Elimizde biryńǵaı ýaqyt beldeýi engiziletin boldy. Buǵan deıin ǵalymdar men sarapshylardyń qyzý talqysynda bolǵan ýaqyt máselesi Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda ótken dóńgelek ústelde jan-jaqty talqylanyp, onyń paıdaly tustary aıtyldy.
Buǵan deıin elimizde UTC+5 jáne UTC+6 degen eki túrli ýaqyt beldeýi qoldanylyp keldi. Eldiń kóp bóligi (batys óńirlerdi qospaǵanda) UTC+6 aımaǵynda ornalasqan. Ǵalymdardyń aıtýynsha, UTC+6 ýaqyt beldeýi tabıǵı kún ýaqytyna sáıkes kelmeıdi jáne bıologııalyq rıtmder men adam densaýlyǵyna keri áseri bar. Osy máseleni keshendi pysyqtaý maqsatynda Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi janynan Parlament depýtattary, ǵylymı ınstıtýttar, qoǵam qaıratkerleriniń qatysýymen tıisti jumys toby qurylǵan. 2023 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy jumys tobynyń otyrysynda sheshim bekitilip, elimizde UTC+5 biryńǵaı ýaqyt beldeýin engizý usynyldy. Sarapshylardyń aıtýynsha, bul nusqa eń durys ári qolaıly. Osyǵan oraı, Úkimet qaýlysynyń jobasy ázirlenip otyr. Qujat 22 jeltoqsanǵa deıin qoǵam talqysyna shyǵarylmaq. Sóıtip 2024 jyldyń 29 aqpanynan 1 naýryzǵa qaraǵan túni saǵat 00:00-de Astana, Almaty, Shymkent, Abaı, Aqmola, Jambyl, Jetisý, Qaraǵandy, Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Túrkistan, Ulytaý, Shyǵys Qazaqstan oblystary jergilikti ýaqytty 1 saǵatqa artqa shegeredi. Osylaısha, elimizdiń barlyq aımaǵy 5-inshi saǵat beldeýine ornalasady.
Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıtetiniń tóraǵasy Qýanysh Elikbaev bul másele uzaq ýaqyt talqylanǵanyn jetkizdi.
«Bárimiz de – qoǵamnyń múshesimiz. Tańǵy saǵat 9-da jumysqa baramyz. Ol ýaqytta dala qarańǵy bolyp turady. Árbirimizdiń otbasymyz jáne balalarymyz bar. Olar mektepke barady. Balalar men jasóspirimderdiń uıqysy qanbasa, olardyń sabaq oqýǵa qabileti qaıdan bolady? Biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshý osy jaǵynan tıimdi. О́zgeristiń basqa da oń áseri mol. Mysaly, adamnyń densaýlyǵy jaqsarsa, bul ekonomıkaǵa da oń septigin tıgizedi. О́ńirler arasynda ózara baılanys artady. Elimizdiń batysy basqa saǵat beldeýinde, Astanamen salystyrǵanda bir saǵat aıyrmashylyq bar. О́zgeris bolsa, kólikter de bir ýaqytpen baryp, bir ýaqytpen keledi», dedi komıteti tóraǵasy.
Sondaı-aq ol UTC+5 ýaqyt beldeýdiń qandaı artyqshylyqtary bary jáne elimizdiń tynys-tirshiligine qaıta oń ózgerister bolatynyn aıtty.
«Biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshý neni kózdeıdi? Túsindireıin. Jańa ózgeris desınhronozdyń bolýyna jol bermeıdi. Desınhronoz degenimiz – ǵylymı termın. Bul – bıologııalyq yrǵaqtyń buzylýy. Oǵan sharshaý, depressııa, uıqysyzdyq, ártúrli júrek-qan tamyr aýrýlary sebep bolýy múmkin. Sondaı-aq sozylmaly túrde uıqynyń qanbaýy, sharshaý, sozylmaly aýrýlardyń obektıvti alǵysharttaryn qalyptasýyna jol bermeıdi. Qazir álemdegi 175 memleket – biryńǵaı ýaqyt beldeýinde. Sondyqtan mundaı sheshim ýaqytynda qabyldanǵaly otyr jáne ǵalymdardyń pikirimen sáıkes keledi», dedi Q.Elikbaev.
Atalǵan komıtet tóraǵasynyń orynbasary Baýyrjan Qasymov biryńǵaı ýaqyt máselesin tolyqtyra kele, bul bızneske de qolaıly ekenin, sondaı-aq memlekettik organdar men shuǵyl qyzmetter arasyndaǵy ózara is-qımyl úılesimdi bolatynyn jetkizdi.
«Biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshý máselesi tek búgin kóterilip otyrǵan joq. Ár óńirdegi halyq ótinish jiberip, osy máseleni ǵalymdarmen birge qarastyrýdy surap, usynys jasady. Salaaralyq jumys tobynyń quramyna túrli salany zertteıtin ǵalymdar, astrofızıkter, onkologııa aýrýlaryn emdeıtin dárigerler, bıorıtmdi zertteıtin ǵalymdar, belsendi azamattar kirdi», dedi ol.
Sarapshylar eldegi tabıǵı ýaqyttyń sáıkes kelmeýi adam aǵzasyna teris áserin tıgizetinin aıtady. Sondyqtan mamandar tutas el boıynsha ýaqytty bir saǵatqa aýystyrýdy jón sanaıdy.
«Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń alańynda ǵalymdardy jınap, esepti birneshe ret talqyladyq. Sońǵy ret Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynda jınaldyq. Osylaısha, ǵalymdar bul máselege núkte qoıyp, bir sheshimge keldi. Ǵalymdardyń konsensýsyna sáıkes, ekonomıka jáne adamnyń densaýlyǵy men qaýipsizdigin saqtaý úshin eń durysy – biryńǵaı ýaqyt beldeýinde bolý», dedi B.Qasymov.
Parlament Májilisiniń depýtaty Erkin Ábildiń sózinshe, saǵattyq beldeýdiń birizdiligi kóptegen salaǵa oń áser etedi.
«Elimizde Shyǵys Qazaqstan oblysy bolmasa, qalǵanynda ýaqyt aıyrmashylyǵy bar. Qostanaıdyń keıbir aýdandarynda 2 saǵatqa jaqyn aıyrmashylyq baıqalady. Mysaly, Qostanaıda jazda 11-ge deıin kún batpaıdy. 11-den keıin ǵana 12-ge jaqyn kún bata bastaıdy. Biryńǵaı ýaqyt júıesi – basqarý jáne ekonomıkaǵa, sondaı-aq densaýlyqqa oń áser etedi», deıdi depýtat.
Májilis depýtaty atalǵan másele nege búgin talqylanyp jatqanyn túsindirdi.
«Men ýaqyttyń Astanamen ártúrli beldeýde bolǵanyna qarsymyn. Buǵan qatysty medısınalyq zertteý keıingi 10 jylda boldy. 2017 jyly osy taqyrypty zerttegen bir top ǵalym Nobel syılyǵyn alǵan soń (avtor-táýliktik rıtmderdiń zertteýi týraly) búkil álem osyǵan basa nazar aýdara bastady. Bul bizge de kelip jetti. Muny ǵylymnyń jańa salasy dep aıtýǵa bolady. Onyń ishinde AQSh-ta, Eýropada zertteýler jasalyp jatyr. Buryn biz biryńǵaı beldeýde boldyq, alaıda keıin 30 jylda ýaqytpen oınap, aqyry Grınvıch ýaqytynan 6 saǵat aıyrmada qalyp otyrmyz», deıdi E.Ábil.
Onyń sózinshe, Astananyń terrıtorııalyq ornalasqan jeri tabıǵı ýaqyttan 1 caǵat 20 mınýttaı aıyrmashylyǵy bar. Depýtat bul ózgeris qashannan bastap engizilýi múmkin eken aıtty.
«Komıssııa óziniń usynysyn berdi. Úkimet bul máseleni qarap, arnaıy qaýly shyǵarýǵa tıis. Endi sol qaýlyny kútemiz. Meniń oıymsha, sheshim jańa jyldan keıin qabyldanady. Men naqty ýaqytyn aıta almaımyn. Sebebi bul másele – bizdiń quzyretimizde emes», deıdi depýtat.
Qoldanbaly hronobıologııa mamany Bolat Joltaıulynyń aıtýynsha, ýaqyt alǵa jyljymaıdy, tek burynǵy ýaqyt júıesi tezdetiledi.