О́tken jyldyń basynda «Jaıly mektep» bilim berý salasyndaǵy pılottyq ulttyq jobany bekitý týraly» Úkimet qaýlysy kúshine engen edi. Bul – bilim salasyndaǵy máselelerdiń júgin jeńildetetin biregeı joba. Úsh jylǵa mejelengen jobanyń alǵashqy jyly qalaı aıaqtaldy? Zerdelep kórdik.
Jańa oqý jyly bastalysymen mekteptegi oryn tapshylyǵy máselesi aldymyzdan qaıta aınalyp shyǵa beredi. Qala berdi apattyq jaǵdaıda jumys istep turǵan qanshama mektep bar. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, elimizde 7 550 jalpy bilim berý mekemesi bar, onyń ishinde 52 mektep – apattyq jaǵdaıda, 300-den astamy zamanaýı talaptarǵa saı kelmeıdi. Al 2022 jyly oqýshy oryndarynyń tapshylyǵy 270 myń oryndy, onyń ishinde qalada – 174 myń oryndy, aýylda 96 myń oryndy quraǵan. 2021-2022 oqý jylynda úsh aýysymdy mektep sany 169-ǵa jetse, ótken oqý jylynda 143 mektepke teń boldy. Endi osy máselelerdiń utymdy sheshimi «Jaıly mektep» ulttyq jobasy bolyp otyr.
Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasy boıynsha iske asyrylyp jatqan qanatqaqty joba aıasynda 2025 jyldyń sońyna deıin búkil el boıynsha 369 orta bilim berý nysany salynady. «Samruk-Kazyna Construction» tapsyrysy boıynsha 2024 jyly 208 mektep, 2025 jyly 151 mektep paıdalanýǵa beriledi. 10 mektep jergilikti atqarýshy organdardyń tapsyrysy boıynsha, onyń ishinde 1 mektep memleket-jekemenshik áriptestik, al 9-y daıyn nysandy taýar retinde satyp alý ádisimen salynbaq. Qaýly boıynsha 2026 jylǵa deıin qalalarda jáne aýyldyq eldi mekenderde oqýshy oryndarynyń tapshylyǵyn azaıtý úshin keminde 740 myń (eki aýysymda oqytý úshin) jańa oqýshy ornyn paıdalanýǵa berý qajet. Ulttyq jobany qarjylandyrýdyń jalpy kólemi 2,38 trln teńge, onyń ishinde 2023 jylǵa – 499,9 mlrd teńge, 2024 jylǵa – 976,3 mlrd teńge, 2025 jylǵa 909,4 mlrd teńge qarastyrylǵan. 2024 jyly qoldanysqa beriletin 208 mekteptiń merdigerleri tolyq anyqtalyp, qurylys jumystary men oǵan ázirlik bastalyp ketti.
Bilim berý ınfraqurylymyn damytý josparyna sáıkes, Astana qalasynda 23 mektep salý kózdelgen. Onyń ishinde 22 mektep 2024 jyly paıdalanýǵa beriledi, 1 mektepti jergilikti atqarýshy organ taýar retinde satyp alý tetigi arqyly salatyn bolady. Almaty qalasynda 3 jyldyń ishinde 37,1 myń oqýshyǵa arnalǵan 22 jaıly mektep turǵyzylady. Onyń ishinde 8 oqý orny daıyn nysandy satyp alý tetigi arqyly, al 1 mektep memleket-jekemenshik áriptestik aıasynda júzege asyrylady. Abaı oblysynda byltyr 5 jaıly mekteptiń merdigerleri anyqtalyp, josparly jumystar bastalǵan. Bilim ordalary 2024 jyldyń sońyna deıin qoldanysqa beriledi. 2025 jyly taǵy 6 mektep ashylady. Joba aıasynda óńirde 5,7 myń oqýshyny qamtıtyn 11 orta bilim berý nysany salynady. Shyǵys Qazaqstan oblysynda 10 mektep salý josparda bar. Merdigerleri anyqtalyp, qurylys jumystary bastalǵan 7 mektep 2024 jyly oqýshylardy qabyldaýǵa beriledi. Al 2025 jyly 3 mekteptiń qurylysy aıaqtalady. Almaty oblysynda 63 mektep salý josparlanǵan. Onyń 90 paıyzdan astamy aýyldyq jerlerge tıesili (57 mektep). 2023 jyly 28 mekteptiń, 2024 jyly 35 mekteptiń qurylysy bastalady.
Pavlodar oblysynda 5 orta bilim berý nysanynyń qurylysy josparlanǵan. 2 jaıly mektep 2024 jyldyń, 3 mektep 2025 jyldyń sońyna deıin salynady. Nátıjesinde, oblys boıynsha 5,4 myń qosymsha oqýshy orny qurylady. 1 800 oryn 2024 jyldyń sońyna deıin ashylady. Jambyl óńirinde barlyǵy 12 bilim berý nysanynyń qurylysy josparlanǵan. 7 mektep 2024 jyldyń sońyna deıin esigin aıqara ashpaq. Barlyq nysannyń merdigerleri anyqtaldy. Olar kelisimsharttarǵa qol qoıyp, aldyn ala tólem alyp, jumysty bıyl bastap ketken. Qyzylorda oblysynda 21 mektep salý josparlandy. Onyń 11-i – aýyldyq jerlerde. Qazirgi tańda 10 mekteptiń qurylysy júrip jatyr. 2024 jyly merdigerler qalǵan 11 mektepti salýǵa kirisedi. Shymkent qalasynda joba aıasynda 25 mektep salý josparlanǵan. 12 mekteptiń qurylysy bastaldy. Bıyl 13 mekteptiń irgesi qalanady.
Aqmola oblysynda 2023-2025 jyldary 18 mektep salý kózdelgen. Jospar boıynsha 9 mektep 2024 jyldyń sonyńa deıin qoldanysqa tapsyrylmaq. Túrkistan oblysynda bir aýysymda 49 myń orynǵa shaqtalǵan (eki aýysymda 98 myń oryn) jańa formattaǵy 63 bilim oshaǵy salynady. Bul aımaq salynyp jatqan mektepter sany boıynsha kósh bastap tur. О́ıtkeni oblysta halyq tyǵyz ornalasqandyqtan oqýshy oryndary tapshy. Munda josparlanǵan 63 mekteptiń 29-y 2024 jyly paıdalanýǵa beriledi. Al 2025 jyly 34 mektep qoldanysqa beriledi.
Qaraǵandy óńirinde 18 mektep salynady. Qurylysy bastalǵan 10 jaıly mektep 2024 jyly paıdalanýǵa berilýge tıis. Qalǵan 8 mektep 2025 jyldyń enshisinde. Nátıjesinde, oblys boıynsha 12,5 myń qosymsha oryn ashylady. Atyraý oblysynda ulttyq joba aıasynda salynatyn 12 mekteptiń 9-ynyń qurylysy byltyr bastaldy. Olar kelesi oqý jylynda oqýshylarǵa esigin aıqara ashýǵa tıis. Batys Qazaqstan oblysy boıynsha 18 mekteptiń (12 – qalada, 6 – aýylda) jobasy josparlandy. 9 mekteptiń qurylysyn bastaýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 17,9 mlrd teńge bólingen. Aqtóbe óńirinde 20 mektep salynady. 14 mektep 2024 jyly, 6 mektep 2025 jyly paıdalanýǵa beriledi.
О́kinishke qaraı «Jaıly mektep» jobasy aıasynda byltyr qıyndyqtar kezdesti. Mektep salatyn jer ýchaskelerine, qurylys jumystaryna, mektep jabdyqtary men qarjynyń oryndy jumsalýyna qatysty birshama suraq týyndaǵan edi. Mysaly, «Samruk-Kazyna Construction» mamandary jaıly mektepterdiń jobalyq-smetalyq qujattamasyn tekserý kezinde jemqorlyq jaǵdaılaryn anyqtaǵan. Sondaı-aq keıbir óńirdegi merdigerler qurylys jumystaryn júrgizýde jaıbasarlyq tanytqan. Bul rette «Samruk-Kazyna Construction» AQ basqarma tóraǵasy Máýlen Aımanbetov kez kelgen qıturqy áreket jaýapsyz qalmaıdy, barlyq jaǵdaı baqylaýda bolady, jospar ýaqytynda oryndalady dep sendirip otyr.
Al mektep jıhazdaryna qatysty máselege núkte qoıyldy. «Jaıly mektep» 100 paıyz otandyq ónim bolady. Iаǵnı mektep jıhazdary otandyq taýar óndirýshilerdiń tiziminde tirkelgen ári tıisti sertıfıkaty bar jeke jáne zańdy tulǵalardan satyp alynady. Oǵan qoıylatyn talaptar «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy jáne Qazaqstan jıhaz óndirýshiler qaýymdastyǵy ókilderimen birlesip kelisilgen. Sheteldik jıhaz ónimderin satyp alýǵa naryqta otandyq taýar óndirýshiler shyǵaratyn jıhaz ónimderiniń qajetti túrleri bolmaǵan jaǵdaıda ǵana jol beriledi. Naryqta otandyq taýar óndirýshilerdiń jıhaz ónimderiniń bolmaýy О́nárkásip jáne saýda mınıstrligimen rastalýy kerek. Al óndirýshilerde «Jaıly mektep» jobasyna qatysý úshin mindetti túrde otandyq ónim mártebesin rastaıtyn «ST-KZ» jáne/nemese ındýstrıaldy sertıfıkaty bolýy kerek. Sondaı-aq qurylys materıaldaryn, jıhaz, ınjenerlik jáne tehnologııalyq qurylǵylardy shyǵarýmen aınalysatyn otandyq kásiporyndarǵa óz ónimderin Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýty quratyn sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys katalogine engizý kózdelgen.