Ár eldiń sandyq túbinde saqtaıtyn basy artyq qory bolady. Bizde eki qor bar, biri – Ulttyq qor, biri – halyqaralyq rezerv, bylaı aıtqanda altyn-valıýta qory. Qazir 294,24 tonna altyn jınalǵan. Bul kórsetkish boıynsha álemde 18-oryndamyz. Ári altyndy satý boıynsha da aldyńǵy qatardamyz.
Qazynada altynnyń jatýy ekonomıkada turaqtylyq saqtaýda senimdilik beredi. Ásirese qarjylyq belgisizdik kezinde. 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha, elimizdiń halyqaralyq rezervi 36 mlrd teńgege baǵalandy. Bul – eldiń alty aılyq ımportyn jabýǵa jetkilikti qarajat. Memleket altyn qoryn tólem balansynyń tapshylyǵy, tól valıýta baǵamyn qoldaý, syrtqy memlekettik qaryzdy jabý jáne ózge eldermen esep aıyrysý operasııalaryn júrgizý maqsatynda qoldanady.
«Sońǵy birneshe jyl boıy kórsetkish tómendep keledi. Túrli syrtqy kúızelisterdiń jáne bıýdjet pen tólem teńgerimine qatysty jalǵasyp jatqan problemalardyń aıasynda áleýetti táýekelder men qaterlerdi jabý úshin ýákiletti organdarǵa halyqaralyq rezervterdi júıeli baǵalaýdy júrgizgen jón. Erekshe alańdaýshylyq týǵyzatyn jaǵdaı – Ulttyq qordan iri kólemdegi qarajatty alý esebinen teńge baǵamynyń odan ári nyǵaıýy, al syrtqy shottar qazirdiń ózinde tereń tapshylyqta», deıdi sarapshy Sanjar Qaldarov.
Ulttyq banktiń (UB) habarlaýynsha, Qazaqstan valıýtalyq ótimdilik qajettiligin qoldaý úshin rezerv jınaqtaıtyn elder sanatyna jatady. Valıýtalyq ótimdilikti saqtaý halyqaralyq mindettemelerdiń oryndalýyn tolyq kólemde qamtamasyz etedi. Halyk Finance sarapshylarynyń aıtýynsha, keıingi 20 jyl kóleminde ekonomıka ósimi men eksport kóleminiń artýy arqasynda rezerv kólemi aıtarlyqtaı ulǵaıdy.
Bizdiń qorymyz alty aılyq ımportty tolyq jabýǵa jetedi dedik qoı joǵaryda. Biraq bul kórsetkish boıynsha kóptegen kórshi elden artta qalamyz. Máselen, Reseıdiń rezervi – 16 aıdy, О́zbekstan rezervi 11 aıdy jaba alady.
«Qazaqstandaǵy rezervtiń ımportqa eń joǵarǵy qatynasy 2016 jyly baıqaldy – 9.8. Sodan keıin tómen túse bastady. Tek 2020 jyly ǵana syrtqy ekonomıkalyq qyzmetterdiń baıaýlaýy jáne rezervterdiń artýy esebinen ósti de, qaıta quldyrady. Halyqaralyq rezervten bólek, Ulttyq qor da bar. Halyqaralyq valıýta qory usynymy boıynsha, onyń aktıvteri, ásirese ótimdi bóligi syrtqy qaýip-qaterdi joıýda qosymsha rezerv retinde paıdalanylady. Degenmen halyqaralyq rezerv pen Ulttyq qor aktıvin bólip qarastyrǵan durys. О́ıtkeni halyqaralyq rezervter ońtaıly ótimdilikti qoldaý quraly bolsa, Ulttyq qor qarajaty negizinen turaqtandyrýshy, jınaqtaýshy fýnksııany atqarady.
Qymbat metaldardyń álemdik baǵasynyń ósýine baılanysty altyn kotırovkasy da ósim kórsetti jáne Ulttyq bank rezervindegi altyn úlesi 2023 jyldyń sońyn ala 54,2 paıyzdy qurady. Bul Ulttyq banktiń 50-55 paıyz kólemindegi targetine sáıkes keledi.
2012 jyly «Baǵaly metaldardaǵy aktıvterdi tolyqtyrý úshin tazartylǵan altyndy satyp alýǵa memlekettiń basym quqyǵyn iske asyrý qaǵıdalary» qabyldandy da, Ulttyq bank jergilikti affınaj zaýyttarynan belsendi túrde altyn satyp alýǵa kiristi. Nátıjesinde, rezervtegi altyn úlesi 70 paıyzǵa jetti. Bul óz kezeginde ótimdilikti tómendetedi. Soǵan baılanysty bas bank 2022 jyldan beri altyn úlesin azaıtý saıasatyn iske asyra bastady. UB málimetinshe, altyndy azaıtý ártaraptandyrýdy arttyrýǵa jáne allokasııany teńdestirýge múmkindik beredi. Sonyń nátıjesinde rezervtiń valıýtalyq bóligi kóbeıedi jáne ótimdiligi joǵary qarjy quraldaryna ınvestısııalaý múmkindigi arta túsedi. UB byltyr syrtqy naryqta 57,43 tonnaǵa jýyq altyn satty. Sóıtip, rezervtegi altyn úlesi 54,2 paıyzǵa deıin azaıdy. Altyn satý boıynsha UB álemdik ortalyq bankterdi basyp ozdy deı alamyz. Kósh basynda bizden keıin О́zbekstan, Kambodja, Bolıvııa, Germanııa elderi bar. Al satyp alýshylar negizinen Azııa jáne Shyǵys Eýropa elderi. Keıingi jyldarda Qytaı, Polsha, Sıngapýr, Lıvııa, Chehııa elderi altynǵa qatty muqtajdyq tanytqan.
Altyndy sonsha kóp satqanyna qaramastan Qazaqstan altyn qory boıynsha álemde úzdik jıyrmalyq qataryna kiredi. Sarapshylardyń aıtýynsha, álemdik naryqtaǵy altyn baǵasynyń áli de qymbat bolyp turǵandyǵyna baılanysty UB altyn úlesin qysqartý saıasatyn qysqarta berýi múmkin.
UB dereginshe, byltyr el turǵyndary jalpy salmaǵy 1,6 tonna bolatyn 38 729 altyn quımasy satylǵan. Olar 5,10, 20, 50 jáne 100 gramdyq sanattarmen satylymǵa shyǵarylady. Kópshilik 100 gramdyq altyn túrine kóbirek qyzyǵýshylyq tanytqan.