Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń shaqyrýymen 11-13 maýsym kúnderi Ońtústik Koreıa Prezıdenti Iýn Sok Ioldiń elimizge memlekettik sapary ótedi. Sapar barysynda eki el basshylarynyń kelissózi jáne qazaq-koreı bıznes-forýmy josparlanǵan. Sonymen qatar kelissóz aıasynda eki eldiń yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý maqsatyndaǵy qujattarǵa qol qoıylady.
Barys-kelis bastaýy
Qazaqstan men Ońtústik Koreıa arasyndaǵy qatynastar sonaý táýelsizdiktiń eleń-alańynan bastaý alady. Qos eldiń halyqaralyq dıplomatııalyq baılanysy 1992 jyly ornaǵan. Sol jyldyń 28 qańtarynda bastalǵan ekijaqty ózara yntymaqtastyq osy kúnge deıin túrli salada qarqyndy damyp keledi.
Qazaqstan Prezıdenti Ońtústik Koreıaǵa bes márte memlekettik saparmen bardy. 1995 jyly mamyr aıyndaǵy sapar aıasynda qos taraptyń ekijaqty qarym-qatynastarynyń sharttyq-quqyqtyq negizi qalandy.
Kelesi jyldyń qyrkúıek aıynda Koreıanyń sol kezdegi Prezıdenti No Mý Hıonniń Qazaqstanǵa jaýap saparmen kelip, beıbit atom energııasyn paıdalanýǵa jáne baılanys pen aqparattandyrý salasyndaǵy yntymaqtastyqqa qatysty kelisimderge qol qoıyldy, energetıka jáne mıneraldyq resýrstar salasyndaǵy ózara túsinistik jáne yntymaqtastyq týraly memorandým ornatyldy.
2019 jylǵy 21-23 sáýirde Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń shaqyrýymen Koreıa Respýblıkasynyń Prezıdenti Mýn Chje In elimizge memlekettik saparmen kelip, elder arasyndaǵy strategııalyq áriptestikti ornatýdyń ekijaqty yntymaqtastyǵynyń damýyn qanaǵattanǵandyqpen atap ótti.
Odan keıingi dıplomatııalyq baılanystar ár jyldardaǵy túrli ekonomıkalyq bıznes forýmdaryna ulasyp, parlamentaralyq yntymaqtastyqty qosa alǵanda áli kúnge deıin joǵary deńgeıde delegasııalardyń almasýy belsendi júzege asyp keledi.
2022 jyly prezıdenttikke saılanǵan Iýn Sok Ioldiń memleket basshysy retinde bizdiń elge buryn joly túspegen. Degenmen byltyr qyrkúıekte Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń BUU-daǵy jumys sapary Koreıa Respýblıkasynyń Prezıdenti Iýn Sok Iolmen kezdesýmen jalǵasqan bolatyn. Áńgimelesý barysynda qos prezıdent qazaq-koreı strategııalyq seriktestigin odan ári damytý keleshegin talqylady.
Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, 2022 jyly ekijaqty taýar aınalymy 6 mıllıard dollardan asyp, turaqty ósim baıqalǵan. Sonymen qatar koreı kompanııalarynyń Qazaqstan ekonomıkasyna salǵan ınvestısııalarynyń jalpy kólemi 8 mıllıard dollardan asyp, elimizdegi eń iri 10 ınvestordyń qataryna nyq senimmen ornyǵa alǵan.
Jalpy, búginde elimizde 700-den astam koreıalyq kompanııa men birlesken kásiporyn jumys isteıdi. Ásirese elimizdiń naryǵynda KIA, «Hyundai», «Samsung», LG jáne basqa da kompanııalardyń jumysynda belsendilik bar.
Álemdik avtomobıl óndirisi kóshbasshylarynyń birine aınalǵan KIA korporasııasy 2025 jyly Qostanaıda zaýyt salmaq nıette. Jobany júzege asyrýǵa korporasııa 90 mıllıard teńgeden astam ınvestısııa quıǵaly otyr. Onda 1,5 myń turaqty jumys ornyn ashý josparlanǵan.
Áıgili zaýyt qazaq jerinde jylyna 70 myń avtomobıl shyǵarýdy kózdep otyr. Onyń ishindegi 50 myń avtomobıl usaq bólshekterden qurastyrý ádisimen óndirilmek. Osy arqyly jergilikti ónim úlesi barynsha joǵarylaı túsedi.
Bıyl 23 sáýirde Astanaǵa kelgen KIA korporasııasynyń prezıdenti Ho-sýng Song Aqordadaǵy qabyldaýda Qasym-Jomart Toqaevqa joǵaryda atalǵan avtomobıl shyǵaratyn tolyq sıkldi zaýyt qurylysynyń barysy týraly aıtqan bolatyn. Onyń aıtýynsha, korporasııa kóliktiń qosalqy bólshekterin álemdik deńgeıde óndiretin kompanııalardy da bizdiń elge tartpaqshy. Osy baǵyttaǵy jumystar aıasynda zaýyt salý jóninde kelisimge qol qoıylǵan.
Ekonomıkalyq alys-beris
Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń málimetine súıensek, Qazaqstannyń Ońtústik Koreıa naryǵyna jalpy somasy 1 mıllıard dollardan asatyn 90 túrli óńdelgen taýar eksportyn ulǵaıtý múmkindigi bar. Bul týraly byltyr Saýda jáne ıntegrasııa birinshi vıse-mınıstri Aıjan Bıjanova men Koreıa Respýblıkasynyń Saýda, ındýstrııa jáne energetıka mınıstri An Dýk Gynnyń kezdesýinde málim bolǵan.
«Bizdiń taýar aınalymy qurylymynda eksporttyń úlesi basym jáne eksporttyq qorjyndy ártaraptandyrýǵa múddelimiz. Koreıalyq kásipkerler otandyq kondıterlik ónimder men sýsyndarymyzǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Jalpy, tamaq ónerkásibinde biz eksportty qazirgi 10 mıllıon dollardan 115 mıllıon dollarǵa deıin ulǵaıta alamyz», deıdi Aıjan Bıjanova.
Jalpy, Ońtústik Koreıa elimizdiń ekonomıkasyna ınvestısııa salatyn alǵashqy 10 eldiń qataryna kiredi. Iаǵnı Koreıa – Qazaqstannyń eń áleýetti saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq seriktesteriniń biri.
О́tken jyldyń sońynda ózara taýar aınalymy 2,3 ese ósip, 6,1 mıllıard dollardan asty, byltyrǵy jyldyń segiz aıynda Qazaqstan men Koreıa arasyndaǵy saýda kólemi 2022 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 10,7 paıyzǵa artyp, 4,6 mıllıard dollardy quraǵan bolatyn. Qazaqstan Ońtústik Koreıaǵa negizinen shıkizat, onyń ishinde mys pen myrysh metaldaryn eksporttaıdy. Al koreıalyq kompanııalar saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq aıasynda Qazaqstannyń munaı ónerkásibi salasynda tabysty jumys istep keledi. Elimizdegi ken oryndaryn zertteý baǵytyndaǵy koreı Konsorsıýmynyń quramyna 6 kompanııa kiredi.
Jibek jolynyń jańǵyryǵy
Koreıa bıliginiń habarlaýynsha, Prezıdent Iýn Sok Iol 10-15 maýsym kúnderi bizdiń elge ǵana emes, sonymen qatar О́zbekstan men Túrikmenstanǵa da memlekettik saparmen barǵaly otyr. Iol myrzanyń aldaǵy sapary týraly resmı habarlamada Ortalyq Azııa ejelgi Jibek jolynyń negizgi bóligi bolǵany, bul óńir Eýropa men Azııany baılanystyratyn strategııalyq oryn ekeni aıtylǵan. Sondaı-aq Ýkraına men Taıaý Shyǵys tóńiregindegi geosaıası ahýal syndy sońǵy saıası da áskerı daǵdarystardyń áserinen Ortalyq Azııanyń óńirlik mańyzy artyp kele jatqanyna toqtalypty.
Qysqasy, osy sapar arqyly Ońtústik Koreıa Ortalyq Azııaǵa arnalǵan aımaqtyq Jibek joly strategııasyn jarııalap, osy aptadaǵy sapar baǵytyn Túrikmenstan, Qazaqstan jáne О́zbekstanǵa burmaqshy.
Koreıanyń túpki maqsaty – Ortalyq Azııanyń bes eliniń qatysýymen sammıt quryp, «Koreıa – Ortalyq Azııa Jibek joly» dep atalatyn aımaqqa arnalǵan jańa dıplomatııalyq strategııasynyń bir bóligi retinde kelesi jyly Seýlde alǵashqy kezdesýin ótkizýdi kózdep otyr. Bul týraly ótken jumada Seýlde ótken baspasóz brıfınginde aıtyldy. Sondaı-aq bul sammıt ótken jylǵy Koreıa-Tynyq muhıty araldary sammıtinen, osy aıdyń basynda ótken Koreıa-Afrıka sammıtinen keıingi Iýn úkimetiniń dıplomatııalyq baǵytyn keńeıtý jolyndaǵy kelesi qadamy bolmaq. Sammıt Koreıa jáne Ortalyq Azııa elderimen seriktestiktiń jańa platformasyn qurýdy kózdeıtin «Jibek joly bastamalary» jobasy aıasynda ótkizilmek.
Al 27 mamyr kúni elimizdiń Koreıa Respýblıkasyndaǵy elshisi Nurǵalı Arystanov Koreıanyń beldi aqparattyq portaldarynyń biri «The Korea Times»-qa bergen suhbatynda Qazaqstan men Koreıa óte jaqyn dostyq qarym-qatynastaǵy elder ekenin jáne aradaǵy joǵary deńgeıdegi strategııalyq áriptestik nyǵaıyp kele jatqanyn atap ótipti. «Biz mundaı yntymaqtastyq deńgeıin sanaýly eldermen ǵana ornyqtyramyz, al Koreıa – bizdiń eń mańyzdy strategııalyq seriktesterimizdiń biri», deıdi N.Arystanov.
Elshi suhbatynda ekonomıkalyq yntymaqtastyq Koreıa-Qazaqstan áriptestiginiń negizgi ózegi bolyp otyrǵanyn atap ótip, eki el arasyndaǵy byltyrǵy taýar aınalymynyń 6 mıllıard dollarǵa jetken mejesin mańyzdy kezeńge balapty.