Doktor dárejeli ǵalymdar qajet

Biliktilik sanaty joǵary mu­ǵa­limder 23 paıyzdy ǵana qu­raı­dy. Al magıstr dáreje­sin al­ǵan biliktiligi joǵary peda­gogter­diń sa­nyn arttyrý bilim berý isine ozyq ádisterdi engize alatyn kási­bı mamandardyń jańa legin qalyptastyrýǵa yq­pal etedi. Osy jaıt­tardy qa­perge alǵan Mem­leket basshysy pedagogterdi daıar­laý men bilik­tiligin arttyrý tásilderine ózgeris qajettigin aıtqan bolatyn. Jýyrda Oqý-aǵartý mı­nıstrligi elimizdegi bilim sapa­synyń tolyq kórinisin jáne túrli faktorlardyń yqpa­lyn sarap­taýǵa, eskerýge múmkin­dik beretin orta bilim berýdi baǵalaý­dyń ult­tyq úlgisin ázirledi.

Qujat formatıvti jáne jıyn­tyq baǵalaý, qorytyndy attes­tattaý, sonymen qatar mektepter­ge arnalǵan halyqaralyq PISA zertteýiniń nátıjelerine qatys­ty derekterdi qamtıdy. Iаǵnı tórt quramdas bólikten turatyn qujatta oqýshy, pedagog jáne bilim berý uıymdarynyń jumy­sy ba­ǵalanatyn bolady. Tıisti mı­nıstrliktiń habarlaýynsha, qujat Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy usynymdary negizinde ázirlengen. Sarapshylar bilim sapasyn baǵalaý respýblıka mektepterindegi máselelerdi jedel anyqtap, sheshýge múmkin­dik beretinin aıtyp otyr.

Pedagog kadrlardy daıarlaı­tyn elimizdegi baıyrǵy oqý oryn­darynyń biri Qyzdar memleket­tik ýnıversıtetiniń ǵylymı ju­mys jáne halyqaralyq ynty­maqtastyq jónindegi prorek­to­ry Zakır Jumaqulovtyń aı­týyn­sha, eli­mizdegi bilim sapasyn, ıaǵnı ól­shem­derin zertteıtin joǵary ǵy­ly­mı dárejedegi mamandardy daıarlaý áli kúnge ózek­ti. Sa­rap­shynyń pikirinshe, bilim ól­shem­derin zertteıtin mamandar Ortalyq Azııa, Reseı, tipten post­keńestik elderde daıyn­dal­­maı­dy. Al shetelder bul jaǵy­­nan bizden ozyp ketken. Eli­miz­de sanaý­ly ýnıversıtet baka­lavr, magıstr dárejesinde maman­dar daıyn­daǵanymen, jalpy bi­lim beretin mektepterdegi fýnksıo­naldyq saýattylyq, bilim sapasyn zertteıtin doktor dárejesindegi mamandar joqtyń qasy. Bul ǵy­lymı vakansııa ázirge bos tur.

Damyǵan elderden bilim sapasy ja­ǵynan qalyp qoıǵanymyz ras. Z.Jumaqulov búginde Eko­no­mıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderinde maqul­dan­ǵan PISA, TIMSS sııaqty ha­lyqaralyq zertteýlerge qatysý Qazaqstan álemniń bir bólshegi retinde ózge eldermen bilim salasynda básekelesýge múmkindik beretinin aıtady. О́ıtkeni kósh ilgeri ketken bul elderde bilim júıesin saraptaıtyn dok­torlar daıarlaý isiniń kópjyldyq táji­rıbesi qalyptasqan. Osy oraıda bilim salasyndaǵy túıtkildi máselelerdi negiz­ge alatyn bolsaq, «Aldaǵy 3-4 jylda salada oń ózgeristerge qalaı qol jetkizýge bolady?» degen zańdy saýal týyn­daıdy.

– Ol úshin jyl saıyn bilim sapasyn eki-úsh satyǵa kóterip otyratyndaı júıeli maqsat qajet. Mysaly, Nazarbaev zııatkerlik mektepteri tájirıbesin ózge bilim oshaqtaryna taratamyz degendi jıi kóterip júrmiz. Al oǵan qajetti resýrs jetkilikti me? Zamanaýı muǵalimder daıarlaý isi, pedagog kadrlardy daıarlaıtyn oqý oryndarynyń oqý-ádistemelik, ınfraqurylymdyq máselesi, oqytýshy-professorlar biliktiligi áli kúnge ózekti máseleler qata­rynda tur. Jyl saıyn pedagogı­kalyq joǵary oqý oryndary myń­daǵan pedagog kadrlardy daıyn­­daıdy. О́kinishke qaraı, olar­­dyń teń jartysy ári qaraı óz maman­dyǵymen jumys istemeıdi. Tyǵy­ryqtan shyǵýdyń joly – salada júrgen mamandarmen jumysty kúsheıtip, pedagogıkalyq jo­ǵa­ry oqý oryndarynyń ınfraqu­ry­lymdyq jaǵdaıyn, oqytýshy­lardyń biliktiligi men resýrsyn kúsheıtýge mán berý. Ol mem­lekettiń ınvestısııasynsyz iske aspaıtyny belgili. Bul baǵytta tıisti mınıstrlik tarapynan iske asyp jatqan ilkimdi ister bar. Biraq ózgeristi joǵarydan kútpeı, bilikti mamannyń kóbeıýine kóńil bóle otyryp, osy jaýapkershilikti ustazdyqty tańdaǵan ár mamannyń túsinýi mańyzdy, – deıdi Z.Ju­maqulov.

Keıingi jyldary tıisti mı­nıstr­lik muǵalimniń júktemesin azaıtýǵa kóp kúsh saldy. Alaıda ustazdardyń júk­temesi munymen azaıǵan joq. Aýyl-aı­maqtarda ınternet baıaý bol­ǵandyqtan, mu­ǵalimniń izdenýine, bilim platformalaryna qosylýy áli de qıyndyq týǵyzyp keledi. Al bıyldan bastap res­pýblıkanyń kabel jetpeıtin aımaq­taryndaǵy ondaǵan mektepke «Starlink» ǵaryshtyq ınternetin qosý josparlanyp otyr. Osy oraıda Zakır Jumaqulov elimiz­diń bank júıesindegi sıfrlyq jetis­tik­terdi eskere otyryp, bilikti IT ma­man­dar­dy tartý arqyly bilim salasyn sıfrlandyrýdyń múmkindigi zor ekenin alǵa tartty. Onyń aıtýynsha, saladaǵy zamanaýı ınfraqurylymdyq ózgerister qaǵaz­bastylyqtan arylýǵa, muǵa­lim­derdiń júktemesin azaıtyp, izde­nis­terine múmkindik ashady. Bul baǵytta «Jaıly mektep» jo­­basynyń da keleshegi zor. Jo­ba sátti júzege asatyn bolsa, bi­lim salasynda qordalan­ǵan kóp­te­gen máseleniń oń sheshileri anyq.

Jýyrda atalǵan ýnıversıtette aýyl mektepterindegi bilim sapasyn zertteý ortalyǵy ashylǵan bolatyn. AQSh sııaqty elderde qalalyq mektepterdi zertteý baǵdarlamalary jaqsy damyǵan. Bul iste kóptegen elde ınvestısııa salyp bilim sapasyn baǵalaý isine aralasyp júrgen qoǵamdyq uıymdardyń da tájirıbesi nazar aýdarýǵa turarlyq. Osy rette mamandar respýblıkadaǵy aýyl mektepteriniń máselesine alań­daýshylyq bildire otyryp, júıeli zertteý isine máselesi bizdiń elmen uqsas Aýstralııanyń da tájirıbesine zer salyp otyr eken. Ýnıversıtette ashylǵan ortalyq mamandary aýyl mektepteriniń bilim sapasyn tereń zertteýdi qolǵa alyp otyr. Aýyldyq bilim berýdi damytý ortalyǵynyń jetekshisi Eldos Súleımenovtiń aıtýynsha, «Teachers Lab, HertsCam Network» (Ulybrıtanıa) jáne «UNESCO» birlesýimen iske asyp jatqan shalǵaı jáne aýyl mektepterinde ustaz kóshbasshylyǵyn damytý jobasyna Almaty oblysynan 5 mektep, Mańǵystaý oblysynan 2 mektep jáne Atyraý oblysynan 3 mektep tańdalǵan eken.

– Jobanyń maqsaty – aýyl mektep­terindegi ustazdardyń kósh­basshy­lyǵy men mádenıetin damytý. Ustaz kóshbasshylyǵy – sy­nyptaǵy, mektep­tegi jáne bilim berý júıesindegi bilim alýdy da­my­týǵa baǵyttalǵan áre­ket. Kósh­bas­shylyq laýazym emes, kósh­bas­shylyq – áreket. О́kinishke qa­­raı, bizde ıerarhııalyq júıe qat­ty damy­ǵandyqtan, ózgeristi jo­ǵarydan kútip otyrý qalypty jaǵdaıǵa aınalǵan. Biraq mektep­tegi ahýal, oqýshynyń bi­lim deńgeıi mınıstr­likten góri ustazǵa málim. Joba bary­syn­da qatysýshylar ózderiniń kásibı máselelerin anyqtap, ortalyq maman­darynyń baǵdar berýimen, ádistemelik kómek arqyly aǵymdaǵy máselelerdi bir jyl boıy zerttep, sheshý joldaryn anyqtap, ózgerister engizedi. Bul jobaǵa ustazdar erikti túrde qatysa alady, – deıdi Eldos Sú­leımenov.

Jaqynda osy ortalyqtyń uıymdas­tyrýymen «Qazaqstan­daǵy aýyldyq bilim: zertteý jáne damý bastamalary» taqyrybynda ótken dóńgelek ústelde shalǵaı aýdandardaǵy pedagogterdiń kásibı deńgeıin arttyrý, oqytý, bilim berý úshin ınnovasııalyq ádisterdi engizý, turaqty damý resýrstaryn jetil­dirýdiń mańyzdy ekeni aıtylǵan bolatyn. Ma­mandar aýyl mektebi jetis­tikter alańy­na aınalýy úshin aımaqtarda júıe­li zertteýler júrgizý, qordalanǵan máseólelerdi anyqtaý mindetine nazar aýdardy. Ol úshin salaǵa bilikti ǵylymı dárejedegi mamandar qajet.

ALMATY