Inklıýzıvti qoǵamnyń múmkindigi

Múddeli taraptar ara­syn­daǵy yntymaqtastyq pen ınklıýzıvtilik búkil álem­degi áıelder men qyzdardy alań­datyp otyrǵan eń ózek­ti máselelerdi sheshýge ba­ǵyt­talǵan. 2021 jyly iske qo­syl­ǵan bul bastama bes jyl ishinde genderlik teńdikke qol jetkizýdi jedeldetýdiń ja­handyq josparyn ázirledi. Eýropa jáne Ortalyq Azııa «BUU – áıelder» qurylymy aımaqtyq ofısi dırektorynyń mindetin atqarýshy Gıýlden Tıýrkıoz-Koslettiń aıtýynsha, áıelder men qyzdardyń qo­ǵamdaǵy belsendiligi, olar­dyń óz quqyqtaryn qorǵaýdaǵy múm­kindikterin iske asyrýda ınnovasııalar, sıfrlyq teh­nologııalardyń yqpaly zor. Olardyń sıfrly keńistikte jańa jobalardyń bastamasshysy bolýyna tolyqqandy jaǵdaı jasaý álem elderiniń kóbinde oryn alyp otyrǵan ádiletsizdiktermen kúresýge múmkindik beredi.

Sıfrlyq damý, ınnovasııa­lar jáne aeroǵarysh óner­kásibi vıse-mınıstri Má­lik Oljabekov bul baǵytta stra­tegııalyq áriptestikti damytý, sıfrlyq alshaqtyqty azaıtý mańyzdy ekenin atap ótti. Tehnologııalyq jetis­tikterge ǵana emes, sonymen qatar ınklıýzıvti sıfrlyq landshaft qurýǵa da nazar aýdarý áıelderdiń múmkindikterin arttyrady. Aımaqaralyq jáne ınnovasııalyq áriptestik kez kelgen olqylyqty eńserýdi jeńildetedi.

Is-sharada sıfrlyq gen­derlik alshaqtyqty azaıtý jáne ınnovasııalyq eko­júıe­­lerdegi áıelder men qyz­dardyń kóshbasshylyǵy týraly máseleler kóterildi. Qa­­tysýshylar Ýkraınadaǵy jaǵ­daıdan zardap shekken, qonys aýdarǵan áıelderge sıfrlyq qyzmet kórsetý jáne COVID-19 pandemııasynan keıingi qıyndyqtardy jeńý úshin jasandy ıntellekt áleýetin Eýropa men Ortalyq Azııaǵa taratýmen baılanysty ınnovasııalyq sheshimderdi, áıelderdiń qo­ǵamdaǵy róli, olardyń el da­mýynyń úderisterine bel­sen­di atsalysýy, jańa zaman ıgilikterin meńgerýimen qatar ekonomıkalyq, áleý­me­ttik ádiletsizdik, zorlyq-zom­bylyqtyń aldyn alýdaǵy sıfrlandyrýdyń jańa múm­kindikterin talqylady.

Osy oraıda Kosovo bi­lim, ǵylym, tehnologııa jáne ın­novasııa mınıstri Arberı Nagavchı búginde el tur­ǵyn­darynyń kópshiligin jastar qurap otyrǵan memlekettiń sıfrlandyrý bastamalarynyń mańyzyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Eýropalyq odaqtyń sı­fr­landyrý josparyna ba­­­symdyq bere otyryp, 2030 jylǵa deıin osy salada ınklıý­zıvti damýǵa ba­ǵyt­talǵan zańdar ázirlengen. Árip­testik yntymaqtastyq aıasynda áıel­der, qyzdar, stýdentter, balalar jáne múgedektigi bar adamdardy kemsitýge qar­sy kúres barysynda jańa daǵ­dylardy ıgerý, bilim berý ar­qyly teń múmkindikter qa­rastyrylyp otyrǵanyn jet­kizdi.

Eýropalyq odaqtyń Qazaq­standaǵy elshisi Kestýtıs Iаn­kaýskas EO ekonomıkanyń negizi retinde shaǵyn jáne orta kásiporyndarǵa ıek artatynyn atap ótti. Elshiniń aıtýynsha, genderlik teńdik qazirgi qoǵamnyń barlyq aspektisine enetinine kóz jetkizý qajet. Degenmen sıfrlyq damý qoǵamnyń barlyq salasyn qamtı bermeıtinin de eskergen jón. Osyǵan oraı áleýmettik úrdis pen órkendeýge yqpal etetin bıznesti damytýda erler men áıelderge teńdeı jaǵdaı jasalǵany abzal.

Social Builder qoǵamdyq uıymy­nyń bas dırektory, teh­nologııa jáne ınnovasııa koalısııasynyń jetekshisi Emmanýel Larrok turaqty damý maqsattaryna jetý úshin sıfrlyq álemdegi genderlik alshaqtyqty joıýdyń mańyz­dylyǵyn atap ótti. «Biz­diń bas­ty mıssııamyz – daǵ­dylardy damytý arqyly sıfr­lyq ekonomıkadaǵy áıelderdiń múmkindikterin ke­ńeıtý. Sıfr­lyq tehnologııa dı­na­mıkasyn ózgerte otyryp, múmkindikter men qı­yn­dyqtardy eskerip, genderlik al­shaqtyqty joıýǵa yqpal etetin bolamyz», dedi ol.

Bosnııa jáne Gerse­go­vı­­nadaǵy eń iri Bit Alliance IT-kompanııalar qaýymdas­ty­­ǵynyń operasııalyq me­nedjeri Krıstına Erak zamanaýı tehnologııalar men sıfr­landyrý áleýmettik má­selelerdi sheshýdiń ma­ńyz­dy quraly dep sanaıtynyn aıtty. «Biz Bosnııa jáne Ger­segovınadaǵy IT sektorǵa gen­derlik jáne áleýmettik taldaý­dy jarııalaýǵa mindettimiz jáne basqa sektorlardyń usy­nystaryn qoldaı otyryp, gen­derlik teńdik ıdeıalaryn taratý úshin aqparattyq kompanııalar­dy iske asyryp kelemiz», dedi ol.

Is-shara Almatydaǵy Smart Point ınnovasııalyq keńistigin tanystyrýmen aıaqtaldy. Onda genderlik teńdikti ilgeriletý, tu­raqty qoǵam, qaýipsiz jáne aqyldy qalalar qurý úshin sıfrlyq jobalardy, sondaı-aq áıelder men qyzdarǵa arnalǵan bastamalar týraly aıtyldy. Onlaın platformaǵa qosylǵan 10-nan astam eldiń ókilderi sıfrlyq-ınnovasııalyq orta­lyqtarda jeliler qurý jáne onyń jumysyn kúsheıtý, son­daı-aq sıfrlyq ekonomıka­ny damytýǵa qatysty usynys­tary­men bólisti.

Forým qatysýshylary bir­qatar mindettemeni bas­shy­lyqqa ala otyryp, sıfrl­yq qyzmetter men oqy­tý quraldarynyń qolje­tim­diligine, áıelderge qatysty qa­sań qaǵıdalardy joıyp, olardyń otbasyn uıys­ty­rýdaǵy, qoǵamdy alǵa je­te­leýdegi, barlyq salada ja­ńa daǵdylardy ıgerýdegi áleýetiniń zor ekenin aıtty. Áıelder qaýymy qoǵamǵa tyń serpin bere otyryp, qun­dylyqtardy nasıhattaýda, álemde beıbitshilikti tu­raqtandyrýǵa erekshe jiger bere alady.

ALMATY