Azattyq – biz úshin asyl uǵym. Onyń máni de, taǵylymy da tereń. 32 jylda Táýelsizdik týraly jazbaǵan qalamger, tolǵamaǵan óner adamy, baıyptamaǵan qaıratker kemde-kem shyǵar. Bul – asa tabıǵı úderis. Quddy jaratylystyń úılesimindeı, kemdi toltyrǵandaı, úzilgendi jalǵaǵandaı qubylys. Ańsar, arman, arqaý óleńge de, ómirlik estelikke de túsedi. Álıhan Bókeıhan «janǵa has júrek tili, sezim tili, kúı tili ...adam jany osy tilmen sóıleıdi» deýshi edi ǵoı. Bostandyqtyń aq tańy dál solaı júrek, sezim únin jetkizdi. Alash kóshbasshysy: «Júırik, qyran kúshin qııanǵa salsa, jurt maqsatyn ornyna aparsa, munan artyq ne baqyt bar?» dep, zamandastaryna jáne urpaqqa oı salady.
Táýelsizdik merekesi aıasynda búgingi jurt maqsatyn bir baıyptap alsaq. Prezıdent Q.K.Toqaev «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty baǵdarlamaly maqalasynda eldiktiń aldaǵy mindetin – «qýatty eldiń ıesi jáne kemel halyq bolý» dep aıqyndap, osy baǵdardaǵy is-sharalar júıesin – «Saıası-ekonomıkalyq reformalardy jáne sanany jańǵyrtý úderisin jalǵastyryp, zaman talabyna beıimdelgen ulttyń jańa bolmysyn qalyptastyrýdan» bastaýdy usyndy.
Memleket basshysynyń el qýatyn arttyrý men sanany jańǵyrtý jolyndaǵy saıası reformalary qoǵamdyq qundylyqtar júıesin jańartyp, azamattyq belsendilik pen jaýapkershilikti serpiltti. Qoǵam men memleket arasyndaǵy suhbattastyq pen áriptestik senim júıesin qalyptastyra bastady. El damýynyń ózekti máselelerine qatysty talqylaýlar men sheshimderde jurtshylyq pikiri ádilettik pen parasat aıasynda eskerilip keledi. Ulttyq biregeılikti túısiný, qabyldaý, qorytý qoǵamnyń úılesimine irgetas bolyp qalandy. Eńbek qundylyǵy men adaldyq qaǵıdaty ótkenniń, búginniń, bolashaqtyń ólshemi retinde ornyqty. Bizdińshe, bul – toqmeıilsý emes, álem damýynyń kúrdeli kezeńde Qazaqstannyń ári jaýapkershiligi, ári batyl is-qımyly.
Biz Táýelsizdikti saıası-tanymdyq uǵym, ataýly kún, tarıhı qubylys retinde aıtqanda, 25 qazan – Egemendik týraly deklarasııany jarııalaǵan Respýblıka kúnin temirqazyq etip alamyz. Osy rámizdi belestiń qaıta jandanyp, óz tuǵyryna qonýy – tarıhı hám adamı ádilettiliktiń kórinisi boldy. Basqa-basqa, myń ólip, myń tirilgen ultymyz úshin adam quqynyń nemese qaqynyń orny bólek. Onyń negizin – qadir-qasıet pen teńdik uǵymy quraıdy. Ádiletten qaǵylyp, qorlanǵanda halyq danalary: «Qarnymnyń ashqanyna emes, qadirimniń qashqanyna jylaımyn» degen. Al teńsizdikke «Keńesti jerde kemdik joq, Keńessiz jerde teńdik joq» dep naqty baǵa bergen. Áli esimizde, 80-jyldary ilýde bir batyl zııaly BUU Jarǵysyndaǵy «Ulttar teńdigi jáne ózin-ózi basqarý qaǵıdatyn» alǵa tartyp, minberden kibirtiktep qana sóılegenin kórgenbiz. Osy oıdy hatqa túsirip, pikiri úshin azap shekken birli-jarym azamattyń aýyr taǵdyry tarıhta qattalǵan.
Saıası egemendikke deıin, ǵasyrlar boıy álemniń orazdy ulttary sekildi bizdiń de etnıkalyq sanamyzda erkindik, ózgeni syılaý, kisini alalamaý, tózimdilik, ádildik, jaýapkershilik t.b. sekildi jalpyazattyq uǵymynyń basty sharttary qalyptasyp ornyqty. Tipti synnan ótti dese de bolady.
Demokratııanyń jahandyq ustyn-tulǵalary aıtqan «Týabitti erkin, teń, táýelsiz adam óziniń kelisiminsiz bireýge basybaıly baǵyna almaıdy» degen danalyq barsha elge baǵyshtalǵany aqıqat. Nemese Fransııanyń ádilet, sot ǵımarattary qabyrǵasyndaǵy «Azamattyń jáne eldiń quqy – erkindik, menshikke qol tıgizbeý, qaýipsizdik, ezýge qarsylyq» dep altyn árippen jazylǵan naqyl – egemendiktiń aınymas zańy. Bul – aýa jaıylýdyń sharty emes, Eýropa ǵulamalary aıtqandaı, «Erkindik degenimiz – óz-ózińdi basqarý».
Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly jurt kemeldigimen ǵana ustap turatyn eldik pen parasattyń parqyn biraýyz sózge syıdyrypty: «Adamnyń ózinde kámildik bolmaǵan soń, isinde de kámildik joq». Muny sary ýaıym demeı, kózi ashyq, jaýapty azamattardy qaıraý degen durys.
Qazir Táýelsizdik kúni – elimizdiń memlekettik merekesi. Bul meje – qazaq halqynyń arǵy-bergi tarıhynda róli bar qaǵanattar men memlekettik birlestikterdiń, handyqtar men ámirlikterdiń eldi jaýdan qorǵaý jolyndaǵy shaıqastaryn, bodan kezeńdegi azattyq pen teńdik úshin kúresterdi eske alý kúni retinde ornyǵary aıqyn. Endi azattyq merekesinde qoǵamdy alalamaı, uıystyra túsetin taǵy bir mańyzdy adamshylyq paryz umytylmasa. Ol – HH ǵasyrda saıası sahnaǵa qandaı túspen shyqsa da, qaı shepte júrse de, elin, ultyn oılaǵan, sol buralań jolda mert bolǵan tulǵalardy eske alý.
Azattyq asqaqtaǵan kúni jáne bir paıymdy ortaǵa salsaq deımiz. Álemde Afrıkany aıtpaǵanda, qaǵanaǵy qaryq Amerıka, Kanada, Nıderland, Japonııa, Qytaı, Koreıa t.b. elder de túrli deńgeıde óz táýelsizdigi úshin kúresti. Sonyń qaısysy búgin memleket ataýynyń aldyna «táýelsiz» dep jazyp júr? Endeshe, qarǵybaýdy qyzyqtaı bermeı, álimsaq elimizdiń nyspysyndaǵy erkin, azat qalyppen búginimiz ben erteńimiz úshin qam jeıik. Máseleni keńirek qarasaq, Japonnyń áıgili Meıdzı kezeńi pátýasyndaı, 550 jyldyq (shartty) emes, akademık-antropolog Orazaq Smaǵul dáleldep júrgen 3-5 myń jyldyq aıasynda rámizdi tarıhty, derbestikti nusqaıtyn «Memlekettiń negizi qalanǵan kún» týraly oılaý mańyzdyraq.