna 130 jyl bol­ǵan Sultanmahmut Toraıǵyr­ulynan kóremiz. Aqyn, aǵartýshy 27 jyl ǵana ǵumyrynda 1 roman, 5 poema, 170 óleń, 28 maqala jazyp ketken. Qaıratkerdiń Júsipbek Aımaýytulyna jazǵan hatynda: «Jumasyna eki ret «obed» etem qur shaı men nan. Kıim alǵanym joq. «Kınematograf», vecherlerge bir márte bolsyn barǵanym joq. Kúni-túni aınaldyrǵanym ala qaǵazdyń beti. Ákem menen malyn ne aıasyn? Biraq el bolyp qorqyp, atty alady, maldy talaıdy dep qalaǵa qatynaspaı jatyr ǵoı dep oılaımyn…Halim osy. Sonda da qaıǵyrmaımyn. Bir tıynym qalǵansha oqımyn. Sonan soń turmys qandaı júk sal­sa da kóterem, biraq kóńilim oqýda bol­maq…» dep jazady. Sondaı-aq ol taǵy bir sózinde «Qudaı maǵan bir jyl ǵumyr beretin bolsa, men shet tilderinen hám hatymenen tolyq úırenip alǵym keletin tilder bar. Olar: aǵylshyn, nemis jáne fransýz tili» dep kórsetedi. Aǵartýshy tek Troısk medresesin oqyǵan, muǵalimder semınarııasyna qabyldanǵan. Biraq densaýlyǵyna baılanysty oqı almaǵan. Keıin Tom qalasyna baryp, keıin Alashorda úkimet múshesi bolǵan Álimhan Ermekulynyń jataqhanasynda jatyp, orys tilin úırenip alǵan. Birtýar tulǵanyń qaldyrǵan bir keremet sózi: «Jasasyn, Alash, jasasyn!» degen urandy 21 jasynda jazyp ketti», dedi Eldos Toqtarbaı.

Alashtanýshy qazaqtyń osyndaı bir­týar nar tulǵalarynyń ómirlerinen óne­geli faktilerdi keltire otyryp, jıylǵan jas­tardy eńbek etýge, talap­ta­nýǵa, ultqa qyzmet etýge úndedi. Taǵy bir kezdesýde Irına Kaıratovnanyń múshesi, ssenarıst, mýzykant Aldııar Japarhanov otan­dyq ónimdi ilgeriletýge tusaý bolatyn dúnıelerdi tizbekteıdi. Oǵan mysal retinde qazaq fýtbolynyń máselesin alǵan.

«Eger eldegi fýtboldy baryp kór­se­ńizder, jalpy qazaq qoǵamynyń prob­le­masyn kórýge bolady. Birinshiden, ınfra­qurylym. Respýblıkada «jaqsy» degen eki-aq stadıon bar. Ol «Astana Arena» jáne Almaty ortalyq stadıony. Basqa óńirdegi alańdardyń kóp­shi­ligi keńes ókimeti kezinde salynǵan. Sal­darynan iri matchtar jergilikti aımaq­tarda ótkizilmeıdi. Bul faktordyń ar jaǵyndaǵy negizgi másele – sybaılas jemqorlyq. Italııadaǵy Ýdıne qalasynan shyqqan «Ýdınéze» fýtbol komandasy bar. Olardyń stadıonyna shamamen 25 myńnan asa adam syıa­dy. Negizi kezindegi syıymdylyq 40 myń bolǵan. Jóndeý jumystarynan keıin azaıdy. Sol stadıondy salýǵa 15 mln eýro ketken. Taǵy bir mysal, Túrkistandaǵy arena. Basynda jaýaptylar halyq syıymdylyǵy 25 myń bolady degen, jarty jyldan keıin 15 myń, araǵa ýaqyt salyp ol 8 myńǵa deıin túsedi. Biraq bólingen qarjy azaımaǵan. Sol jerde Qazaqstan premer lıgasynyń birinshi týry ótti. Alǵashqy matchta-aq shatyry ushyp ketedi. Ekinshiden, fýtbol kórýge kelgenderdiń basym bóliginiń mádenıeti tómen», dedi ol.

Spıker sózin qaı salada bolsyn sybaılas jemqorlyqtyń saldary bútin bir eldiń damýyn tejeıtinin aıtyp­ túıindeıdi. Bul tezıster adamdy­ oı­lan­­­­dyrmaı qoımaıdy. Osylaısha, ózekti máselelerdi kótergen «Unknown Kazak talks» jobasy aıtary bar, synı kózqarastaǵy jastardyń basyn jıi qosýdy josparlap otyr.