Jumys ta bar, yrys ta bar

Jalpy, aýylda mamanǵa degen zárý­lik – burynnan bar másele. «Dıp­lom­­men – aýylǵa!» baǵdarlamasy ar­qy­ly eldi mekenderdegi bıýdjetten qarjy­lan­dy­rylatyn mekemeler qyzmetkerleri ara­synda jastar kóbeıdi. Biraq aýyl sharýashylyǵyn tańdaǵandar sanaýly ǵana. Solardyń biri – Jańa­qorǵan aýda­nyndaǵy Qosúıeńki aýylynyń mal dári­ge­ri О́tkir Ábsadyqov. Qyzyl­or­da­da­ǵy agrokolledjden keıin kórshi oblys­tarda oqyǵan jas maman 2016 jyldan beri baǵdarlama arqyly aýylda eńbek etip keledi.

«Qatarlarymnyń kóbi «neshe jyl oqyǵanda bireýdiń qorasynda qı sasyp júrem be?» dep qalada qalyp qoı­dy. Biraq bá­rine jaıly jumys pen jum­saq kreslo qaıdan tabyla bersin. Mamandyǵyna degen súıispenshiligi bolsa, adam qaıdan da ornyn tabady. О́zim aýylǵa kelgenime esh ókingen emespin. Osy kúni qalaǵa tán tur­mystyq jaǵdaı aýylda da bar. Qu­daı­ǵa shúkir, qazir jalaqymyz kóbeıdi. Osy salada jumys isteýge talaptanyp, ká­sip­kerlikpen aınalysamyn degen jastarǵa mem­leket qoldaý tanytyp otyr. Aýylda jumys ta, yrys ta bar», deıdi О́tkir.

Aýdandardan jınalǵan derekterdi saralap kórdik. Olardyń qataryna «Dıp­lom­men – aýylǵa!» baǵdarlamasyna eń kóp úmitker qatysqan óńir Jańaqorǵan eken. Bıýdjettik nesıe túrinde turǵyn úı satyp alýǵa áleýmettik qoldaý sharala­ry­men qamtylǵandardyń 73-i – bilim, 38-i – densaýlyq saqtaý salasy mamandary. Agroónerkásip kesheni boıynsha 9 mamanǵa turǵyn úı satyp alý úshin nesıe berilgen.

Qarmaqshy aýdany boıynsha byltyr 75 mamanǵa 22 mln 972,5 myń teńge kóterme járdemaqy, 50 jasqa turǵyn úıge 229 mln 725 myń teńge jeńilde­til­gen nesıe qarjysy bólinipti. Kóterme jár­dem­aqy men turǵyn úı alǵan mamandar qa­ta­rynda agrosala ókilderiniń tym azdy­ǵy baıqalady.

Qazaly aýdanynda da 2009-2022 jyl­dar aralyǵynda «Dıplommen – aýyl­ǵa!» baǵdarlamasy boıynsha kóterme jár­dem­aqy túrindegi áleýmettik kómek alǵan 1 216 mamannyń tórteýi ǵana agro­óner­kásiptik keshende eńbek etedi.

Bıyl jazda Qazalyǵa barǵan saparymyzda respýblıkaǵa tanymal «RZA» AQ negizin qalaǵan kásipker Samurat Iman­do­sov basty máseleniń biri retinde maman tapshylyǵyn aıtqan edi. Dúrkin-dúrkin uıymdastyrylatyn bos jumys oryndary jármeńkesinen de qur qol qaı­ta­tyn kezderi kóp. О́ıtkeni jumyssyz jas­tyń kópshiligi 8 saǵat kabınette oty­ryp, ke­sim­di aılyǵyn alatyn keńse tirligin qolaı kórip otyr.

Shıelidegi «Halyq» fermerlik qoja­ly­ǵy jetekshisi Halyqberdi Myha­nov ta osy máseleni basa aıtady. Sharýa­shy­­lyq­tar aqshasyn tólep, bolashaq ma­man­dar­­dy ózderi oqytýǵa da ázir. Biraq soǵan talaptylar az bolyp tur.

Syrdarııa aýdanyndaǵy iri qurylym «Shaǵan jer» JShS óz jumysshylary arasynan bolashaq mamandardy oqytyp jatyr. Olardyń deni – jastar. Jýyrda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev­­­tyń Syr óńirine jasaǵan saparyn­daǵy kez­desýde osy seriktestiktiń jas me­ha­nıza­tory Aıbek Ýálıev aýylda eńbek etýdiń artyq­shylyqtaryn aıtty.

Aýyl máselesin kóterip júrgen kásip­ker Erulan О́mirserikovtiń bul baǵytta bir­qatar usynysy bar.

«Aýyl sharýashylyǵy men aýyl egiz uǵym bolǵandyqtan, aýylǵa qajetti mamandar máselesin de ekige bólip qaraǵan jón sııaqty. Birinshi topqa bıýdjetten qarjylandyrylatyn bilim, medısına, mádenıet, sport salasy mamandaryn kirgizeıik. Jalpy, «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyna birshama ózgeris engizgen durys. Baǵdarlama bo­ıynsha bólinetin qarjyny 15-18 mln teńgege deıin kótergen jón. Onyń ishinde shamamen 12 mln-dy jańa tıptegi turǵyn úı salýǵa, 5 mln-dy mal alýǵa nemese kásip ashýǵa, 3 mln-dy qalaǵan maqsatyna jumsaýǵa bólgen du­rys. Berilgen nesıe qaıtarymyn otbasynda dúnıege keletin balalardyń sanymen baılanystyrý kerek. Mysaly, úsh balańyz bolsa, nesıeniń 40 paıyzyn shegerip, 4 balaǵa 70%, al otbasynda bala sany beseýge jetkende nesıeden múlde qu­ty­latyndaı jaǵdaı jasasa, aýyldyń demo­grafııalyq jaǵdaıyna da oń áser eter edi», deıdi kásipker.

Kóp jyldan beri salany zerttep júr­gen kásipkerdiń pikirinshe, memleket tara­pynan aýylǵa maman daıarlaýǵa bó­li­netin qarjyny jumys berýshi sharýa­shy­lyqtarǵa tikeleı bólgen tıimdi. Ju­mys berýshi ózine qajetti mamandy qaıda oqytatynyn, qaı oqý ornyn tań­­daı­ty­nyn ózi sheshkeni jón. Bul óz keze­gin­de oqý oryndarynyń búginginiń tala­byna sáıkestigin de aıqyndap beredi. Be­ril­gen qara­jattyń qaıtarymyn birinshi toptaǵy júıe­men sáıkestendirý kerek. Mem­le­­ket qa­ra­jatymen daıarlanǵan maman jumysqa ornalaspasa, jumys berý­shi­den de jaýapkershilik suralýy qajet.

«Osy arqyly qoǵamda qalyptasqan kóptegen máseleni qosa sheshýge bolady. Elimizdiń soltústigindegi mıgrasııa máse­lesi óte kúrdeli bolyp tur ǵoı. Sol­tús­tiktegi oqý oryndaryna bólinetin qar­jynyń 70 paıyzyn ońtústikten baratyn jastarǵa bólse deımin. Mysaly, ońtústikten jy­lyna 15 myńdaı jas soltústikke oqýǵa barar bolsa, sonyń kem degende 2 myńy sol jaqta turaqtaıtyny anyq. Úkimet osyndaı sheshim qabyldasa, ha­­lyq­ty soltústikke qonystandyrý baǵ­­­­dar­­lamasynyń tıimdiligi eki-úsh ese artar edi. Osy baǵdarlamaǵa ózge­ris­ter engizý arqyly maman daıarlaý, demografııa, ishki mıgrasııa máseleleri sheshimin tabar edi. Eń bastysy, saıası tu­raq­­tylyqty saqtaýǵa negiz bolady dep sanaı­myn. Halyq sanynyń ósýi men saıası turaqtylyq el ekonomıkasyn damytatyn faktorlardyń negizi ekenin bárimiz bilemiz», deıdi Erulan О́mirserikov.

Osyndaıda Muqaǵalı aqynnyń: «Sen de kettiń, men de kettim, ol da ketti aýyl­dan, osy­nymyz uıat boldy-aý, uıat boldy-aý, qaýymnan...» dep bastalatyn óle­ńi eske túse ketedi. Baqytyn shýly sha­har­dan emes, buıyǵy aýyldan izde­gen­der qatary kóbeıse eken.

Qyzylorda