Qazaq ekonomıka ǵylymynyń qara nary atanǵan Arystan Esentúgelov toqsan jasynda dúnıeden ozdy. Ordaly bilim men bilik ıesiniń otandyq ekonomıka tarıhynda qaldyrǵan qoltańbasy aıryqsha. Ol sanaly ǵumyrynda ekonomıka ǵylymynyń damýyna ólsheýsiz eńbek sińirip, irgeli reformalardyń bastaýynda turdy.
Arystan Esentúgelov ózi basshylyq etken, keıin qurmetti professory atanǵan Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń qazirgi basqarma tóraǵasy Rýslan Sultanov «Arystan Esentúgeluly Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń dana basshysy, sonymen qatar naǵyz tálimger jáne ustaz bola aldy. Onyń ǵylymǵa degen adaldyǵy, teńdessiz eńbegi men ómirlik danalyǵy bárimizge úlgi», dep jazdy qaraly habardy bólisip.
Rasynda, ǵalymnyń klassıkalyq, monetarlyq, usynys ekonomıkasy boıynsha zertteýleri, sondaı-aq ınstıtýsıonaldyq jáne qurylymdyq mehanızmderdi zertteý jumystary eldegi ekonomıkalyq saıasattyń qalyptasýyna aıtarlyqtaı áser etti. Ol ár jyldary halyq sharýashylyǵyn turaqtandyrýǵa jáne Qazaqstannyń naryqtyq ekonomıkaǵa kóshýine baǵyttalǵan júıeli reformalarǵa belsendi qatysty. Ekonomıkany tıimdi basqarýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalar men jobalardy ázirleýge qosqan úlesi baǵa jetpes boldy. Kásibıligi, obektıvtiligi, el ıgiligi úshin jasaǵan jumysy ony Qazaqstan ekonomıkasy tarıhyndaǵy basty tulǵalardyń birine aınaldyrdy.
«Ol 1990–1995 jáne 1999–2002 jyldary Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń basshysy qyzmetin atqara júrip, ózin daryndy uıymdastyrýshy jáne ǵylymı jetekshi retinde kórsete bildi. Onyń tikeleı basshylyǵymen naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý jaǵdaıynda ekonomıkalyq úderisterdi taldaý men boljaýǵa baǵyttalǵan kóptegen joba jasalyp, júzege asyryldy. 200-den astam ǵylymı eńbekterdiń, monografııalar men kitaptardyń, sonyń ishinde «Aımaqtyq josparlaýdaǵy júıelik taldaý», «Naryqtyq ekonomıka – Qazaqstan tańdaýy», «Qazaqstandaǵy ekonomıkanyń ınstıtýsıonaldyq jáne qurylymdyq transformasııalary» sııaqty mańyzdy basylymdardyń avtory. Eldegi ekonomıkalyq oıdyń qalyptasýyna Arystan Esentúgelovtiń yqpaly zor ekeni anyq.
Naryqtyq ekonomıkaǵa kóshýdiń qıyn-qystaý kezeńinde Arystan Esentúgeluly respýblıkanyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn turaqtandyrýdyń birqatar tıimdi sharasyn usynyp, ózin tereń taldaýshy, strateg retinde kórsete bildi. Onyń «Ulttyq ekonomıkanyń damýyn turaqtandyrý jáne Qazaqstannyń naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý baǵdarlamasyn» qurý sheńberindegi jumysy keıingi ekonomıkalyq reformalarǵa negiz boldy», dep atap ótedi ınstıtýt ujymy.
El ekonomıkasynyń eńse tikteýine eleýli úles qosqan tulǵanyń parasatty pikirleri áli qanshama urpaqtyń qajetine jaraıtyny sózsiz. Ábden shıkizattyq óndiriske arqa súıep aldyq degen kózqarasqa qatysty da óz paıymyn daralap jetkize alǵan biregeı tulǵa Arystan Esentúgeluly edi. Ol osydan biraz jyl buryn «shıkizattyq sektorǵa udaıy «qarǵys» aıta bermeýimiz kerek» dep ataly sózin aıtqan-dy.
«Táýelsizdik alǵannan keıin de bizde úlken óndirýshilik qýat boldy. Árıne, bunyń negizgi bóligi shıkizattyq sektordy qurady. Osy rette toqtala ketetin jaıt, men shıkizatqa qatysty udaıy orynsyz «qarǵys» aıta berýdiń qajeti shamaly dep aıtar edim. О́ıtkeni 90-jyldardaǵy daǵdarystan da, qazirgi álemdik daǵdarystan da eń aldymen osy sektordyń arqasynda basqa elderge qaraǵanda az zardap shegip otyrmyz. Árıne, bul baǵytta birshama olqylyq bar, biraq osy sektordyń ekonomıkaǵa septigin umytpaý qajet», degen edi ǵalym.
Abzal tulǵanyń mol murasy – ıgere bilgenge ıgilikti baılyq. Sarapshylar Arystan Esentúgelulynyń qashanǵy pikiriniń de zamana túıtkilimen tutasyp, astasyp jatatynyn aıtady. Intellektýal kisiniń qaı kózqarasynyń da ómirsheń bolyp keletini, sirá, ras.
Taý tulǵanyń jany janatta, ımany joldas bolsyn deımiz.