Quqyqtyq saýat artyp keledi

О́zge de faktilerge nazar aýdar­saq, jyl basynan beri 157 tur­ǵyn ınter­net alaıaqtardyń aldaýyna túspeı, olar­dyń aldamaq bol­ǵan qýlyǵyn sezip qalyp, ýaqtyly bas tarta bilgen. Munyń sebebi halyqtyń alaıaqtyqtyń syryn birtindep uǵyp kele jatqanynda ma dep topshyladyq. Degenmen oblystyq polısııa departamentiniń basshysy Aıdyn Qabduldınov bul oıymyzben kelispeıtin syńaıly.

– Alaıaqtyqty tolyq tanýǵa halyq­tyń kózi jetti dep aıta almaımyz. Joq jerden aldanyp, shotyndaǵy tirnek­tep jıǵan bar qarajatynan qaǵylyp qalǵandar áli de bar. Aqpan aıynda ǵana bir turǵyn alaıaq­tyń arbaýyna túsip, birden 5 mln teńgesi­nen aıyrylyp qaldy. Qyzmetkerlerimiz halyq kóp júretin jerlerde alaıaqtyń arbaýyna túspeýdi eskertken jadynamalar taratyp, áńgimeler ótkizip, BAQ-tan da qulaqtandyrýlar taratýdy jalyqpaı júrgizip keledi. Krımınaldyq polısııa bólimsheleriniń qyzmetkerleri uıym men kásiporyndardyń eńbek ujymymen de únemi kezdesip, jelilik alaıaqtar­dyń ­aıla-amaldary týraly eskertip, mektep­ter­degi ata-analar komıtetine de júginedi. Adamdar kóp jınalatyn gıpermarket men sýpermarketterde de jadynamalar taratylatyn aksııalar udaıy ótkiziledi. Ýchaskelik ınspektorlar da halyq jınalatyn konsertterge, jıyndarǵa baryp, alaıaqtar týraly aıtyp, túsiniktemeler júrgizedi. Profılaktıkalyq aqparat­ty WhatsApp messendjerindegi úı chattaryna jiberedi. BAQ pen áleýmettik jeli­lerde aldaýdyń negizgi shemalary týraly materıaldar jarııalanady. Sonyń arqasynda bolsa kerek, búginde kópshilik ınternet alaıaqtardyń amaldaryn tanyp otyr. Sizge belgili bolǵan derek te – osy jumystardyń jemisi, – degen departament basshysy keıingi ýaqytta ǵana 102 nomerine 157 adam alaıaqtardyń ózderin aldamaq bolǵanyn jetkizip habar­lasqanyn aıtyp ótti.

Al ınternet arqyly satý jáne satyp alý boıynsha jasalatyn alaıaqtyqtyń jaıy qalaı? Bul másele de qoǵamdy mazalaıtyny anyq. О́kinishke qaraı, bul alaıaqtyqtyń sany joǵary deńgeıde qalyp otyr, tek keıingi eki aıda qyl­mys­tyń bul túri 3,8%-ǵa ǵana, ıaǵnı 131-den 126-ǵa deıin azaıǵan. Onyń ishinde 52 fakt «bankten qońyraý shalý» ssenarııimen júzege asqan. Aldaýdyń keń taralǵan shemalarynyń biri – taýarlardy ınternet arqyly satý. Uzaq ýaqyt boıy alaıaqtardyń negizgi «oıyn alańy» «OLx.kz», «Krysha.kz», «Kolesa.kz» sekildi tanymal jarnama qyzmetteri boldy. Oblys polıseıleri paıdalanýshylardy eskertý úshin osy resýrstardyń ákimshiligimen ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizgen. Al jedel ýákilder alaıaqtyq belgileri bar habarlandyrýlardy anyq­taý úshin servısterdi únemi baqylap oty­rady eken. Nátıjesinde qańtar men aqpan aılarynda tek 8 adam «OLx.kz»-ta, 1 adam «Kolesa.kz» saıtynda jalǵan habarlandyrýlardyń qurbany bolǵan. Oblystyń bas polıseıi Aıdyn Toqtarulynyń aıtýynsha, búginde eń kóp jalǵan habarlandyrýlar Instagramda kezdesedi eken.

– Osy áleýmettik jeli arqyly 2 aı­da 31 qylmys jasaldy. Krımınaldyq po­lısııa qyzmetkerleri men ýchaskelik ýákil­der bul alaıaqtyqtar týraly da halyqty qulaqtandyryp, saq bolýdy, aldyn ala eshqandaı taýarǵa tólem jasamaýdy eskertedi. Keıde halyqtyń ańqaý­lyǵyna da tańǵalasyń. Keıbireýler bizge emes, alaıaq­tarǵa senedi. Mundaı jaǵ­daılar ásirese qarııalar arasynda kóp. Tátti aıtylǵan jalǵan sózge senip qalý solardyń tarapynan jıi bolady, – deıdi A.Qabduldınov.

Departament basshysynyń aıtýynsha, óńirde jalpy jedel jaǵdaı turaqty. Qazir qylmystyq quqyq buzýshylyqtardy tirkeýdiń tómendegeni baıqalady. Keıingi eki aıdyń qorytyndysy boıynsha qyl­mys 9,6 paıyzǵa azaıǵan.

– Bıyl turǵyndardyń múlkin urlaýǵa qarsy is-qımyldar oń nátıjesin bere bastaǵany baıqalady. О́tken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrsaq, bul qylmys túri 22%-ǵa azaıdy. Iаǵnı, byltyr jyl basynan osy kezge deıin 223 ret urlyq jasalsa, bıyl 174 faktige deıin tómendedi. Tıisti bólimshelerdiń qylmystyń aldyn alý jumystary da oń nátıje berip otyr. Máselen, kámeletke tolmaǵandar jasaǵan otbasylyq-tur­mystyq saladaǵy qylmystardyń sany – 55, mas kúıinde jasalǵan qylmys 10 paıyzǵa kemidi. Árıne, bul qylmystardyń sany da kóp emes, biraq sonyń ózinde bólimshe qyzmetkerleri jumysynyń sapasy da kórinip tur, – degen aımaqtyń bas polıseıi burynǵyǵa qaraǵanda sany ósken qylmys túrleri de bar ekenin joqqa shyǵarmady. Iаǵnı biren-saran bolsa da ondaı faktiler de bar kórinedi. Mysaly, bopsalaý qylmysy byltyrǵyǵa qaraǵanda 250%-ǵa artypty. Degenmen paıyzy jan shoshytar­lyq bolǵanymen sanǵa shaqqanda byltyr osyndaı eki qylmys tirkelgen bolsa, bıyl ondaıdyń sany beseý bolǵan.

Sondaı-aq áıel zorlaý faktileri de sany 2-den 3-ke ǵana artqanymen 150 pa­ıyzǵa kóbeıdi dep aıtýǵa bolady. Bul qyl­mystardyń bári qysqa merzimde ashylǵan.

Oblystyq polısııa departamentiniń málimetine súıensek, jańa jyldan beri birde-bir mal urlyǵy tirkelmegen. Pre­zı­denttiń de, qoǵamnyń da mal urlyǵy boıyn­sha jazany kúsheıtý kerek degen talaby oryndalyp, zań qataıǵany belgili. Jurt osynyń oń nátıjesin kórip otyr. Iаǵnı buryn mal urlyǵyn jasaǵandar eki jaqty kelisimmen sottalmaı, quty­lyp ketetin bolsa, qazir naqty merzimge qamalady.

Qoǵamdy qatty alańdatyp otyrǵan qylmys túri – esirtki satý. Qolda bar aqparatqa súıensek, bıylǵy eki aıda bul qylmys túri byltyrǵymen salys­tyr­ǵanda 117 paıyzǵa artyp, 45-ten 53-ke jetipti. Onyń ishinde satý faktileri 9-dan 21-ge deıin kóbeıgen. Esirtkiniń taralýyna qarsy kúres kúsheıgen saıyn ony satý faktileri de kóptep ashylyp jatyr. О́kinishtisi sol, esirtki taratý men satýda eshkim ózin japa shegýshimin dep aryz jazbaıdy. Sondyqtan olardy tek polısııa qyzmetkerleriniń qyraǵylyǵynyń arqasynda ǵana tabýǵa bolady. Qyl­mystyń bul túri ult densaýlyǵy men qoǵamdyq qaýipsizdikke joǵary qaýip tóndiredi. Polısııa qyzmetkerleri esirt­ki qylmystaryn anyqtaý jáne jolyn kesý boıynsha maqsatty jumys júrgizip keledi. Jýyrda ǵana patrýldik polısııa qyzmetkerleri aýyl aralyq tas jolda esirtkige ábden eltip alyp, kólik júrgizip bara jatqan júrgizýshini ustady. Bul adam uzamaı ne ózi, ne bireýdi mert qylary sózsiz edi.

– Áleýmettik jelilerde jáne ano­nımdi Telegram-botta halyqqa yńǵaıly keri baılanys arnalary ornatyldy. Búginde esirtkini «jasyrýshylar» dep atalatyndardyń biraz bóligi 3 aıdan astam ýaqyt boıy zańsyz áreketterin júzege asyryp keledi. Esirtki qylmysy­na qarsy is-qımyl bólimsheleriniń qyz­metkerleri olardyń kim ekenin bilip, baqylaýǵa alǵan. Tutynýshyny ustaý úshin olardyń isterine kedergi keltirmeı, tek baqylaýda ustaıdy. Al belgili bir kólemdi taratqanda «jasyrýshy» da ustalyp, tıisti jazasyn alady. Eki aıda zańsyz aınalymnan barlyǵy 16 kg túrli esirtki tárkilendi. Sondaı-aq bıyl marıhýana men gashıshti taratýmen aınalysatyn uıymdasqan qylmystyq topqa qatysty qylmystyq is qozǵalǵanyn atap ótkim keledi, – deıdi A.Qabduldınov.

Jurtty alańdatyp otyrǵan bir keleń­sizdik – sany azaımaı otyrǵan jol-kólik oqıǵalary. Bar-joǵy eki aıda 39 jol apaty tirkelip, 7 adam qaza taýyp, 65 adam túrli jaraqatpen aýrýhanaǵa jetkizilgen. Taldaý barysynda jol apattarynyń negizinen qolaısyz aýa raıynda, kóktaıǵaq kezinde bolatyny anyqtalǵan.

Aıdyn Toqtaruly keıbir jolaýshy­lardyń polısııa qyzmetkerleri joldar­dy jappaı turyp trassaǵa shyǵyp úlgergeni­ne máz bolyp, jol júrip kete­tinderi­ne qynjylys bildirdi. Aıtýynsha, barlyq áleýmettik jelilerge salǵan esker­týle­rin turǵyndar qaperge de ilmeı­di. Sóıtip, polıseılerdi aldamaq bolyp, ózderi qıyndyqqa tap bolyp, ajal qushqandar da bolǵan. Qazir quzyrly organ­dar joldardy kútip ustaýǵa baqy­laýdy kúsheıtken. Ákimshilik polısııa qyzmetkerleri 1,5 myń tekserý júrgizip, qorytyndysy boıynsha 1 myńnan astam nusqama bergen.

Aıta ketý kerek, barlyq jol-kólik apatynyń 93%-y júrgizýshilerdiń kinási­nen bolǵan. Bir ǵana derek – keıingi 2 aıda jol qozǵalysy erejelerin buzǵany úshin 11 339 quqyq buzýshy ákimshilik jaýap­ker­shi­likke tartylǵan. Apatqa tikeleı áser etetin 4 811 óreskel jol qozǵalysy ere­je­lerin buzý deregi anyqtalypty. Mas kú­ıinde kólikti basqarǵany úshin 150 júr­gizýshi jaýapqa tartylǵan. Bu­dan bólek bıyl joldardy avtomatty baqylaý úshin qo­symsha apparattyq-baǵdarlamalyq keshen­derdi engizý jos­par­lanǵan. Tájirıbe kór­setkendeı, bul – aldyn alýdyń tıimdi quraly.

Soltústik Qazaqstan oblysy