Ortalyǵy Vashıngtonda ornalasqan álemdik «Pew Research Center» zertteý ortalyǵy taıaýda sıfrlyq ómirdiń adamzat balasyna áseri týraly zertteý jumystarynyń nátıjesin jarııalady. Ortalyq júrgizgen zertteýge qatysqan respondentterdiń jartysyna jýyǵy sıfrlyq ómirdiń adamǵa oń yqpalynan góri aldaǵy ýaqytta teris jaqtary basym bolatynyna biraýyzdan kelisken.
Olardyń aıtýynsha, barlyq tehnologııalyq revolıýsııa sııaqty sıfrlyq ómirdiń qarańǵy jaǵyn adamzat balasy bolashaqta aıqyn sezine bastaıdy. Respondentterdiń shamamen úshten biri aldaǵy onjyldyqta ál-aýqattyń zııany jaǵymdy jaqtardan basym bolady dep boljap otyr. Sonymen qatar zertteýge qatysqandardyń arasynda sıfrlyq ómirdiń zııany bolashaqta adamdardyń ál-aýqatyna qatty yqpal etýi múmkin dep alańdaýshylyq bildirgender de kóp bolǵan.
Adamdardyń tanymdyq qabiletteri túrli synaqtarǵa ushyraıdy, sonyń ishinde olardyń synı oılaý, este saqtaý, zeıin qoıý, shyǵarmashylyǵy, refleksııa jáne psıhıkalyq turaqtylyq qabileti birshama álsireýi ábden múmkin. Birqatar respondent adamdardyń tanymdyq qabiletteri olardyń jumysyna keri áser etetinin, ózgeristerge ushyraıtynyn aıtqan. Bul kemshilikter kóbine sıfrlyq ómirdiń qaınaǵan ortasynda tirshilik etetinderde jıi kezdesedi. О́ıtkeni olar ınternetke turaqty túrde qosylýdy ádetke aınaldyryp alǵan.
Birqatar respondent sıfrlyq ómir jan-jaqty damyp kele jatqandyqtan bul úrdis keı adamdardyń ózin ózi erkin sezinýine, basqalardy túsinýine jáne túrli ınstıtýttarǵa degen senimine nuqsan keltiredi degen senimde.
Zertteýge qatysqan adamdardyń shamamen 47 paıyzy sıfrlyq ómir, IT tehnologııa jalpy halyqtyń ál-aýqatyna zııan keltirýden góri kómektesetinin alǵa tartady. Alaıda respondentterdiń 32 paıyzy onyń ál-aýqatqa kómekteskennen góri zııany kóbirek tıedi degen pikirde. Al zertteý ortalyǵynyń saýaldamasyna qatysqandardyń 21 paıyzy mundaı ómir súrý saltynan adamdardyń ál-aýqaty aıtarlyqtaı ózgermeıtinin aıtqan. Condaı-aq zertteý barysynda respondentter sıfrlyq ómirdiń óz ál-aýqatyn, otbasynyń nemese dostarynyń ál-aýqatyn qalaı ózgergertkeni týraly oı-pikirimen bólisken.
Sıfrlyq dáýirde týyndaıtyn máseleler ómirdiń túrli aspektisine, sonyń ishinde otbasy dınamıkasyna, áleýmettik ózgeristerge jáne jeke tájirıbege áser etedi. Qazir 10 jastan asqan balalardyń 50 paıyzdan astamy «Instagram», «Snapchat» nemese «Minecraft» sekildi áleýmettik jelilerdi qoldanady. Bul – besikten beli shyqpaǵan balanyń ózi ınternetke táýeldi degen sóz. Sondaı-aq jastardyń jazý daǵdysy da jyl saıyn tómendep barady. Sebebi olar jazý kezinde qurmalas sóılemderden góri qysqartylǵan sózderdi nemese belgilerdi tańdaıdy.
Tehnologııanyń bala tárbıesine áseri zor. Ata-ana men bala, mektep pen bala, qoǵam men bala arasyndaǵy salamatty qarym-qatynasty tárbıeleýde onyń yqpaly basym bolyp turǵany da belgili. Sondyqtan da balalardy sıfrlyq qurylǵylarmen erte tanystyrý jáne olardyń damýyna uzaqmerzimdi áser etýi týraly alańdaýshylyq ózekti másele bolyp qala bermek. Sonymen qatar sıfrlyq qosymshalar men qurylǵylardyń keń taralýy jastar arasynda ashýshańdyqty, stresti kúsheıtedi. Aq pen qarany ajyratý, qoǵam ómirine qatysý qabiletin tómendetedi.
Adamdar sandyq quraldardy kúndelikti máselelerdi sheshý, ómirlerin jaqsartý jáne eńbek ónimdiligin arttyrý úshin paıdalanady. Bolashaqta sıfrlyq ómirde halyqtyń odan da jaqsy ómir súrýine kómektesetin jańa jetistikter paıda bolady dep josparlanyp otyr. Qazirgi tańda sıfrlyq tehnologııanyń adamdardyń ál-aýqatyna, olardyń stress deńgeıine, jumysta jáne áleýmettik ortada jumys isteý qabiletine, zeıinin shoǵyrlandyrýǵa, qoǵamdyq belsendiligin arttyrýǵa, jalpy jeke jáne otbasylyq baqytyna áseri týraly kóptegen zertteý júrgizilip jatyr. Alaıda bizdi osy zertteýlerdiń sońǵy nátıjeleri qatty alańdatady.
Arna DÚISENOVA,
Otbasy jáne genderlik saıasat salasyndaǵy zertteýler
ortalyǵynyń sarapshysy