Ejelden jalǵasqan jetim men jesirin jylatpaǵan ata saltynyń júlgesi úzilgen joq. Búginde olar «asyraýshysynan aıyrylǵandar» degen sanat boıynsha memlekettiń áleýmettik qamqorlyǵy men ıgiligin kórip otyr. Sonymen birge múgedektigi bar jandardy da jarylqaý – áleýmettik mańyzdy másele.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi bergen málimetke súıensek, jyl basynan beri múgedektigi bar jáne asyraýshysynan aıyrylǵandarǵa memleketten beriletin áleýmettik járdemaqylardy (MÁJ) tóleýge respýblıkalyq bıýdjetten 479 mlrd teńge jumsalǵan. Buǵan qosymsha Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan (MÁSQ) eńbekke qabilettiliginen jáne asyraýshysynan aıyrylý boıynsha 59,4 mlrd teńge mólsherinde áleýmettik tólemder júrgizilgen.
«Memleket basshysy 2023 jylǵy 7 maýsymda Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııaǵa fakýltatıvtik hattamany ratıfıkasııalaý týraly zańǵa qol qoıǵan (2023 jylǵy 12 tamyzda kúshine endi). Fakýltatıvtik hattamany qabyldaý – BUU Múgedekterdiń quqyqtary jónindegi komıtetiniń Qazaqstan azamattarynyń jeke ótinishterin qaraý quzyretin moıyndaý. Bıyl shildeden bastap «Áleýmettik kodeks» kúshine endi, onda barlyq azamat úshin áleýmettik qorǵaý salasynda teń quqyqtar men múmkindikter kózdelgen», deıdi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova.
Sala mamandarynyń aıtýynsha, Áleýmettik kodeks múgedektigi bar adamdardy áleýmettik qoldaýǵa aıtarlyqtaı septigin tıgizip otyr. Máselen, bıyl 1 shildeden bastap I toptaǵy múgedektigi bar jandarǵa kútim jasaıtyn adamdarǵa múgedektigi bar balalardy tárbıelep otyrǵan ata-anaǵa nemese bala asyrap alýshyǵa (qamqorshysyna) tólenetin járdemaqylardyń mólsheri 14,5%-ǵa ulǵaıtyldy. Sondaı-aq eńbek etý qabiletinen aıyrylý jaǵdaıy boıynsha Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan tólenetin áleýmettik tólemderdiń mólsheri 14,5%-ǵa artty. Jyl basynda járdemaqylar men áleýmettik tólemder mólsheriniń 8,5%-ǵa ulǵaıýyn eskere otyryp, jyldyq mánde olardyń mólsheri 23%-ǵa ósti.
2023 jyldyń 1 jeltoqsanyndaǵy jaǵdaı boıynsha múgedektigi bar adamdar boıynsha MÁJ alýshylar sany – 535,4 myń adam, al asyraýshysynan aıyrylǵandar 187,4 myń adam bolǵan. Múgedektigi boıynsha MÁJ mólsheri múgedektiktiń tobyna jáne tıisti qarjy jylyna arnalǵan «Respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańda belgilengen eń tómen kúnkóris deńgeıiniń shamasyna baılanysty bolady.
«Asyraýshysynan aıyrylǵandarǵa beriletin járdemaqy mólsheri qaıtys bolǵan asyraýshynyń qaramaǵyndaǵy adamdardyń sanyna, qaıtys bolý sebepterine jáne eń tómen kúnkóris deńgeıine baılanysty belgilenedi. Sonymen qatar múgedektigi bar jáne asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqylardyń mólsheri 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap eń tómen kúnkóris deńgeıiniń ulǵaıýyna baılanysty 8,5%-ǵa ósti, 2023 jylǵy 1 shildeden bastap ortasha eseppen 14,5%-ǵa qosymsha arttyryldy. Máselen, 2023 jylǵy 1 shildeden bastap jalpy aýrýdan múgedektigi boıynsha MÁJ mólsheri I topqa – 89 248 teńge, II topqa – 71 398 teńge, III topqa 48 681 teńge boldy», deıdi mınıstr.
Buǵan qosa mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysýshylarǵa áleýmettik táýekelder týyndaǵan jaǵdaıda MÁSQ-dan áleýmettik tólemder júrgize alady. Máselen, bıylǵy 11 aıdyń qorytyndysy boıynsha 98,8 myń adam eńbek etý qabiletinen aıyrylý boıynsha, al 63,4 myńǵa jýyq otbasy asyraýshysynan aıyrylý boıynsha áleýmettik tólem alyp otyr.
Osylaısha, bıylǵy áleýmettik paketterdiń ósýine qarap, qoǵamdaǵy álsiz toptardyń áleýeti artyp kele jatqanyn paıymdaýǵa bolady. О́tkenge ókpe joq. Keler jyly da kem-ketiktiń orny tola túserine senim mol.