Qazaqta «Beınettiń zeınetin kór» degen jaqsy tilek bar. Sanaly ǵumyryn elge, qoǵamǵa arnap, bala-shaǵa ósirip, qurmetti demalysqa shyqqan zeınetkerler – áýletiniń ortasynda qarttyqtyń qyzyǵyn kórip otyrǵan, burynǵydaı jaǵadan alǵan jumysy joq, tasyp jatqan tirligi joq, jaıbaraqat tirshilik keshken jandar. Alaıda barlyǵy birdeı olaı emes. Keıbir adamdar úshin zeınetkerlik demalys «jalǵyzdyq» degen tragedııaǵa ulasatyn kórinedi...
– «Jalǵyzdyq Qudaıǵa ǵana jarasqan» deıdi qazaq. Qazirgi kúni elordamyzda 120 myńǵa tarta zeınetker bar. Solardyń 16 paıyzy bala-shaǵasynan bólek jeke turady. Onyń 90% – áıel. Barlyǵy úkimetten zeınetaqysyn alady. Biz kóbine zeınetkerler aqshasyn alyp otyrsa, basynda baspanasy bolsa, jaǵdaılary jaqsy dep oılaımyz. Shyn máninde olaı emes. Bári de kezinde eńbek etti, ujymnyń ortasynda júrdi. Kóp adammen aralasty. Biraq qurmetti demalysqa shyqqannan keıin keıbiri ózderin dalada jalǵyz qalǵandaı sezinedi. Aralasatyn, syrlasatyn orta izdeıdi, – deıdi «Belsendi uzaq ómir súrý ortalyǵy» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń dırektory Muhtar Erketaev.
Onyń aıtýynsha, Astana qalasy ákimdiginiń janynan ashylǵan bul ortalyq qurmetti demalysqa shyqqan egde adamdardyń qoǵamnan shet qalmaýy úshin bos ýaqyttaryn belsendi de tıimdi ótkizý maqsatynda qurylǵan. Kezinde memlekettik qyzmet atqaryp, Astana qalasy Almaty aýdanynyń ákimi laýazymyna deıingi eńbek jolynan ótken Muhtar aǵanyń ózi de qazir zeınetker. Jasy 79-da. Biz onyń búgingi jumys ornyna arnaıy baryp, ortalyq qyzmetimen jan-jaqty tanysyp qaıttyq.
Muhtar Dúısenulynyń aıtýynsha, 2019 jyldyń basynda ózi qatarlas birneshe adam birigip, elordalyq zeınetkerler qurmetti demalysyn qalaı ótkizip jatqanyn bilý maqsatynda zertteý júrgizipti. Olardyń úılerine arnaıy bas suǵyp, áńgimelesip, jaǵdaılaryn surap bilgen. «Baıqaǵanymyz, egde jastaǵy qarııalardyń kóbi bizdi qushaqtap jibergisi kelmeı, qastarynda otyryp áńgimelesýdi, el ishindegi jańalyqtarmen bólisýdi ótinip jatty. Bul qystygúni bolatyn. Ol ýaqytta zeınettegi adamdardyń kóbi kóshege kóp shyǵa da almaıdy. Úıde ǵana otyrady. Biz sonda olardyń keıbiri jalǵyzdyqqa tap bolatynyn, tipti qaraýsyz qalatynyn túsinip, bos ýaqyttaryn birge ótkizýlerine múmkindik beretin ortalyq ashý qajet degen oıǵa toqtadyq. Eń alǵashqyda memleket tarapynan qarajat bólinbese de, óz qarjymyzdy salyp, mesenattardy tartyp, sol jyly Astanadan osy ortalyqty ashqan edik», deıdi ol.
Alǵashqy jyly munda myń jarymdaı zeınetker kelip, ózara aralas-quralas bolyp, bos ýaqyttaryn belsendi ótkizýge daǵdylana bastaıdy. Alaıda 2020 jyldyń basynda pandemııa kúshine enip, 60 jastan asqan adamdardyń kóshege shyǵýyna tyıym salynǵany belgili. Sonda ortalyq adamdary birneshe zeınetkerdiń basyn qosyp, kompıýter men ınternetti paıdalanýdy úıretý kýrsyn uıymdastyrady. «Qarap otyrsaq, egde jastaǵylardyń kóbi kompıýter tilin bilmeıdi. Pandemııa ýaqytynda zeınetaqy alý, úıdiń kommýnaldyq shyǵyndaryn tóleý, bank kartasyn ashtyrý sekildi qyzmetterdiń bárin onlaın jasaýdyń joldaryn úırettik. Keıbiriniń balalary men nemereleri basqa qalada nemese shetelde oqyp jatyr. Beınebaılanys arqyly solarmen sóılesýdiń qyr-syryna baýlydyq. Bul jumysymyz nátıjeli boldy», deıdi Muhtar Dúısenuly.
Koronavırýs keseliniń beti qaıtyp, jer aıaǵy keńigennen keıin «Belsendi uzaq ómir súrý ortalyǵy» jumysyn qaıtadan offlaın rejimde jalǵastyryp, kúnine bul jerge 200-300 adamǵa deıin keletin bolypty. «Aldymyzda alǵashqyda zeınetkerlerdiń bos ýaqyttaryn tıimdi ótkizýi úshin ne isteımiz degen suraq turdy. Sodan olarmen sóılesip kórsek, kópshiligin densaýlyq jaǵdaıy mazalaıdy eken. Onyń ishinde alsgeımer, ıaǵnı umytshaqtyq, parkınson, ıaǵnı qoldyń dirildeýi, aıaq býyndary men bel aýrýlary kóbirek taraǵan. Jartysynan kóbiniń qan qysymy joǵary. Biz negizgi 5-6 baǵytty anyqtap, ol adamdar úshin túrli toptar ashtyq. Mysaly, ońaltý gımnastıkasy, otandasymyz Abaı Baımaǵambetov oılap tapqan «Aıkýne» gımnastıkasy, ıoga, ústel tennısi, shahmat, toǵyzqumalaq úıirmelerin ashtyq. Bulardyń bári biz anyqtaǵan dertterden aıyǵýǵa kómektesetin paıdaly jattyǵýlar», deıdi Muhtar Dúısenuly.
Osylaısha, ortalyqtyń jumysy jandana túsedi. Bul jumystardyń bárin Muhtar Erketaev bastaǵan belsendiler toby óz kúshterimen, eshqandaı jalaqysyz atqarady. Zeınetkerlerden de aqy alynbaıdy. Barlyq úıirme tegin. Densaýlyqty jaqsartýǵa múmkindigi bar, sonymen qatar ózara shúıirkelesip, bos ýaqytyn kóppen birge ótkizýge bolatyn ortalyq ashylǵanyn estip, at basyn burǵan zeınetkerler qarasy da qalyńdaı beredi. Keıin kele hor qurylyp, vokal, dombyra úıirmeleri de iske qosylady.
Biraq munyń bári qomaqty qarajatty talap etetini sózsiz. Jattyǵý qural-jabdyqtaryn, mýzykalyq aspaptar sekildi kerek-jaraqty alý kerek, qarttarǵa sabaq ótkizetin mamandardyń jalaqysy bar. Sodan qalalyq máslıhat depýtattaryn shaqyryp, ortalyq jumysyn tanystyrady. 2021 jyly Qarttar kúninde depýtattardyń aralasýymen qala ákimi de munda at basyn buryp, atqarylyp jatqan jumystardy kórgen soń, memleket tarapynan qoldaý kerek dep sheshim qabyldaıdy. Osylaısha, sol jyly jeltoqsan aıynda qaýly shyǵyp, 2022 jyldan bastap ortalyqqa qarajat bóline bastapty.
«Bizge keletin zeınetkerler sany kóbeıgendikten jáne alys jerge bara almaımyz degen soń 2022 jyly Astananyń 4 aýdanynan fılıaldarymyzdy ashtyq. Qazir elordanyń jańadan qurylǵan Nura aýdanynan besinshi fılıalymyz ashylyp jatyr. Ákimdik tarapynan bólingen qarajatqa barlyq kerek-jaraǵymyzdy aldyq. Búginde ortalyqqa kúnine 2,5 myńnan asa zeınetker kelip, tańerteńnen keshke deıin adam qarasy úzilmeıdi. Jalpy, biz jumysty bastaǵaly eki jyldyń ishinde 19,8 myń zeınetker tirkelipti. Ortalyqta dárigerler, psıhologter, áleýmettik qyzmetkerler bar. 38 jattyqtyrýshy eńbek etedi. Zeınetkerlerge 20 túrli qyzmet kórsetemiz», deıdi Muhtar Dúısenuly.
Munda jattyǵý zaly, kompıýterlik synyp, vokal, shyǵarmashylyq sheberlikpen aınalysýǵa arnalǵan bólme jabdyqtalǵan. Buǵan qosa, mádenı is-sharalar (poezııa keshteri, kitaptardyń tusaýkeserleri jáne t.b.) turaqty túrde ótip turady. Memlekettik jáne aǵylshyn tili kýrstary belsendi túrde jumys isteıdi. Kompıýterlik saýattylyqty oqytý kýrstary, emosııalyq túsirý bólmesi (sensorlyq bólme), fızıologııalyq relaksasııa kabıneti (elektrli massaj kreslolary, aıaqqa, baltyr bulshyqetterine jáne tizege arnalǵan massajerler) uıymdastyrylǵan. Relaksasııa bólmesinde kúızelis pen sharshaýdy jeńildetýge arnalǵan mýzyka men beınekórsetilimder qoıylady eken.
«Belsendi uzaq ómir súrý ortalyǵy» aıasynda uıymdastyrylǵan taǵy bir qyzmet baǵyty – klýb jumystary. Qazirgi tańda «Atadan balaǵa amanat», «Intellektýaldy oıyndar», «Poezııa klýby», «Super Velo Star», «Egde jastaǵy kıim úlgilerin kórsetý», «Kógaldandyrý», «Karaoke», «Kúmis erikti», «Hor jáne vokal» sekildi 15 klýb jumys istep jatyr. Sonymen qatar zeınetkerlerdi qalanyń kórikti jerlerin aralatý ekskýrsııasyna, teatr qoıylymdaryna aparyp turady.
«Qyzmet alýshylardyń 70-80 paıyzy eń aldymen densaýlyǵyn jaqsartý úshin keledi. Tańǵy gımnastıka, ıoga sekildi jattyǵýlarǵa mashyqtandyryp, óz-ózin jaqsy sezinetin kezge jetkende olardyń belsendilerin klýb jumystaryna tartamyz. Bul da olar úshin ýaqyttaryn belsendi, paıdaly ótkizýdiń bir múmkindigi», deıdi dırektor. 2023 jyly munda 106 adam qazaq tili kýrstarynda jáne 347 qyzmet alýshy aǵylshyn tili kýrstarynda oqýdy aıaqtaǵan. Sondaı-aq zeınetkerlerdiń ótinishimen eriktiler arab tili sabaǵyn ótkizedi. Buǵan qosa, túrli taqyrypta dóńgelek ústel, kezdesý, nasıhat jumysy júrgizilip turady.
Belgili til mamany, jazýshy, 68 jastaǵy Marjan Bektursynqyzy osy ortalyqqa eń alǵash volonter retinde memlekettik tildi bilmeıtin zeınetkerlerdi oqytý maqsatynda kelgen. Keıin osynda jumysqa ornalasyp, qazir ortalyqtyń Baıqońyr aýdandyq fılıalynda qazaq tili úıirmesinde sabaq beredi.
– Ortalyqtyń zeınetkerler úshin paıdasy ushan-teńiz. Olar buryn qyzmette bolyp, kópshiligi ózderiniń belgili bir qabiletterin damytýǵa ýaqyttary bolmaǵan. Mine zeınetke shyqqan soń, osynda kelip qalaǵan isimen aınalysyp jatyr. Men ózim qazaq jáne orys toptaryna memlekettik tilden sabaq berip kelemin. Túrli etnos ókili qazaq tilin úırenip jatyr. Odan bólek mektepterge, balabaqshalarǵa baryp, kezdesýler ótkizemiz. Jastarǵa, jas muǵalimder men ata-analarǵa salt-dástúr syrlaryn úıretemiz. Máselen, jýyrda Naýryznama onkúndigin mektepterdegi kezdesýlerge arnadyq. Sonymen birge ortalyqta aıdyń basynda jáne sońynda «Men kitap oqımyn», «Memlekettik til – meniń tilim» atty aksııalar ótedi, – deıdi ol.
Ortalyq dırektory Muhtar Erketaevtyń aıtýynsha, ortalyqty qurýdaǵy eń basty maqsat – qarııalardyń óz balalaryna, qoǵamǵa masyl bolýynyń aldyn alý. Qazirgi zaman burynǵy keńestik kezeńnen basqasha. Internet pen uıaly baılanys zamanynda týystar arasyndaǵy qatynas ta burynǵydaı jıi emes. Jumysbasty adamdar jalǵyz turatyn ata-analaryna barýdy da sıretip alǵany ras. Sondaıda jasy ulǵaıǵan qarııalar jalǵyzsyrap, «meni izdemeısińder, umytyp kettińder» dep bala-shaǵasyna ókpesin aıtyp jatady. «Adam úlkeıgen saıyn bala sııaqty bolady ǵoı. Biz zeınet jasyndaǵy zamandastarymyzdy osy ortalyqqa shaqyramyz. Munda bári tegin. Osy jerden ózińizge dos, pikirles, syrlas tabyńyzdar. Adam ózin qoǵamnan shet qalǵandaı sezinbeýi úshin belsendi ómir súrý kerek. Jýyrda biz «Qazaqtelekommen» birlesip aıyna bir márte telekópir uıymdastyrýdy josparlap otyrmyz. Onda zeınetkerlerdiń basqa qalada nemese shetelde turatyn týystarymen, dostarymen emin-erkin sóılesýine jaǵdaı jasalady. Qazir bul jumys pysyqtalý ústinde», deıdi ortalyq dırektory.
Mamandar jaqsy oı, sergek qımyl, belsendi ómir súrý adamnyń ómirin uzartatynyn aıtady. Ol jalǵyzdyqtan, kúızelisten qutqarady. «Belsendi uzaq ómir súrý ortalyǵy» da osyndaı paıdaly nıetten týǵan bastama.