Qazaqtyń ulttyq aspaby dombyrany jasaý – burynǵylardan úzilmeı jalǵasyp kele jatqan óner. Dombyra jasaýdyń tásili bir bolǵanymen, ár sheberdiń jasaý ádisi – ártúrli. Ulttyq aspap jasaýmen 30 jylǵa jýyq aınalysyp kele jatqan belgili sheberlerdiń biri – Nurjan Dilmanov. О́zi – sheberler áýletinen shyqqan qolónershi. Búginde onyń qolynan shyqqan aspaptar elimizdiń belgili ónerpazdarynyń qolynda kúmbirlep júr.
Nebir almaǵaıyp zamannyń kýágeri kıeli aspap týraly Ahmet Jubanov, Bolat Sarybaev, Aqseleý Seıdimbek, Talasbek Ásemqulov qatarly belgili ónertanýshylar keńinen zerttep jazdy. Olardyń aıtýynsha, dombyra aspabynyń tarıhy tym tereńde jatyr. Sonaý saq, ǵun dáýirinen beri qoldanylyp kele jatqan aspap ekeni aıtylady. Belgili túrkolog ǵalym Qarjaýbaı Sartqojaulynyń Mońǵolııanyń Altaı jotasynyń bir silemi Jarǵalant-qaıyrqan taýynan tapqan kóne dombyrany aıtýǵa bolady. Ǵalym qazaqtyń qasıetti qara dombyrasynyń túp atasy ekenin dáleldep, ǵylymı saraptama jasady. Al dombyranyń ózi qazirgi bizge jetken sıpatyna deıin kóptegen satydan ótkeni baıqalady.
«Qazaqta dombyranyń eń keń taraǵan eki túri bar. Olar – О́zbekstan, Túrikmenstan, Aýǵanstan, Qaraqalpaqstan jerine keń taraǵan qaýaq dombyra men Jetisý men Saryarqaǵa taraǵan qalaq dombyra. Bizdiń oıymyzsha, «qaýaq» sózi «qabaq», ıaǵnı «asqabaq» degen sózden shyqsa kerek. Sebebi qaýaq dombyranyń shanaǵy kóz toqtata qaraǵan adamǵa ortasynan qaq bólingen asqabaqqa uqsaıdy», dep jazady jazýshy Talasbek Ásemqulov.
Ulttyq aspaptar jasaýdyń sheberi, sonyń ishinde dombyraǵa kóbirek den qoıǵan Nurjan Dilmanov jasaǵan ulttyq aspaptar AQSh, Kanada, Qytaı, Mońǵolııa, TMD elderine deıin jetipti. Osy rette ulttyq aspaptyń jasalý qupııasyn surap kórgen edik.
Nurjan Qydyrbaıulynyń aıtýynsha, jaqsy dombyra jasalatyn materıalyna baılanysty. Dombyra jasaý úshin qaraǵaı, shyrsha, qaıyń, torańǵy, emen, eben, qyzyl aǵash, tut aǵashy paıdalanylady. Dombyra jasaıtyn aǵash mindetti túrde kúnge qaqtalyp kebýi kerek. «Aǵash tolyq keppese, jasalǵan soń óziniń formasyn joǵaltady. Úninde falsh paıda bolýy múmkin. Jaqsy dombyranyń materıaly kem degende 4 jyl kebýi kerek», dedi sheber.
Materıal daıyn bolǵan soń aǵashtar arnaıy aramen kesilip, jonylyp, dombyra formasyna keledi. Kesilgen aǵash arnaıy peshte ystyq temperatýramen ıiledi. Dombyra eki túrli ádispen jasalady. Qurama dombyralardyń shanaǵy juqa tilshelerden quralyp jasalsa, biteý dombyra tutas oıylady. N.Dilmanovtyń aıtýynsha, qońyr úndi dombyra oıylyp jasalady.
«Kóbine-kóp dáýlesker kúıshiler oıylyp jasalǵan dombyraǵa tapsyrys beredi. О́ıtkeni ata-babamyzdan qońyr ún sondaı dombyradan shyǵady. Qandaı eksperıment jasasa da, kásibı dombyrashylar oıylǵan dombyraǵa qaıtyp kele jatyr», dedi ol.
Sonymen qatar oıylyp jasalǵan dombyrany jasaý tásili – kúrdeli. Sheberdiń aıtýynsha, dombyra úniniń tazalyǵy qaqpaǵynyń jabylýyna baılanysty. «Dybystyń terbelisi, úni, uzaqtyǵy qaqpaqqa tikeleı baılanysty. Qaqpaqtar shyrsha aǵashynan jasalady. Sebebi shyrsha – eń akýstıkalyq materıal», dedi N.Dilmanov.