Qalamger hám qaıratker

Erbol Shaımerdenulyn eske alýǵa arnalǵan alqaly bas­qosýdy jazýshy Qýanysh Jıenbaı júr­gizip, onyń eli­miz­diń máde­nıeti men bas­pa­sózi­ne, til sala­­synyń damýyna qosqan qomaq­ty úlesi týraly áńgimeledi.

«Táýelsizdiktiń alǵashqy kún­­d­erinen-aq boıyndaǵy bar jige­rin, qaıratyn, bili­min egemendikke arnaǵan bir adam bolsa, osy Erbol Shaımerdenuly der edim. Mem­lekettik rámizder týraly jazyl­ǵan alǵashqy eń­bek­terdiń avtory da Erekeń. Elimiz azattyq alǵanda shyn jú­­re­gimen qýanyp, rámizderge qa­tysty óte dilgir sharýalardyń basy-qasynda júrdi. Birneshe óleńder jınaǵy jaryq kórdi. Kitap basý, kitap taratý isine de asqan jaýapkershilikpen kiristi», dedi Qýanysh Jıenbaı.

Erbol Shaımerdenuly eldik máselelerge belsene aralas­ty demekshi, qalamger keıingi urpaqqa ónegeli isi men mol mura qaldyrdy. Ol 20-ǵa jýyq kitaptyń avtory atandy. Olardyń qata­ryn­da «Kóńil sýreti», «Júrek­tegi jazý­­­lar» atty jyr jı­naq­tary, «Tyńda toǵysqan taǵ­dyrlar», «Qazaq eliniń rá­miz­deri», «Eltaný álippesi», «Aqyl-oı antologııa­sy», «Qazaq aforızmderi», «Danalyq dıdary» syndy týyndylary bar. Eńbekteri birqatar shet tilderine tárjimelendi. Aýdar­­mashy retinde álemdik fı­lo­sofııalyq oı-pikirlerdi qazaq tiline tárjimeledi.

Konferensııada Qazaqstan Prezıdentiniń tuńǵysh bas­pasóz hatshysy Erbol Shaımerdenovtiń mádenıet, til jáne geraldıka salasyna sińirgen eńbekteri ǵana emes, nar tulǵanyń ult­jan­dy­lyǵy, adamgershiligi men tul­ǵalyq qasıetterin aıqyn­daı­tyn estelikter aıtyldy.

«Erbol Shaımerdenov – ǵa­lym, jaqsy aýdarmashy boldy. Haıdeggerdiń, Remark syndy tulǵalardyń kúrdeli fılo­so­­fııalyq shyǵarmalaryn aýdar­dy. Men Erbol baýyrymnyń jýrnalıstik qyryna arnaıy toqtalǵym keledi. 1987 jyldyń basynda bir jaısyzdaý oqıǵa boldy. Respýblıkanyń Ortalyq komıtetinde qyzmet isteıtin kezim. Partııanyń dúrildep turǵan kezi. «Sosıa­­lıs­tik Qazaqstan» gazeti «Trýd» gazetinde synaldy. Al «Trýd» – «Pravdadan» keıin­gi gazet. Onyń mártebesi «Iz­ves­tııadan» da joǵary bola­tyn. Syn «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń tilshisi Erbol Shaımerdenovtiń Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýda­ny­na qatysty maqalasy týra­ly. Avtory da ońaı emes, KSRO Jo­ǵarǵy keńesiniń depýtaty Natalıa Gellert. Sodan kádimgideı qınalyp qal­dyq. Onyń ústine men qazaq gazet-jýrnaldarynyń kýratorymyn. Maǵan da sóz tıdi. Sóıtip, basshylyqqa jazba da­ıyndap, komıssııa quryp, tekserý kerek degen usynys aıttyq. Izinshe usynys qabyldanyp, «Sosıa­lıs­tik Qazaqstannan» Keńeshan Zákenov, oblystyq gazetten bir jigit, oblystyq partııa uıymynan taǵy bireý Selınogradqa jol tartty. Sóı­tip, Qorǵaljynǵa baryp, adam­dar­men sóılesip, máseleni jan-jaqty saralap, bir aptadan keıin oraldy. Komıssııa Erbol Shaımerdenovtiń maqalasy ádil jazylǵan degen qorytyndyǵa keldi. Bul syn maqala bizge aby­roı boldy. «Sosıalıstik Qazaqstannyń» ádildigi, máseleni jerine jetkizip zertteıtindigi syndy baǵa berilip, is bitti. Maqalanyń rezonansy túptiń túbinde gazettiń, Erekeńniń bedeliniń artýyna kómektesti. Mine, osy bir mysaldyń ózi onyń naǵyz júırik jýrnalıst ekenin kórsetti. Erboldyń saýattylyǵy, iske jaýaptylyǵy sondaı bir syn saǵatta abyroımen alyp shyqqan edi»,  dedi Memlekettik syılyqtyń laýrea­ty, qoǵam qaıratkeri Saýytbek Abdrahmanov.

Al Eltańba avtory Jandarbek Málibekuly Erbol Shaımerdenuly­nyń aıbynymyz asqaqtaǵan shaqta rámiztaný salasynyń da tereńge tamyr tartýyna qosqan úlesin erekshe atady. 

«Búkil dúnıejúzindegi el­tań­balardy qarap, soǵan tal­daý jasaǵany maǵan qatty una­dy. Shyn máninde óte bilimdi, dás­túrimizdi tereń biletin jan edi. Memlekettik rámizder osy Erkin Shaımerdenov bar kezde qalyptasty. Erekeńniń bul eńbegi óz aldyna zertteý­ge turarlyq jumys», dedi Jandarbek Málibekuly.

Basqosýda akademık, qalam­ger Baýyrjan Omarov aqyn­nyń san qyrly, adal, qalamger ári qaıratker bolǵanyn sóz etti.

«Jazǵan eńbekteri oqyldy, ádebı ortada pýblısıstıkalyq salada, jalpy shyǵarmashylyq jolda jaqsy moıyndaldy. О́zi­niń baǵasyn tıisti deńgeıde alǵan qalamger, oǵan talas joq. Erbol Shaımerdenuly qalamgerlikten qaıratkerlikke deıin bıikke kóterildi. Sol qaıratkerlik degen kóp qalam­ger­diń mańdaıyna bite ber­meıtin abyroıly mártebeni ustap turdy. Soǵan daq túsirmeı, ómir­den ótti», deıdi ol.

Erbol Shaımerdenuly kóp jyldar Til komıtetiniń tóraǵasy retinde memlekettik tildiń me­reıi ústem bolýyna qajyr-qaıratyn jum­sa­dy. О́z kezeginde «Qazaq ga­zetteri» seriktestiginiń bas dı­rektory, akademık Dıhan Qamzabekuly sol jyldary qo­ǵam qaıratkeriniń abyroıly qyz­met etkenin aıtty.

«Erekeńniń adamshylyǵy, mádenıeti, bilimdiligi, kóp oqy­ǵan­dyǵy, saýaty kórinetin. Ja­ýap­kershiligi joǵary úlken qyz­metter atqardy, sonyń ózinde qarapaıymdylyǵy parasatyn da, bilim-biligin de arttyrǵanyn baıqaıtynbyz. Til komıtetiniń kóp is-sharasy joǵary oqý oryndary arqyly júzege asatyn. Ǵylymı orta, stýdentter bar degen sekildi. Erekeń osynyń barlyǵyn júıeli sheshkenin Eýrazııa ulttyq ýnı­ver­sıtetinde júrip kózimiz jetti. Habarlasyp, máseleni tal­qylap, ǵalymdardyń ár sózi­­­­­­ne qulaq asatyn. Bul onyń zııa­­­lylar ortasynda bıiktigin, aby­roıyn kóterdi», dedi ǵalym.

Ǵylymı-tanymdyq bas­qo­sý­da E.Shaımerdenovtiń rýhanı inisi, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Erbol Tileshov adaldyq, parasattylyq aqynda ǵana emes, otbasyndaǵy ustanatyn qasıet ekenin sóz etti.

«Eraǵa bir kúni meni shaqy­ryp alyp, ekeýmiz bir taqy­ryptyq aforızmder jına­ǵyn qurastyraıyq dedi. Birin­shi tildi qurastyraıyq, syrty qyzyl bolsyn, óıtkeni qy­zyl til. Ekinshi Otan týraly qurastyraıyq, syrty kók bolsyn. О́ıtkeni bizdiń týymyzdyń túsi kók. Odan keıin jasyl kitap qurastyraıyq. Ol – ımandylyq. Mahabbat, keıin tabıǵat, ne kerek, jeti kitap josparladyq. Sonyń bireýin óziniń kózi kórdi. Ekinshisin túzep berdi. Sosyn bas­padan shyǵardyq. Oǵan deıin sol ekinshi kitapty qurastyryp, qoljazbany Kúlásh apaıyma bergenimde, senbedi. Úıine alyp ketti. Keıin «Buǵan Erboldyń eńbegi sińdi me, joq pa? Álde sen bastap qoıǵan soń, famılııa­­syn qoıa salaıyn dep tursyń ba?» dep surady. Kitapqa baılanysty Erbol aǵanyń eki ret eskertýin alǵanymdy, aýyryp qalǵan soń, tek dızaınyn ǵana kelise almaı ketkenimdi aıtyp aǵymnan jaryldym. Budan Kúlásh apaıdyń da bireýdiń eńbegin paıdalanbaıtynyn, boılaryndaǵy parasattylyqty, otbasylyq adaldyqty baıqa­dym. Alǵy­sóz­di jazdym. Sóı­tip, eki kitap shyqty. Jeti kitap­tyń bári de eki tir­kes­ten tursyn dep armandady. Alaıda tolyq iske aspady. Biraq kitaptary arqyly, taǵylymdy ǵumyry arqyly, jarqyn beınesi arqy­ly júregimizde jarqyraı bere­di», dedi Erbol Tileshov.

Konferensııada jazýshylar Marat Májıtov, Altynshash Jaǵanova, Roza Muqanova, qoǵam qaıratkeri Orazkúl Asanǵazy, taǵy basqalar sóılegen sózde­rinde qalamgerlikten qaırat­ker­lik­ke jetken tulǵa týraly oramdy oılarymen bólisti.

Konferensııa aıasynda «Máń­gilik mura»: Eltanym» atty kitap kórmesi uıym­das­­tyrylyp, «Erbol Shaımerden­uly: Tulǵa» derek­ti fılmi kórsetildi. Is-shara Máde­nıet jáne aqparat mınıstr­ligi Arhıv, qujattama jáne kitap isi komıtetiniń uıym­­das­tyrýymen ótti.