Sıfrlyq damý mınıstri Baǵdat Mýsın ınternet jyldamdyǵy boıynsha Tokıony basyp ozdyq degende bári tańǵalǵan edi. Sebebi bizde ınternetke qol jetkize almaı otyrǵan qanshama eldi meken bar. Tipti qalalyq jerlerdiń ózinde ınternet durys ustamaıdy. Degenmen máseleni sheshýge qadamdar jasalyp jatqanyn joqqa shyǵarmaımyz. Tek kóptiń qalaýy –ınternettiń ıgiligin erterek kórý. Al shyn máninde elimiz qaı memleketten ozyp, qaısysynan qalyp keledi? Internetimiz qaı elden qymbat, qaı elden arzan? Osy suraqtarǵa jaýap izdep kórdik.
«Tarıf jyl saıyn qymbattasa da, sapasy jaqsarmaıdy», dep shaǵymdanatyndar kóp. Qazir jumystyń kóbi ınternetke baılanyp turǵan soń tutynýshyǵa sharyqtaǵan ústine sharyqtaı beretin baǵa da bas aýrý. Jaýapty mınıstrdiń «Bizdiń elimizde tarıf arzan» degen sózinen keıin uıaly operatorlar baǵany birden kóterip jibergen edi. Sodan soń negizsiz kóterilgen baǵaǵa qatysty shaǵym da kúrt kóbeıe tústi. Osyǵan baılanysty Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi jyl sońynda uıaly operatorlardy tergep-tekserip, ótken 2023 jyly tarıftik josparlar boıynsha baǵanyń 7,7 paıyzdan 57,3 paıyzǵa deıin aıtarlyqtaı óskenin rastady.
Alaıda baǵanyń kóterilgenine qaramastan, álemdik reıtıngte ınterneti eń arzan elderdiń qatarynda tur ekenbiz. «Cable.co.uk.» kompanııasynyń zertteýi boıynsha elimiz keńjolaqty ınternet jelisi eń arzan memleketterdiń arasynda 2-oryndy ıelengen. Ortasha eseppen bir aılyq shyǵyn 5,11 dollardy quraıdy.
Quny qanshaǵa ósse de, satyp alýǵa májbúr tutynýshylardyń nazy – ınternettiń jyldamdyǵy. Olar uıaly operatorlar baǵasyna saı qyzmet kórsetpeıdi deıdi. Al «Qoljetimdi ınternet» ulttyq jobasyna sáıkes 2027 jylǵa deıin elimiz tolyǵymen 100 Mbıt/s-dan kem emes jyldamdyqtaǵy ınternetpen qamtamasyz etiledi. Ony iske asyrýǵa 1,5 trln teńge qarastyrylyp otyr. Biraq Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligine jospardy 2025 jylǵa deıin oryndaýdy tapsyrǵan. О́ıtkeni aýyldarda jaǵdaı máz emes. 1 432 aýylǵa áli mobıldi ınternet te qosylmaǵan.
«Speedtest Global Index» deregi boıynsha elimiz mobıldi ınternet jyldamdyǵy boıynsha 67-orynda (35,90 Mbıt/s) bolsa, keńjolaqty ınternet jelisi jyldamdyǵy boıynsha 99-orynda (47,53 Mbıt/s) tur. Internet jyldamdyǵy boıynsha reıtıng derekterin salystyryp kórsek, kórshi elderdiń keıbiriniń kóshi bizden keıin turǵany ras. Onyń ústine baǵasy áldeqaıda qymbatyraq. Mysaly, Qyrǵyzstan mobıldi ınternet jyldamdyǵy boıynsha 89-orynda (25,69 Mbıt/s) bolsa, keńjolaqty ınternet jelisi jyldamdyǵy boıynsha 91-orynda (54,37 Mbıt/s) tur. Ondaǵy ınternet jyldamdyǵy bizdiń elmen shamalas bolǵanymen, tarıf quny eki esege qymbat. Ortasha eseppen bir aılyq shyǵyn 10,27 dollarǵa teń. Al ınterneti arzan elder reıtinginde 11-orynda tur. Qyrǵyzstanda da ınternetke qol jetkize almaı otyrǵan aýyl-aımaqtar bar. Olar 2024 jylǵa deıin 1 600 áleýmettik mańyzy bar nysandy jáne 213 eldi mekendi ınternetpen qamtamasyz etýdi josparlap otyr. Aıta keteıik, ondaǵy eń úlken baılanys operatory – «Qyrǵyztelekom» kompanııasy.
О́zbekstan mobıldi ınternet jyldamdyǵy boıynsha 100-orynda (23,69 Mbıt/s) bolsa, keńjolaqty ınternet jelisi jyldamdyǵy boıynsha 93-orynda (54,12 Mbıt/s) tur. Ortasha eseppen bir aılyq shyǵyn 15,48 dollardy quraıdy. Interneti arzan elder arasynda 25-orynda. «Sıfrly О́zbekstan-2030» baǵdarlamasy aıasynda ınternetke qosylǵan eldi mekenderdi 78 paıyzdan 95 paıyzǵa deıin kóterý mindeti alǵa qoıylǵan.
Al Tájikstan mobıldi ınternet jyldamdyǵy boıynsha 138-orynda (9,67 Mbıt/s) bolsa, keńjolaqty ınternet jelisi jyldamdyǵy boıynsha 136-orynda (20,77 Mbıt/s) tur. Ortasha eseppen bir aılyq shyǵyn 23,85 dollarǵa teń. El prezıdenti Emomalı Rahmon 2022 jylǵy Joldaýynda ınternet jyldamdyǵyn synǵa alǵan bolatyn. Sodan keıin baılanys operatorlary ınternet sapasyn jaqsartyp, tarıf qunyn tómendetýge ýáde bergen.
Al Túrikmenstan mobıldi ınternet jyldamdyǵy boıynsha 169-orynda bolsa, keńjolaqty ınternet jelisi jyldamdyǵy boıynsha 109-orynda (8,68 Mbıt/s) tur. Ortasha eseppen bir aılyq shyǵyn 45,80 dollardy quraıdy. Elde onlaın oqý, jumys isteý óte qıyn. Sondaı-aq Youtube, Facebook, WhatsApp áleýmettik jelilerine shekteý qoıylǵan.
Al Reseı mobıldi ınternet jyldamdyǵy boıynsha 99-orynda (20,04 Mbıt/s) bolsa, keńjolaqty ınternet jelisi jyldamdyǵy boıynsha 59-orynda (81,95 Mbıt/s) tur. Ortasha eseppen bir aılyq shyǵyn 8,07 dollarǵa teń.
Al Qytaı ınterneti eń jyldam elderdiń ondyǵyna kiredi. Onda 1 mıllıardtan astam ınternet paıdalanýshy bar. Alaıda baılanys jelisi memleket tarapynan qatań qadaǵalanady. YouTube, Facebook áleýmettik jelileri tek VPN arqyly qoljetimdi. Olar mobıldi ınternet jyldamdyǵy boıynsha 4-orynda (164,14 Mbıt/s) bolsa, keńjolaqty ınternet jelisi jyldamdyǵy boıynsha 5-orynda (230,39 Mbıt/s) tur. Ortasha eseppen bir aılyq shyǵyn – 20,99 dollar.
Japonııada ınternet bizden 8 ese qymbat. Biraq shyn máninde biz Tokıony basyp oza qoıǵan joqpyz. Olar mobıldi ınternet jyldamdyǵy boıynsha 53-orynda (47,00 Mbıt/s), keńjolaqty ınternet jelisi jyldamdyǵy boıynsha 16-orynda (170,29 Mbıt/s) tur. Ortasha eseppen bir aılyq shyǵyn – 43,71 dollar. Sondaı-aq Japonııada bizdegideı emes eldiń 90,22 paıyzy ınternet jelisimen qamtamasyz etilgen.
Al Sıngapýr úkimeti jaqynda eldiń 99 paıyzy ınternetpen qamtamasyz etilgenin málimdedi. Ári bul – keńjolaqty ınternet jelisi jyldamdyǵy boıynsha 1-orynda turǵan memleket (264,15 Mbıt/s). Degenmen joǵaryda atap ótken «Qoljetimdi ınternet» ulttyq jobasy júıeli júzege asyrylsa, elimiz aldyńǵy qatarǵa shyǵyp, 100 paıyz joǵary jyldamdyqtaǵy ınternetpen qamtamasyz etilgen memleket bolýdan úmitti.