Qazir smartfondy ashyp qalsaq, jelide utys oınatyp, jurttan aqsha jınap jatqandardy jıi kóretin boldyq. Blogerge 10 myń teńge aýdaryp, paraqshasyna jazylyp ketseńiz bolǵany, sheteldik qymbat kólik utasyz degenge, tipti bir úıir jylqy tikkeni de bar. «Bul neǵylǵan batpan quıryq, aıdalada jatqan quıryq?» degenniń kebi. Sóıtip, ertegidegi qasqyrdaı tegin quıryqty qarpımyn dep san soǵyp qalǵandar kóbeıdi.
Alty ǵasyr buryn paıda bolǵan utys oıyndarynyń da derti bólek. Karta – qumar oıyndarynyń eń qorqynyshty túri. Qazir oıynhanalardaǵy poker oıyny da tuǵyrynan túsken joq. Kazınolardaǵy júıe kúrdeli. Tań atyp, kesh batqanyn bildirmes úshin onda tereze bolmaıdy. Aqshanyń eń kóp jumsalatyn jeri de – osy. Sondyqtan bolar álemniń kóptegen elinde kazınoǵa tyıym salynǵan. Bizde de túbegeıli tyıym salynbasa da, belgili bir talap-tártip engizilip jatyr. Al sporttyń fýtbol, hokkeı syndy túrlerimen qosa, saıası boljamdarǵa da aqsha tigiledi. Qumar oıynnyń totalızator degen túri bar. Mundaǵy júıe janýarlar qatysatyn túrli báıgege bás tigý arqyly júzege asady. Kimniń báıgesi oza shapsa, ońaı utys ta – sonyki. Vıktorına, lotereıalyq utys oıyndary da – osy tizimde. Buǵan qosa jeli arqyly jeńil jolmen tabys taýyp, tez baıyp, shekesi shylqyp shyǵa kelgisi keletinder lotereıa, konkýrs uıymdastyrýdy da ádetke aınaldyrdy. Qaltasy qaǵylyp qalǵan qatysýshylardyń aıtysyna qaraǵanda, bul da – jeńe almaıtyn djekpot. Máselen, myń adamnyń ishinen tek bir adam ǵana jeńiske jetedi. Onyń ózi qandaı talaptarǵa saı jeńimpaz bolatyny dúdámal. Munyń barlyǵy Instagram paraqshasyndaǵy jazýshylardyń sanyn kóbeıtý maqsatynda uıymdastyrylatyn kórinedi. Az aqshaǵa qomaqty júlde alýdan úmitti qarapaıym jurt utys uıymdastyrýshylarynyń bar talabyn oryndaýǵa ázir.
Aqtileý Seıiluly atty azamat bir ret utystyń dámin tatqanyn aıtady.
– Instagram-daǵy baıqaýǵa qatysyp, otandyq brend dúkeninen kıim utyp alǵanym esimde. Almaty qalasynan poshtamen salyp jiberdi. Bul jerde eshqandaı aqsha salmaı, tek birqatar shartty oryndadym. Al lotereıalyq utys oıyndaryna qatysyp kórgen joqpyn. Lotereıaǵa qatysqan adamnyń barlyǵy utystan úmittenedi, biraq bir adam ǵana utysty bolady. Osylaısha, ońaı oljaǵa kenelgisi keletinder kóbeıedi. Lotereıadan túsken paıdanyń biraz bóligin uıymdastyrýshy adam kóredi. Bul durys emes dep oılaımyn, – deıdi ol.
Al Gúlsheker Aman degen jeli qoldanýshysy mundaı utys oıyndarynyń ádil ótetinine kúmándi.
– Instagram-daǵy baıqaýlarǵa qatysyp júrsem de, eshqashan utyp kórmeppin. Keıde oıyndar shynaıy uıymdastyrylmaıdy. Sharttaryn oryndasaq ta, baıqaý barysynda tekserip jatpaıdy. Nemese tikeleı efırde qanshama myń adam bir ýaqytta jelige kirgende, ınternet nasharlap, baıqaýdy tolyq kóre almaımyz. Sondyqtan ádil ótpeıdi, – deıdi ol.
Qaı qatysýshydan surasaq ta, kóbi mundaı utys oıyndarynyń ádil ótetinine senbeıdi. Biraq senbese de, «úmitsiz shaıtan» dep qatysyp qoıatyndary da baıqalady. Al jeńimpaz bolǵandardyń áńgimesi basqasha bolatyny túsinikti.
Alaıda kópshiliktiń kókeıinde blogerlerdiń áleýmettik jeli arqyly utys oıynyn uıymdastyrýy, lotereıa oınatýy zańdy ma degen suraq týady. Sondaı-aq qaıyrymdylyqqa jınalǵan aqsha tekserile me degen saýal da bar. Osy máseleni bilmekke Qarjy mınıstrligine suraý salǵan edik. Qarjy mınıstriniń orynbasary Erjan Birjanovtyń aıtýyna qaraǵanda, bul jaǵdaı bıylǵy zańda ózgergen mobıldi aýdarymdardyń talabymen birdeı eken.
– Eger qarajat bir balanyń emine arnalatyn bolsa, 100 aýdarymnan assa, kelesi jyly málimet keledi. Sol kezde biz azamatqa arnaıy habarlama jiberemiz. Azamat nemese bloger ózine aýdarylǵan aýdarymdardyń maqsatyn túsindirip berýge tıis. Jiberilgen aqshanyń rekvızıtin kásipkerlik maqsatta emes ekenin dáleldese, tulǵaǵa suraq týyndamaıdy. Kim aqsha jınaıdy, sol adam óziniń ne úshin jınap jatqanyn naqty bilýge tıis. Eger kásipkerlik nemese jarnama bolsa, onyń mindettemeleri paıda bolady, al qaıyrymdylyq jaǵdaıy, týystaryna aýdarym jasasa, eshqandaı suraq bolmaıdy, – dep túsindirdi ol.
Al «Qazaqstan lotereıalar jáne lotereıa qyzmeti týraly» zańyna sáıkes kez kelgen adam óz betinshe lotereıa oınata almaıdy. Bul úshin uıymdastyrýshylar arnaıy ruqsat alyp, túsken paıdanyń belgili bir paıyzyn salyq retinde tóleýge mindetti. Zańgerlerdiń aıtýynsha, lotereıalyq utys oıyndaryn tek memlekettik loto uıymdary uıymdastyrady. Búginde áleýmettik jelilerdiń arasyndaǵy eń tanymaly Instagram ekeni belgili. Áleýmettik jelidegi belgili adamdar nemese ánshiler: «10 myń teńgege bılet satyp al da, kólik utyp al» dep utys jarııalaıdy. Birneshe kólikti tizip qoıyp: «osynyń bireýin sen utýyń bek múmkin» dep sendirýge tyrysady. Eger uıymdastyrýshy «lotereıa» degen sózdi qoldanyp, utys oıyny barysynda lotereıa bıletin satsa jáne ony ótkizýge lotereıa operatorymen kelisimshart jasamasa, bul utys zańsyz bolyp esepteledi. Al «utys oıyny», «konkýrs», «baıqaý» dep ataǵan uıymdastyrýshylardy zań júzinde jaýapqa tartý qıyn kórinedi.
Áıtkenmen ádiletti zań bolsa, kez kelgen asaýǵa tusaý salýǵa bolady. Máselen, osy demalys kúnderi Astana polısııasy ınternette utys oınatyp, zańsyz aqsha jınaǵan azamatty qolǵa túsirdi. «Anti-fraud» jedel-profılaktıkalyq is-sharasy barysynda Baıqońyr aýdandyq polısııa basqarmasy krımınaldyq polısııa bóliminiń qyzmetkerleri alaıaqtyq jasady degen kúdikpen Shymkent qalasynyń úsh turǵynyn ustady. Olar ınternet resýrstardy paıdalanyp, utysqa avtokólik tigemiz degen jeleýmen azamattardyń aqshasyn jınap alǵan. Polısııa kúdiktilerdiń osyǵan uqsas 25 oqıǵaǵa qatysy baryn anyqtaǵan. Azamattarǵa keltirilgen materıaldyq shyǵyn shamamen 8 mln teńgeni qurady. Ustalǵandar kinásin moıyndap, Astana qalasy polısııa departamentiniń ýaqytsha tergeý ızolıatoryna qamaldy. Olardyń elordada buryn jasalǵan basqa da qylmysqa qatysy bar-joǵy anyqtalyp jatyr.
Qoryta aıtqanda, jeńildiń ústimen, aýyrdyń astymen júrip, tegin paıda oljalap ketkisi keletinderdi quryqtamaı bolmaıtyny túsinikti. Joǵarydaǵy ustalǵan úsheýdiń oqıǵasy basqalarǵa da sabaq bolýǵa tıis. Qazir onsyz da qumar oıynnyń qurdymyna jutylǵan, býkmekerlik keńselerge utylǵan qarakózderdiń qaıǵysy qalyńdap tur. Qaıǵyǵa qaıǵy jamamasaq jarar edi.