Shyn aqyn – ulttyq aqyn. Álem ádebıetin aqtarǵan saıyn buǵan kózimiz anyq jete túsýde. Al ulttyq aqynnyń basty ereksheligi qońyr janynda, ústem rýhynda. Qazaqtyń jany keıde dúleı, keıde «nasybaıǵa bola ókpeler» nazdy, keıde qyldan da názik. Bir sózben aıtqanda, aıaýly jan.
Dáýletkereı Kápulynyń otyz jasynda jaryq kórgen «Sútti ińir» kitaby kóńildi elitken. Oqyp otyryp, qııanda qalǵan qyrǵa, kirpigi maıyrylmaǵan tuma shaǵyńa sapar shegesiń. Sál pendelik kórse ókpelep, ar týy úshin ómir keshýge tas túıin bekingen adal nıetke qaýyshyp, baýyr basasyń.
Qyrmyzy kún jolynan nur alaýlap,
Tań kóbesi sógildi yraýandap.
Tobylǵynyń basynan qotyrtorǵaı,
Quıryǵymen otyrdy shýaq aýlap.
Neshe kúndeı shóldetip, saǵyndyrtyp,
Aq jańbyryn keshe ótken Táńir búrkip.
Apam uıtqan aırannyń beti qusap,
Qońyr jota jonymen saǵym kilkip.
Osy shýmaqtardan kóńilge tutas peızaj quıylady. Quıryǵymen shýaq aýlap otyrǵan qotyrtorǵaı aldyńda turǵandaı, qııal jelbezegi kókti sharlap jóneledi. Sirá, aqyn men tabıǵat egiz. Áıtpegende, adam qolymen jasalǵan kóliktiń tútinine, ǵımarat munarasyna qamalǵan sóz kerýeni máńgilikke sapar shekpeıdi. Ýıtmenniń «Shóp japyraqtary», Emılı Dıkınsonnyń qustary, «Synyp tússe bir buta, qabyrǵama qaraımyn» degen Jumeken sazy tabıǵatqa aınalǵan aqynnyń ómirsheńdiginiń dáleli.
Sýretiń qandaı, sútti ińir,
Baltyrly qaıyń jup-jumyr.
Qasqaıǵan qaraǵaılardyń,
Syrǵaýyl boıy syptyǵyr.
Atqandaı múlde jumbaq tań,
Baqyttyń qolyn bulǵatqan.
Taǵdyrdyń ǵajap tartýy-aı,
Tabıǵat daýsyn tyńdatqan.
Aqyn bolmysy syrtqa tek jaýynger rýhty kóringenimen, ol – sezim sýretkeri, júrek aqyny. Jalǵyzdyqta jaraly oı keship, janyn túnge jaıar mezeti jıi bolaryna senimim mol. «Sútti ińir» jyry ýyzyna qanǵan aıaýly jannyń uıańdyǵyna, armanshyl ińkárlikke toly.
Tobylǵy tory tirshiligim-aý,
Kóbeńsip qapsyń kópten shyn.
Dúldúl tuıaqtyń dúrsili dyraý,
Dúr rýhyma ot bersin!
Sekseýil shoqty janarym meniń,
Jasyn oınatshy jalǵanǵa.
Baqytqa baıtaq bala kúnderim,
Alaqan jaısyn armanǵa.
Ulttyq poezııanyń taǵy bir ereksheligi qunarly sóz, qyl syımas qoıý ıiriminde. «Orystyń aıshyqty tili menimen birge óledi!» dep nalıtyn Ivan Býnın ulttyq sóz óneri úshin qam jegen edi. Al 29 jasynan soń ulttyq poezııaǵa bet burǵan uly Pýshkın ertegiler men aýyz ádebıetine bas qoıyp, ósken jerin zerdeleıdi. Áıgili Dostoevskıı neni aýdarsa da orystyń shapanyn japqan aqynǵa máz-meıram bolyp, ultpen bite qaınasqan rýhyna qol soǵady. Al Eýropany tereń oıymen estandy qylǵan Gete barlyq qaınar el arasynda ekenin erte uǵynyp, shyǵarmashylyq jolynyń álqıssasyn nemis folklor nusqalaryn jınaýdan bastaıdy. Solaısha tamyrynan qýat alǵan aqyndar basqa halyqtardyń da mahabbatyna bólenip, jahanǵa araıyn shashty.
Qatty uıyqtaýǵa qorqamyn, al, nelikten,
Sónip qalatuǵyndaı sáýle bitken.
Men kóz ilsem, juldyz da, Aı da sónip,
Aıyrylardaı qara tún bar kórikten.
Japqym kelmeı qaqpasyn qara túnniń,
Keı túnderde kóz ilmeı tań atyrdym.
Jaryǵyńa ǵashyqpyn, táýbe, Táńir,
Tamshy sútteı sáýleńnen jaratyldym.
Osy bir shýmaqtardan tek qazaq balasyna tán sýretter, uǵymdar menmundalaıdy. Sirá, arda aǵalardyń «poezııa aýdarylmaıdy» deıtini ultqa tán derbes túısikten bolar. Jat el aqyny qansha zamannyń qıly boıaýy juqqan qazaq janynyń qatparly qyrtysyn qaıdan uqsyn, qalaı aýdarsyn? Forma aýdarylar, biraq jan aýdaryla ma?!
Dáýletkereı Kápuly poezııasy – buljymaǵan qazaq janynyń, qazaq bolmysynyń biregeı tańbasy. Oqyǵan saıyn aıyzyń qanyp, óz-ózińmen qaýysha túsesiń. Muhtar Áýezov: «Qazaqtyń ary men uıaty, kisiligi – kúıde ǵana qaldy» dese, men osy bir sózdi ózgertip, qazaqtyń ary men uıaty sanaýly ulttyq aqynnyń jyrynda hám kúıde qaldy der edim.