«Amanat» partııasynyń ekologııa máselesine aıryqsha den qoıyp, kóńil bólýiniń nátıjesinde Almaty oblysynda birqatar ıgi is atqarylyp keledi. Qorshaǵan ortany qorǵaý maqsatynda jergilikti polısııa, ekologııa departamentterimen birlesken reıdter júrgizilip, óndiristegi ekologııalyq bastamalar kúsheıtilgen. Partııanyń saılaýaldy baǵdarlamasyna sáıkes 2027 jylǵa deıin óńirde 337 shaqyrym týrıstik soqpaq pen marshrýt júrgiziledi.
Bul jóninde Qonaev qalasynda «Amanat» partııasy janyndaǵy oblystyq partııalyq baqylaý komıssııasynyń jáne ekologııalyq máseleler jónindegi keńestiń birlesken otyrysynda aıtyldy. Alqaly jıynǵa qatysqan tarıhshylar, ekologter, qoǵam belsendileri men memlekettik organ ókilderi óńirdiń tarıhı-mádenı jáne tabıǵı murasyn saqtaý, qorǵaý sharalary jaıynda oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Ásirese Jambyl aýdanyndaǵy «Aqqaınar» petroglıfter kesheniniń jáne Ile ózeniniń jaǵasynda ornalasqan «Tańbaly tas» shatqalynyń ekologııalyq jaǵdaıy búgingi kúnniń ótkir de ózekti máselesine aınalǵany qyzý talqyǵa tústi.
Jıyndy ashqan «Amanat» partııasy Almaty oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Qýat Baıǵojaev «Tańbaly» qoryǵynda 10 myńnan astam petroglıf ornalasqanyn, al «Aqqaınar» kesheninde ejelgi dáýirde tasqa qashalǵan 5 myńǵa jýyq tańba tabylǵanyn atap ótti. Alaıda «Aqqaınar» kesheni osy kúnge deıin memleket qorǵaýyndaǵy nysandar qataryna enbegen. Sondyqtan tarıhı muranyń joıylyp ketý qaýpi bar ekenine alańdaýshylyq bildirdi. О́ńirdegi birqatar petroglıf tek shalǵaıda ornalasqandyqtan ǵana búginge deıin búlinbeı jetip otyrǵanyn atap aıtty.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıdyń ekinshi otyrysynda el men jerge degen janashyrlyq – «Adal azamat» tulǵasynyń eń asyl qasıetteriniń biri ekenin atap ótken edi. Almaty oblysy – petroglıfterge baı óńir. Onyń 10 myńy «Tańbaly» qoryǵynda ornalasqan. Tarıhtan syr shertetin qundy mura, ókinishke qaraı, vandalızm men qoqys alańyna aınalyp barady. Jartastarǵa áldekimder aty-jónin, oǵash oılaryn jazyp júr. Biz – amanattyqtar «Aqqaınar» keshenin tarıhı-mádenı mura nysandary tizimine engizýdi talap etemiz», dedi Q.Baıǵodjaev.
Ejelgi óner týyndylarynyń taǵdyryna qoǵam belsendileri de alańdap otyr. «Ohotnıkı za petroglıfamı» qoǵamdyq birlestiginiń dırektory Olga Gýmırova «Aqqaınar» keshenindegi tasqa qashalǵan tańbalardyń basym bóligi vandalızm áreketine ushyraǵanyn baıan etti. Onyń aıtýynsha, tańbalardyń basym bóligi jazý, boıaý, sement, gýdron jáne ózge de qospalar kesirinen zaqymdalǵan. Kıeli orynnyń eń kóp zaqymdanǵan tusy – ortalyq bóligi. Onda uzaq jyl áskerı dalalyq lager ornalasqan. Sol sebepti, baı muranyń búlinýine sarbazdardyń da zııan keltirgeni jasyryn emes. Barlyq ǵylymı zertteý jumysy aıaqtalǵanǵa deıin jartas jazyǵyn qalpyna keltirý jáne ondaǵy jazýlardy óshirý boıynsha shara qabyldaý qajettigin atap aıtty.
Jıynda sóz alǵan Mátibulaq aýyldyq okrýginiń ákimi Temirhan Múkeev tarıhı eskertkishterdi aýyldyq ákimdik qorǵaı almaıtynyna jáne tarıhı-mádenı murany saqtaýdyń keshendi josparyn ázirleý kerektigine nazar aýdardy.
«Mádenı murany qorǵaıtyn eshqandaı múmkindigimiz joq. Irgesinde áskerı polıgon ornalasqandyqtan, sarbazdar tańbaly tastardy boıap, jazý jazyp ketedi. Ony hımııalyq eritkishtermen de, asetonmen de súrtip kórdik. Jazýlar óshpeı qoıdy. Qolymyzdan keler shara – tek senbilik uıymdastyrý. Osy másele boıynsha qyrkúıek aıynda oblystyq tarıhı-mádenı murany qorǵaý jónindegi ortalyqqa hat joldaǵan edim. Odan beri eki aı ýaqyt ótti. Áli kúnge jaýap joq. Aýyl ákimdiginde elimizdiń qundy mádenı murasyn óz betinshe qorǵaıtyndaı múmkindik joq», dedi aýyl ákimi.
Aımaqta vandalızm áreketiniń etek jaıýyna sebep bolyp otyrǵan jaıttardyń biri – salaaralyq is-qımyldyń álsizdigi ekendigi synǵa alyndy.
«Oblystyq týrızm, mádenıet basqarmasy, óńirlik ekologııa departamenti jáne jergilikti atqarýshy organdar ártúrli jumys júrgizip keledi. Al ishki ister organdary bolsa, ulttyq baılyǵymyzdy qorǵaý máselesine qatysty belsendi shara qabyldamaıdy. Sonymen qatar ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń josparlarynda vandalızmge qarsy kúres boıynsha naqty is-sharalar kózdelmegen. Bul da mańyzdy máseleniń biri bolyp otyr. Osyǵan baılanysty vedomstvolar arasynda tıisti ózara is-qımyldy jolǵa qoıý, eskertkishterdi vandaldardan qorǵaýdy qamtamasyz etý qajet», dedi fılıal tóraǵasy.
Partııa janyndaǵy oblystyq partııalyq baqylaý komıssııasynyń tóraǵasy Amankeldi Sembaev petroglıfter shoǵyryn qalaıda saqtap qalý – basty mindet ekenin, osy oraıda «Aqqaınar» keshenin memlekettik tarıhı-mádenı mura nysandary tizimine engizý qajettigin aıta kelip, nysan aldaǵy ýaqytta partııanyń jiti baqylaýynda bolatyndyǵyn málim etti.
Jıyn sońynda komıssııa músheleri ýákiletti organdarǵa birqatar usynys bildirdi. Atap aıtqanda, «Tańbaly tas» tarıhı-mádenı nysandary men «Aqqaınar» kesheniniń saqtalýyn baqylaýǵa alý, vedomstvoaralyq ózara is-qımyldy jolǵa qoıý jáne abattandyrý, ınfraqurylym júrgizý arqyly eskertkishterdi qorǵaý úshin barlyq sharany qabyldaý, tártip saqshylarynyń kúshimen jergilikti jerdi patrýldeýdi qamtamasyz etý qajet. Buǵan qosa, oblystyq mádenıet basqarmasyna jyl sońyna deıin «Aqqaınar» shatqalyn tarıhı-mádenı nysandar tizimine engizýdi tapsyrdy.
Eske salar bolsaq, buǵan deıin partııalyqtar ulttyq baılyǵymyzdy qorǵaý aksııasy aıasynda «Tańbaly tas» shatqalyna bardy. Amanattyqtar senbilik ótkizip, 100 qapqa jýyq qoqys jınady. Aldaǵy kúnderi partııalyqtar jáne «Jastar rýhy» Jastar qanatynyń belsendileri senbilikti «Aqqaınar» kesheninde ótkizýdi josparlap otyr. Olar tastaǵy tańbalardy vandaldar jazyp ketken túrli jazýlardan tazartpaq.
Almaty oblysy