Ámir Temir týraly fılm

Jańa týyndyǵa álemniń jartysyn bılegen Ámir Temir men Túrkistandaǵy taıqazannyń tarıhy arqaý bolmaq. Rejısser bul fılmdi halyqaralyq megajoba bolatynyn aıtty. Osyǵan oraı baspasóz máslıhatyn ótkizip, aldaǵy túsirilimniń qupııasymen bólisti. Al fılmde tarıhı qatelikter bolmas úshin, sol zamannyń kelbe­tin kórsetý úshin belgili tarıhshy Baýyrjan Baıtanaev, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri Qyrym Altynbekov syndy azamattar keńesshilik qyzmet atqarady. Iаǵnı rejısser bilikti mamandardyń nusqaýyna arqa súıeıdi. Sonymen birge reseı­lik, qytaılyq, ırandyq ǵalymdar da fılmniń túsirilimine atsalysady.

Rejısser jańa týyndy talaı urpaqtyń rýhanı azyǵyna jaraıtyn mura retin­de tarıhta qalatynyn aıtty. Ári ol óziniń megajobasyn baǵa­sy qymbat qolóner buıymyna teńedi. Sondyqtan naǵyz sheberdiń qoly­nan shyqqan dúnıe jasaý úshin árbir usaq-túıekke mán beretinin málimdedi. Rejısser kórkemfılm sıýjeti jaýmen alysqan kezekti tarıhı shyǵarma­ǵa quralmaıtynyn baıandady. Iаǵnı fılmde naıza túırep, qylyshymen aıqasqan, atqa qonǵan batyrlardyń quıyndata shapqan kórinisteri az bolady. Onyń ornyna rejısser Ámir Temirdiń ishki jan dúnıesine kóbirek úńiledi, onyń rýhanı aıqasqa túsken ishki álemin syrtqa shyǵarýǵa tyrysady. Sonymen qabat ámirshiniń áskerı joryqtarynan buryn mádenıetke, órkenıetke qosqan úlesin ashyp kór­setedi. Sonyń jarqyn bir kórinisi – tutqynǵa túsken Iran qolónershisi­ne taıqazandy quıdyrýy. Álbette ­fılmde ırandyq qolónershige jár­demshi bolǵan qazaq taıpalary da basty keıipte kórinedi. Degenmen rejısser kórkem týyndyǵa tym saıası reńk bermeıtinin, sol dáýirdiń shynaıy beınesin tarıhı ádilettilikti saq­taı otyryp kórermenniń kóz aldy­na ákeletinin aıtty. Jalpy, bul kı­no tarıhı-oqıǵaly janr negizinde beı­neledi.

Búgingi tańda túsirilim tobynyń aldynda turǵan eń mańyzdy másele, ol – qarajat. О́ıtkeni sıý­jetke baı, tehnıkalyq jaǵynan kúr­deli tarıhı fılm túsirý arzan turmaıdy. Re­jısserdiń baǵalaýynsha, fılm bıýd­jeti 5-10 mln AQSh dollary shamasyna barady. Bul qarajattyń jartysyna jýyǵy akterlerdiń, basqa da túsi­rilim toby músheleriniń aılyq ja­la­­qy­syna ketedi. Negizinen fılm túsi­rý jumysy Túrkistanda, taıqa­zan quıylǵan tarıhı jer – Qarnaq­ta, Saıram eldi mekeninde, Shymkent qala­synda júrgizilmek. Sondaı-aq 1399 jyly Ámir Temirdiń Úndistanǵa ja­saǵan joryǵyna baılanysty úndi jerinen de keıbir epızodtar túsiri­ledi. Túrkistan oblysynyń ákimdigi al­ǵashqy daıyndyq kezeńi barysyn­da qarjylaı qoldaý kórsetýge ýáde bergen. Birinshi kezeńge keıipkerler­diń beı­ne testilerin júrgizý, bolashaq túsi­rilim nysandaryn daıyndaý, birneshe epızod túsirý, qosymsha zertteý jumystary kiredi. Alaıda fılmniń keıingi jumystaryna qatysty ákim­dikpen qandaı da bir naqty kelisim áli bol­maǵanǵa uqsaıdy. Osy rette rejıs­ser álbette qarajatty shetelden de tabýǵa bolady, alaıda jańa fılm tutastaı ózimizdiń otandyq týyndy bolǵanyn qalaımyn degendi aıtty.

Rejısser málimdegendeı, qazirgi ýaqytta halyqaralyq megajobaǵa ınvestorlar izdeý jumystary júrip jatyr. Ásirese sheteldik qorlar tarapynan úlken qyzyǵýshylyq bar ekenin baıan etti. Degenmen fılm ıesi, joǵaryda atap ótkenimizdeı, kórkem týyndy taza otandyq joba retinde tanylsa dep armandaıdy.

«Bul – ortaǵasyrlyq Túrkistan týraly álemdik deńgeıdegi biregeı týyndy, halyqaralyq megafılm jobasy. Sondyqtan onyń kıno tarıhynda keıinirek klassıka bolyp qalatynyna senimdimin. Jańa kórkem týyndy jobasyna sheteldik, otandyq kıno juldyzdar, ózge de tanymal kınoındýstrııa ókilderi qaty­sady. Halyqaralyq túsirilim toby Qazaqstan, Eýropa jáne Reseıdiń úzdik mamandarynan quralady. О́z kezeginde fılm tárbıelik qyzmet atqarýmen qatar, qasıetti Túrkistan qalasynyń, tutastaı oblystyń, kúl­li respýblıkanyń atyn álemge shyǵa­ratyn kórkem jarnama qyzmetin qo­sa atqarady. Keleshekte osy týyn­dynyń arqasynda elimizge týrıs­ter kóp tartylady degen úmit bar. Sebe­bi kınony tamashalaǵan kórermen álemniń qaı túkpirinde ómir súrse de, tarıhı oǵıǵalar órbigen jerdi kóz­benen bir kórip qaıtýǵa talpynady. Osylaısha, megajoba Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyqty oıatýǵa, elimizdi dúnıe júzine basqa da qyrlarymen tanyta túsýge septigin tıgizedi degen senim basym», dedi rejısser.

Sondaı-aq Sergeı Dvorsevoı fılm túsirý barysyndaǵy keıbir názik ıirimderge de toqtaldy. Máse­len, akterlerdiń kıimi ekrannyń ar jaǵynan sol zamannyń shynaıy kıimi bolyp kórinip turýǵa tıis. Kóptegen tarıhı kınolardaǵy qateliktiń biri osy kıim máselesine kelip tireledi. Rejısser osyǵan qatty mán be­retinin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, akterler tarıhı obrazda bolǵanmen, ústindegi kıimderi búgin ǵana tigilgen jap-jańa kúıinde turady. Bul kórkem týyndynyń tarıhı shynaıylyǵyn tipten tómenge túsirip jiberetin sát dep sanaıdy rejısser. Sondyqtan akterlerdiń kıgen kıimderi áralýan bolǵan jón. Sonymen birge ol tarıhı fılmde akterler kóne shaǵataı tilinde jáne qazaq tilinde sóıleıtinin jetkizdi. Sol sebepti qazirgi tańda akterler eski shaǵataı tilin úırenip jatqanǵa uqsaıdy. Jalpy, til máselesi de tarıhı týyndynyń kórermen seni­min arta túsý úshin mańyzdy ról oınaıtyny belgili.

«Ámir Temir taıqazandy quıǵan qolónershi tutqyndy Irannyń Tebrız degen jerinen ákelgen. Ol aımaqta ırandyqtarmen birge armıandar da, grýzınder de, ázerbaıjandar da turdy. Sondyqtan tutqyndy qaı tilde sóıletý men úshin de ázirge qıyn tańdaý bolyp tur», dedi rejısser.

ShYMKENT