Berel arýy

Mamandar j.s.d. IV–III ǵa­syr­ǵa tán dep baǵa bergen saq patshaıymynyń rekonstrýk­sııa­lanǵan beınesi qazir oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde tur. «Qaıta qalpyna keltirilgen saq patshaıymynyń áshekeıli kıimine qarap, sonaý ǵasyrda-aq mádenıetimizdiń damyǵandyǵyn taǵy bir ańǵarýǵa bolady», deıdi mamandar.

Bul jádigerdi tapqan tanymal arheolog Zeınolla Sama­shev: «Ejelgi kóshpeliler kósem­derin jerleýde tabıǵaty ǵajap mundaı óńirdi tańdaýy tegin emes. Obalar ornalasqan aý­maq ormanmen kómkerilip, bıik taý­lar­men qorshalǵan. Qorym ús­ti­nen qaraǵanda ellıps táriz­des tórt obalar tizbeginen tura­dy. Árbir tizbekte domınat oba bar», deıdi.

Qazirgi tańda obalar tizbe­gin­­­degi 40-tan astam nysanǵa zert­­teý jasaldy. Jumys áli aıaq­­talǵan joq. Osy aralyqta ar­heo­logter kóshpeliler qolǵa úı­re­tip, ıesimen birge jerlengen tolyq jaraqty jylqylardy tap­ty. Onyń syrtynda eń úlken jańa­lyq – 5-qorǵannan budan 2300 jyl buryn ómir súrgen joǵa­rydaǵy altyn kıimdi 14-16 ja­­­s­taǵy qyz balanyń múrde­si­niń tabylýy.

Qyzben birge eki jylqy jerlengen, qasyna úlken-kishi qos qumyra qoıylǵan, onyń qasynda altyn sapty yrym pyshaq bar. Qyzdyń súıekterinde teri-mata qal­dyqtary saqtalǵan. Atap aıt­qanda, jas qyzdyń basynda qyzyl matamen ádip­telgen bıik sáýkelesiniń ushyna buǵy músindi tıtýl qondyrylsa, qarqaranyń ónboıy japyraqty altyn áshe­keılermen bádizdelgen. Ústine kıgen jumsaq teri jar­ǵaǵynyń qos óńiri sharshy altyn buıymdarmen kómkerilip, aıaǵyna syrty júndi terimen qaptalǵan qysqa qonysh, basy altyn oıýly etik kıgizilgen.

Sondaı-aq qazba jumysy kezinde tabylǵan buıymdardyń ishinde aǵashtan oıylyp, altyn jalatylǵan taý eshkilerdiń músin­de­ri, jyrtqysh qus stılin­degi oıý-órnekter men fantastıkalyq polımorfti qanatty tirshilik ıeleri, túrli órnekti plastına­lar­ men japsyrmalar bar. Buǵylardyń baryspen aıqasqa túsken kóri­nisteri beınelengen úlken tikburyshty plastınalar da erekshe kózge túsedi.

«Qorǵannyń tonalyp ket­ke­nine qaramastan, saq pat­sha­ıymnyń kıim úlgisin sýretshi Qalıolla Ahmetjan jasap shyq­ty. Konýs tárizdi tájdiń shirindilerine qarap, saqtyń shoshaq bórigin anyqtady. Buny kádimgi qazaqtyń sáýkelesi dese de bolady. Al tabyl­ǵan áshekeıler arheologter­diń boljamy boıynsha bas kıimge jabystyrylǵan eken. Ortańǵy bir taýtekeniń basy eki denege bekitilgen. Qazba jumystary kezinde belgili bolǵandaı, ­taý­­­teke aǵashtan oıylyp, betine al­tyn jalatylǵan», deıdi ólke­­­­tanýshy-tarıhshy Alfııa Baqbaeva.