Memlekettik rámizder – bul kez kelgen memlekettiń egemendigi men birtutastyǵyn beıneleıtin nyshandarynyń biri. Olar memleket ımıdjiniń ajyramas bóligin quraıdy, azamattardyń patrıotızmin bildiredi.
Týǵan jerge degen maqtanysh pen súıispenshilik memlekettik rámizderdi qurmetteýden bastalady. Memlekettik Eltańbanyń avtorlarynyń biri Jandarbek Málibekovtiń aıtýynsha, Eltańba, Tý, Ánuran árbir resmı jáne beıresmı is-sharada bolýy tıis. Sonda ǵana bizdiń memlekettik rámizder óskeleń urpaq arasynda keńinen taralady.
Qazaqstannyń Memlekettik rámizderi tek memlekettik qurylymdar nemese hattamalyq is-sharalar sheńberinde ǵana emes, barlyq jerde dáriptelýi kerek. Bul rette Prezıdent janyndaǵy memlekettik rámizder men vedomstvolyq jáne olarǵa teńestirilgen ózge de nagradalar geraldıkasy máselesi jónindegi respýblıkalyq komıssııasy 2023 jyly memlekettik rámizder men vedomstvolyq nagradalardy paıdalaný salasyndaǵy máselelerdi sheshý maqsatynda birqatar is-sharany júzege asyrdy. Komıssııa qoǵamda memlekettik rámizder, geraldıka jáne vedomstvolyq nagradalarǵa qatysty týyndaıtyn rezonansty oqıǵalarǵa beı-jaı qaramaıdy. Komıssııanyń 2023 jylǵy jumys josparyna sáıkes birqatar jumys júrgizildi.
Zańnamalyq jáne normatıvtik quqyqtyq bazany jetildirý maqsatynda 2023 jyly QR Qylmystyq kodeksiniń «Memlekettik rámizderdi qorlaý» 372-babyna 2023 jylǵy 3 qańtardaǵy № 188-VII QR zańymen ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi.
2023 jyly Qylmystyq kodekstiń 372-baby boıynsha 1 kompanııaǵa 3000 AEK aıyppul salyndy (jalpy 2023 jyly Ishki ister mınıstrligimen Qylmystyq kodeks boıynsha 1 hattama, Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksi boıynsha 46 hattama toltyrdy).
- «QR ST 1430-2005 «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Eltańbasy salynǵan mórge qoıylatyn tehnıkalyq talaptaryna» 2023 jylǵy 30 mamyrda № 195-NQ buıryǵymen ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi.
- «Ulttyq standarttarǵa sáıkes kelmeıtin Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Týyn, Memlekettik Eltańbasyn aýystyrý jáne joıý qaǵıdalaryn bekitý týraly» buıryq bekitildi.
- Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes óńirlik nyshandardy ázirleý men bekitý júıesin retke keltirý, jalpy tásilder tujyrymdamasyn daıyndaý boıynsha qoldanystaǵy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly» 2001 jylǵy 23 qańtardaǵy zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi.
Zańnyń 6-baby «óńirlik nyshandardy bekitý» degen 4-5) tarmaqshamen jáne 29-baby «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik rámizder salasyndaǵy ýákiletti organ bekitetin úlgilik qaǵıdalardyń negizinde óńirlik nyshandardyń jobasyn ázirleıdi» degen 16) tarmaqshamen tolyqtyryldy.
- 2023 jyly Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń janynan memlekettik rámizder men geraldıkalyq belgiler máseleleri jónindegi saraptamalyq keńes quryldy.
- 4 maýsym – Memlekettik rámizder kúnine oraı «Astana, Almaty, Shymkent qalalary men oblystardyń patrıottar forýmyn» uıymdastyrý tujyrymdamasy bekitilip, óńirlerge joldandy.
- 2023 jyly 5 vedomstvolyq nagrada jáne 1 geraldıkalyq belgi taǵaıyndaldy.
«Sot júıesiniń damýyna qosqan úlesi úshin», «Saılaý organdary júıesin damytýǵa qosqan úlesi úshin» jáne, «Ekonomıka salasyn damytýǵa qosqan úlesi úshin» medaldary, «Ken ornyn alǵash ashýshy» jáne «Eńbek sińirgen geolog» tósbelgileri, Ishki ister mınıstrliginiń jańa rámizderi (shevrondar) zańnamalyq normamen bekitildi.
Jalpy memlekettik organdardyń vedomstvolyq nagradalaryn ońtaılandyrý maqsatynda toqsan saıyn taldaý jumystary, sondaı-aq olardyń shyǵarylýy men tabystalýy jóninde rettik esepter júrgizilip jatyr.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik rámizderi týraly» 2007 jylǵy 4 maýsymdaǵy № 258 Konstıtýsııalyq zańyna sáıkes Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi – geraldıka salasynyń damýyna, memlekettik rámizderdiń paıdalanýy men nasıhattalýyna, áskerı rámizder men áskerı belgilerdiń bekitilýine, óńirlik nyshandardy, vedomstvolyq jáne olarǵa teńestirilgen ózge de nagradalardyń normatıvtik-quqyqtyq deńgeıde bekitilýine jaýapty organ.
Bul rette 2023 jyly respýblıka boıynsha 7000-nan asa ártúrli formattaǵy is-shara ótkizildi (onyń ishinde 300 astamy iri sharalar). Jalpy 4 mıllıonnan astam adam qamtyldy.
Mınıstrliktiń tikeleı uıymdastyrýymen 1 respýblıkalyq patrıottar forýmy, 6 respýblıkalyq oqytý semınary, 6 saraptamalyq keńes, áleýmettik jelilerde 10-nan asa chellendj, 2 konferensııa uıymdastyryldy.
4 maýsym kúni búkil respýblıka boıynsha bir ýaqytta Memlekettik Gımn oryndaldy. 5 maýsym kúni Astana qalasyndaǵy «Atameken» etnomemorıaldyq saıabaǵyndaǵy eń bıik tý tuǵyrda Memleket basshysynyń qatysýymen Memlekettik Tý kóterý rásimi uıymdastyryldy. Ár óńirde patrıottar forýmdary ótkizildi.
«Otandy súıý – júrekten» medıajobasy, «Týymyz tórimizde» atty jalpy ulttyq aksııa uıymdastyryldy. Oǵan qosa «Qazaqstandyq patrıotızmdi nasıhattaý jónindegi 2024 – 2026 jyldarǵa arnalǵan» keshendi jospar ázirlendi.
Elimizdegi eń tanymal mobıldik baǵdarlama – «Aqyl battle» qosymshasyna memlekettik rámizderge arnalǵan arnaýly blok iske qosyldy.
Búgingi kúni jańa tehnologııalyq qosymshany 600 myńnan astam azamat paıdalanady. Atalǵan mobıldik qosymshanyń ásirese jastar arasynda óte tanymal ekenin eskersek, bul qadam óskeleń urpaqtyń memlekettik rámizder týraly bilimin arttyrýǵa jol ashady dep senemiz.
Erekshe atap ótetin jaıt bıyl Syrtqy ister mınıstrligimen birge áleýmettik jeliler arqyly «Meniń týym – meniń maqtanyshym» taqyrybynda shetelde turatyn Qazaqstan azamattarynyń beınequttyqtaýlary uıymdastyryldy.
Sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik Týynyń avtory Sháken Nııazbekovtiń 85 jyldyq mereıtoıyna oraı respýblıka boıynsha 70-ten asa (onyń 5 iri is-shara) is-shara uıymdastyryldy.
Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń bastamasymen 2023 jylǵy 1 maýsymda respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa uıymdastyryldy. Oǵan elimizge belgili ǵalymdar, geraldıster, sarapshylar men qoǵam qaıratkerleri qatysty.
Buǵan qosa mereıtoıdyń qorytyndy sharasy retinde týǵan jeri Jambyl oblysynda «Sháken Nııazbekov: Qylqalam ǵumyr» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııasy ótti. Is-sharaǵa komıssııa músheleri qatysty.
2023 jyly memlekettik rámizderdi zań talaptaryna sáıkes qoldanylýy boıynsha 443 memlekettik mekemege monıtorıng júrgizildi. Olar: Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigine, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine, Abaı, Atyraý, Jetisý, Jambyl, Pavlodar, Mańǵystaý, Ulytaý, Batys Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary.
Sondaı-aq geraldıka salasyn jetildirý boıynsha «О́ńirlik nyshandardy», «Memlekettik organdardyń nyshany», «Memlekettik uıymdardyń nyshany», «Kásipodaq uıymdarynyń nyshany» jáne «Úkimettik emes uıymdardyń nyshany» birizdendirý jáne memlekettik geraldıkalyq tizilimdi júrgizý (vedenııa gosýdarstvennogo geraldıcheskogo regıstra) maqsatynda jumystar bastaldy.
Jas urpaq eldiń qýatty qozǵaýshy kúshi ekenin eskersek, memlekettik rámizderdi jastar ortasynda tanymal etýge erekshe nazar aýdarý kerek. Mysaly, jastar arasynda jappaı kóshede, sport jáne mádenı, mekemeler men oqý oryndarynda (mektepke deıingi balalar, mektep oqýshylary, stýdentter, jumyskerler ujymdary jáne t.b.), sondaı-aq áleýmettik jelilerde ártúrli fleshmobtar uıymdastyrý qajet.
Sondaı-aq tý elementterin smartfondar men basqa gadjetterdiń usynylǵan ekrandaryna/tusqaǵazdaryna, mektep atrıbýttaryna (rıýkzaktar, penaldar, qalamdar, sporttyq kıimder jáne t.b.), telefon qoraptaryna jáne basqalarǵa ornalastyrýǵa bolady.
Sonymen qatar barlyq menshik nysandaryndaǵy balabaqshalarda, mektepterde, arnaıy orta jáne joǵary oqý oryndarynda ártúrli buqaralyq is-sharalarda kógildir tústi galstýktardy, oramaldardy, kóbelek-galstýktardy paıdalanýǵa bolady.
Tóleýbek Muqashev,
Memlekettik rámizder men vedomstvolyq jáne olarǵa teńestirilgen ózge de nagradalar geraldıkasy máselesi jónindegi komıssııanyń múshesi