Kásiptik bilimniń jaı-kúıi

Oqý-aǵartý mınıstrliginiń máli­metin­she, qazir elimizde 772 kolledj bar. Bulardyń 85 paıyzy ekonomıka, aýyl sharýashylyǵy jáne qyzmet kórsetý baǵyt­tary boıynsha kadrlar daıarlaıdy. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen jastardy 2025 jylǵa deıin suranysqa ıe mamandyqtarmen 100 paıyz qamtý kózdelgen. Osy bas­tamalar eńbek naryǵyndaǵy bilikti kadrlardyń tapshylyǵy máselesin sheshýge kómektesedi degen úmit bar.

Elimizdegi orta kásiptik bilim berý júıe­sin­de eńbek naryǵynyń ózekti talaptaryna sáıkes kelmeý máselesi bary barshaǵa má­lim. Málimdelgen oqý baǵ­dar­lamalary men naryqqa naqty usy­ny­lýy arasyndaǵy alshaq­tyq sapany bir­sha­ma tómendetip otyr. Osyǵan baı­lanys­ty sarapshylar bıýdjetten bólingen qarajat aqtalýy úshin tehnık­terdi daıarlaý tásilin túbegeıli ózgertý kerek degen pikir aıtyp júr. Bul úderis bastalyp ta ketti.

Jyl basynan beri elimizdiń 519 kol­led­­jinde memlekettik attestattaý ót­kizilip, 300-den asa kolledj synnan ótpeı qaldy. Tó­men kórsetkish negizinen Shym­kent qalasy, Pav­lodar, Qyzylorda, Batys Qazaq­stan, Jambyl, Túrkistan, Aqmola jáne Aqtóbe oblystarynda baıqala­dy. Bilim berý salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý komıteti habarlaǵandaı, memlekettik attestattaýdy daıyndaý jáne ótkizý kezeńinde 219 kolledjde 624 mamandyq pen 780 biliktilik lısenzııasynan aıyryldy. Shyǵys Qazaqstan oblysynda jekemenshik bir kolledj jabyldy.

Júrgizilgen taldaý nátıjeleri boıynsha Almaty jáne Astana qalalarynyń, Qostanaı, Mańǵystaý, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Ulytaý, Abaı oblystarynyń tehnı­ka­lyq jáne kásiptik bilim berý uıym­darynda jaqsy kórset­kishter baı­qalǵan. Tekseris týraly komıtet tóraǵasy Ernur Daýenov «Baqylaý is-sharalary bastalar aldynda aqparattyq-túsindirý jumystary júrgiziledi. Memlekettik attestattaý tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý salasyndaǵy birqatar júıelik máseleni anyqtady», dedi. Taldaý qorytyndysy boıynsha negizgi olqylyqtar oqý jumys josparlary, oqý josparynyń pánderi men modýlderi boıynsha jumys, oqý baǵdarlamalary, óndiristik oqytý men kásiptik praktıkadan ótý, memle­kettik jalpyǵa mindetti standarttyń talaptaryna sáıkes kelmeıtin baza­lyq, kásiptik modýlderdi oqytýda kóringen.

Lısenzııadan aıyrý men kol­ledjderdi jabý kásiptik bilimniń jaı-kúıin jaqsarta ala ma? Kol­ledjderde tegin oqý men WorldSkills standarttaryn engizýge qaramas­­tan, júıe básekege qabiletti mamandardy daıarlaýda ilgerileı almaı otyr.

– IT jáne menedjment sııaq­ty salalarda mamandar daıarlaý­dan alshaqtap, jumys­shy ma­man­dyqtaryna nazar aýdara oty­ryp, júıeni derbes ba­ǵyt retin­de qaıta qarastyrý mańyz­dy. Teorııalyq sabaqtar men ká­sip­oryndardaǵy praktıkalyq daıyn­dyqty biriktiretin Germa­nııada qoldanylatyn dýaldy oqytý modeli biregeı júıe qurýǵa úlgi bola alady. WorldSkills halyqaralyq standarttary boıynsha kásibı daǵdylardy damytý da bilim berý sapasyn arttyrýǵa yqpal etedi. Bul tásilder kásiptik bilim berý josparyn naqty aıqyndaıdy. Sonda túlekter bilim alyp qana qoımaı, eńbek naryǵyndaǵy sura­nysty qamtamasyz ete alady. Sóı­tip, el ekonomıkasynyń damýyna óz úlesterin qosady, – deıdi monopolııaǵa qarsy ekonomıst V.Novıkov.

Kolledj biliminiń sapaly bolýy muǵalim biliktiligine de baılanysty. Mınıstrlik usyn­ǵan derekke súıensek, qazirgi ýaqytta tehnı­kalyq jáne kásiptik bilim berý júıesinde 41,9 myń pedagog jumys isteıdi. Onyń ishinde 39,4 myń muǵalimniń (94%) joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilimi bar, al tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi bar muǵalim sany – 2,5 myń (6%). Bilim berýshiler qatarynda 201 doktor, 557 ǵylym kandıdaty jáne 6 869 magıstr bar.

– Bizde 9-synyp túlekterine kolledjderde tegin oqýǵa múmkindik berilgen. 3 jyl ishinde kadr daıar­laýǵa tıisti memlekettik tapsyrys kólemi ulǵaıtyldy. Eger bu­ǵan deıin kolledjderde bıýdjet ese­bi­nen 95 myń stýdent oqysa, bıyl olardyń sany 133 myńǵa deıin kóbeıdi. Biz memlekettik tap­syrysty budan ári de arttyra be­re­miz. Onda kadrlarǵa degen suranystyń boljamy jáne óndiris pen ınfraqurylymnyń damýy eskerilip, salalar bólinisinde is-shara­lar kórinis tabýǵa tıis. Olarda jumys berýshi­lerdiń sa­la­lyq qaýymdastyqtarynyń, baza­lyq kásiporyndardyń, tıisti kol­ledjder­diń resýrs­tary biriktiri­lýi kerek. Osy maqsat­ta mem­leket­tik kolledjderdi zamanaýı ja­bdyq­tar­men qamtamasyz etý úshin «Jas maman» baǵ­dar­lamasyn iske asyrýdy jalǵas­tyrý qajet, – degen edi Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov. 

Astana qalasyndaǵy «Basqarý» kolled­jiniń basshysy Merýert Bershaevanyń aıtýynsha, oqý orda­synyń negizgi basymdyǵy eńbek naryǵynda ústem jaǵdaıdy saq­taı otyryp, kórsetiletin bilim be­rý qyzmetteriniń sapasyn tu­raq­ty ósirýge baǵyttalǵan. Bul bilim ordasy qyzmetkerleri men áleýmettik seriktesterdiń múd­de­lerin eskere otyryp, bilim berý josparyn júıeleıdi. Osy maq­sat­ta oqý-óndiristik sheberhana­lary ınnovasııalyq zamanaýı qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan, munda bilim alýshylar teorııalyq bilimderin bekitip, kásibı biliktilikterin arttyra túsedi. 13 mamandyq boıynsha oqytatyn kolledjdiń seriktes uıymdary da kóp. Bul túlekterdiń jumys ornyn durys tabýyna kó­mektesedi. Mundaı sabaqtastyq oqý oryndarynyń barlyǵyna aýadaı qajet.

– Stýdentterge barynsha sapaly bilim berýge tyrysamyz. Bizdiń kolledj bilim berý standartynyń talaptaryna saı jumys isteıdi. Aýdıtorııalar men zerthanalar­da bilim alýshylardyń bolashaq kási­bı qyz­me­tine baýlý úshin barymyz­dy salamyz. Naryqqa qajetti mamandar shyǵarý maqsa­tynda osy­­naý zamanaýı bilim berý ordasy qurylǵan-dy. Munda 59 oqý ka­bıneti, 13 sheberhana, 4 zert­hana, 12 kompıýterlik synyp, 1 lın­­­go­­fondyq qural-jabdyqpen jab­­­dyqtalǵan kompıýterlik synyp, jalpy aýdany 208,9 sharshy metr bolatyn eki akt zaly, 70 oryn­dyq oqý zaldarynan turatyn eki kitaphana bar. Kitaphana kol­ledjdiń bekitilgen jyldyq jospary boıynsha jumys isteıdi. Jalpy, kitaphana qorynda 68 756 kitap bar, – deıdi M.Bershaeva.

Jurttan «Kolledj oqyp, kim bolasyń?» degen sózdi aragidik estip jatamyz. Bul pikir­di estigende Júsipbek Aımaýytulynyń «Maman­dyqtyń jamany joq, biraq onyń kez kelgenine ıkemdilik qajet, bul jaı kúneltý, tamaq asyraý­dyń ǵana joly emes, úlken ónerdi, zor she­berlikti qajet etetin nárse» degen sózi eriksiz oıǵa oralady. Damyǵan elder naryq pen ón­diriske qajetti bilikti kadr daıarlaý úshin teh­nıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıe­sin bir izge qoıǵan. Tipti BUU deklarasııa­sy bul júıeni myńjyldyq damý maqsatyna jat­qyzǵan. О́ndiris, aýyl sharýashylyǵy, basqa da jumysshy mamandyqtar qaryshtap da­myp, jumysshylarmen tolyq qamtylsa, el ekono­mıkasynyń tasy órge domalar edi.