Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Syrym aýdanynda Syrym Datuly atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıi jańartylǵan ǵımaratqa kóship, bes ekspozısııalyq zal kelýshilerge esigin aıqara ashty.
Talaı-talaı tarıhı oqıǵalardyń toǵysynda turǵan Jympıty aýylyna osyndaı úlken mýzeı kópten qajet bolatyn. Buryn aýdandyq Mádenıet úıiniń bir qabyrǵasyn panalaǵan mýzeı jádigerleri úshin osydan onshaqty jyl buryn eki qabatty bólek ǵımarat bólinip edi. Alaıda bul nysannyń qujatyn rettep, kúrdeli jóndeýden ótkizip, jańasha ekspozısııa jasaý isi biraz jylǵa sozylyp ketti. Aqyry aýdandyq mýzeıdiń oblystyq ólketaný mýzeıiniń fılıaly bolyp qalyptasqanyna 20 jyl tolý qarsańynda mádenı nysan ashylyp, kórermen kózaıymyna aınaldy.
– Búgin Aqjaıyq óńiriniń mádenıeti úshin mártebeli oqıǵa boldy. Syrym Datuly atyndaǵy mýzeı eki qabatty, 800 sharshy metrlik ǵımaratqa ornalasty. Bul mýzeıdiń berer taǵylym, tárbıesi mol. Oblysta osyndaı taǵylymy tereń, jádigerge toly mádenı nysannyń ashylǵanyna bek qýanyshtymyz, – dedi oblystyq Mádenıet, tilderdi damytý, dene shynyqtyrý jáne arhıv isi basqarmasynyń basshysy Qýanyshbek Muqanǵalıev saltanatty jıynda.
Jańartylǵan mýzeı bes ekspozısııalyq zaldan turady. Olar – Syrym batyr tarıhı zaly, Qadyr Myrza Áli jáne aýdan mádenıeti zaly, etnografııa zaly, tabıǵat, arheologııa zaly, soǵys jáne eńbek ardagerleri men medısına, sport zaly.
Syrym batyr tarıhı zalynda arhıv materıaldary, syrymtaný buryshy, tulǵanyń urpaqtary men shejiresi týraly málimetter, sondaı-aq batyrdyń bes qarý toptamasy, móriniń kóshirmesi qoıylǵan. Osy mýzeı úshin arnaıy jasalǵan Syrymnyń balaýyz músini erekshe kóz tartady. Músindi elimizdegi belgili gıperrealıst sýretshi Aıdos Esmaǵambetov jasaǵan. Ol buǵan deıin de Abylaı hannyń, Abaıdyń, Barak Obamanyń músinderin balaýyzdan jasap, halyqqa tanylǵan edi. Sýretshi Syrym Datulynyń músinin el aýzynda júrgen ańyzdarǵa jáne jympıtylyq sýretshi Muratbek Jolamanovtyń shyǵarmalaryndaǵy beınege súıene otyryp jasaǵan. Batyr músini kóz tartarlyqtaı iri deneli, boıy 185 sm, etiginiń ólshemi 44-ten joǵary bolyp shyqqan.
Batys Qazaqstan óńirinde tarıhı tulǵanyń esimine baılanysty jer-sý ataýlary da az emes. Mysaly, el aýzyndaǵy «Syrym shyqqan tóbe», «Syrym bógeti» dep atalatyn nysandardyń da shaǵyn maketi mýzeıde tur. Sondaı-aq Hıýa handyǵynda jumbaq jaǵdaıda mert bolǵan batyrdyń er-toqymy jalǵyz úzeńgisimen kópshilik nazaryna usynylǵan eken. О́ıtkeni ańyz boıynsha batyrdyń dushpandary jaqqan ýdan temir úzeńginiń ózi keıin erip, joq bolyp ketken...
Mýzeı meńgerýshisi Aınagúl Oıshybaevanyń aıtýynsha, qazir qorda 6000-nan astam jádiger bar. Mýzeıde 16 qyzmetker jumys isteıdi. Keń de kelisti ǵımarat Jympıty óńiriniń san ǵasyrlyq tarıhyn baıandaıtyn tańǵajaıyp jádigerler qoıylǵan ekspozısııaǵa toly.
Aýdannyń mádenıet tarıhy zaly osy topyraqtyń taǵy bir maqtanyshy – Qadyr Myrza Áli buryshynan bastalady. Qalamgerdiń jazý ústeli, mashınkasy, shapany, tutynǵan zattary ańyz adamnyń óz qoltańbasy qalǵandyǵymen asa qundy. Bul bólmede óńirden shyqqan qalamgerler, aýdandyq gazet tarıhy, alǵashqy halyq muǵalimderi, bilim men mádenıet salasynyń úzdikteri, teatr tarıhy zattaı jádigerler men fotosýretter arqyly kórinis tapqan.
Taǵy bir zal áıgili Qasym Amanjolovtyń dosy Abdolla Jumaǵalıevtiń erlikpen qaza tapqan sáti kórsetilgen dıoramamen bastalǵan. Munda Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ardagerleri tutynǵan jádigerler, qujattary men marapaty, fotosýretter qoıylǵan. Sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy, tyń ıgerý, aýdan medısınasynyń 130 jyldyq tarıhy, respýblıkaǵa tanymal ǵalymdar men sport salasynyń ardagerleri týraly tarıhty da osy jerden kórýge bolady.
Kelýshiler úshin eń qyzyq bólimniń biri – tabıǵat, arheologııa zaly. Munda arheologııalyq qazba jumystary kezinde tabylǵan buıymdar qoıylǵan. Osy zalda óńirdiń kıeli jerleri kartasy kórneki jerde tur. Qyzyl kitapqa engen ósimdikter, ań-qus tulyptary qoıylǵan.
Etnografııa zaly ultymyzdyń uǵymyndaǵy jeti qazyna toptamasymen bastalady. Jasyl jaılaý, tórt túlik mal, ulttyq kıim, zergerlik buıymdar, ydys-aıaq, tolyq jabdyǵymen alty qanatty kıiz úı óziniń estetıkalyq talǵamymen, shynaıy sheberdiń qolynan shyqqan shedevr buıymdarymen tańdaı qaqtyrady. Toǵyz joldyń torabynda, Samara – Shymkent halyqaralyq avtojolynyń boıynda turǵan Jympıtynyń tolaıym tarıhy bul mýzeıge bas suqqan adamdy beıjaı qaldyrmaıdy degen oıdamyz.
Aıtpaqshy, osy Jympıty aýylynda 1918-1920 jyldary Kúnbatys Alashorda úkimetiniń keńsesi bolǵan tarıhı ǵımaratta ornalasqan Alash tarıhy mýzeıi de bar. Tarıhı eldi meken Oral qalasynan 150 shaqyrym qashyqta jatyr.
Batys Qazaqstan oblysy