Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen 2021 jyldan bastap «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy engizilip, ekstrakorporaldy uryqtandyrýǵa (EKU) bólinetin kvota 7 ese kóbeıgeni málim. Osy arqyly myńdaǵan otbasy bala súıý baqytyna ıe boldy. Jaqynda atalǵan baǵdarlama arqyly balasyn baýyryna basqan otbasylar «Ekomed Astana» ortalyǵynda bas qosty.
Ǵylymǵa, damyǵan medısınaǵa júgingen jón
Osy kezdesýde jasandy uryqtandyrýdyń kómegimen eki qyzyn dúnıege ákelgen Əsel esimdi ananyń batyldyǵyna, qaısarlyǵyna tánti bolyp, ishteı «Ana kesimi aınymaıdy» dep súısingen edik. Bala súıýdi ańsaǵan analarǵa járdemdesip júrgen Ásel Jubaeva – «Perzentti bolý» qorynyń quryltaıshysy. Joldasy Erbol Jubaevpen 2008 jyly otbasyn quryp, 2010 jyly tuńǵyshyn dúnıege ákelgen. Perzentin qolyna alyp, ana baqytyn sezingen áıel de ekinshi sábıin bosaný qıynǵa soǵady degen qyldaı da kúmán bolmaǵan. Alaıda Ásel 2016 jyly operasııadan keıin balaly bolýdyń jalǵyz joly EKU ekenin túsinedi.
«Sol jyldary halyq EKU-ǵa úrke qaraıtyn. Joldasym da kelispedi. Úzildi-kesildi qarsy boldy. Qysqasy, qoryqtyq. Qazir el-jurt EKU-nyń bala kútip júrgen otbasylarǵa úlken múmkindik ekenin túsine bastady. Negizi dárigerler maǵan dıagnozdy 2014 jyly qoıdy. Sol jyldary birneshe tekserýden óttik. Qol-qýsyryp qalmadyq. Keıinirek surastyrsam, biz ótken súrleýden bala súıe almaǵan analardyń barlyǵy ótipti. Analardyń barmaǵan jeri, baspaǵan taýy joq shyǵar. Medısınalyq tekserýden ótip, taýy shaǵylǵan analar baqsy-balger jaǵalaıdy. Barlyǵymyz budan óttik. Sońynda bárimizdiń basymyz EKU ortalyqtarynda toǵysty. Bala súıýdi kózdegender eshteńeden taıynbaıdy ǵoı. Biz de sondaı otbasylardyń qatarynda boldyq. Qazir ótkendi eske túsirsek, kúlkimiz keledi. Qazir ǵylymǵa, damyǵan medısınaǵa júgingen durys dep sanaımyn. О́ıtkeni ózimiz balgerge baramyz dep, jaǵdaıy nasharlap, zardap shekkenderdi kóp kórdik» deıdi Ásel.
EKU-ǵa aqyly negizde júgingen
Ásel Jubaeva 2020 jyly EKU týraly aqparattardyń anyq-qanyǵyna úńile kele, osy ádiske júginýdi jón kóredi. Mamyrda «Ekomed Astana» ortalyǵyna baryp, dáriger Almaz Qurmanáliulymen júzdesedi. Ol kez tatý otbasynda eseıip kele jatqan úlken ul 10 jasqa tolǵan. Izinen ergen ini-qaryndasy joq. Memleket usynǵan kvotaǵa ekiniń biri ilige almaıtyn edi. «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy araǵa jyl salyp qana iske asa bastaǵan tus. Alaıda Áseldiń dıagnozymen ol baǵdarlamaǵa qatysý da múmkin emes kórinedi. Sodan Ásel mamyr aıynan qazanǵa deıin EKU-ǵa birneshe ret júginip, besinshi múmkindiginde bala kóteredi. Osy aralyqta ózine senimdi, janashyr ana jeke Instagram-da paraqsha ashyp, ózi týraly derekterdi oqyrmanmen bólise bastaıdy. О́ıtkeni...
«Mamyrda EKU-ǵa júgine bastaǵan ýaqytta Instagram áleýmettik jelisinen jeke paraqsha ashyp, ony «Ana bolýǵa bastar jol» dep atadym. О́ıtkeni biz EKU-ǵa bararda tolymdy aqparatqa qanyǵa almadyq. «EKU degen ne? Bul ádis qalaı júrgiziledi, qaýipsiz be?» degen suraqtar alańdatty. Osyny medısına termınderimen emes, qarapaıym aýyzeki tilde túsindirip beretin jan tabylmady. Árıne, medısına mamandaryna suraq joq, olar EKU týraly bastan-aıaq túsindirip berdi. Biraq biz osy ádispen bosanǵan basqa analardyń tájirıbesin kórip-bilgimiz keldi. Reseıdiń aqparat kózderinde EKU týraly málimet kóp-aq eken. Degenmen ózge eldiń emdeý tásilderi, baǵdarlamalary, protokoldary bólek bolady ǵoı. Sodan ózim áli bala kótermeı jatyp, jeke paraqshamda EKU-ǵa qatysty óz basymnan ótkergen jaıttar týraly jaza bastadym. О́zge analarǵa kómegim tıse eken dedim. О́zim týraly, dıagnozdy, qalaı qaralǵanymdy, saraptamalardy, qansha qarjy jumsalǵanyn bárin-bárin túsindirýge tyrystym. Rasymen, kópshilikke taqyryp qyzyq boldy. Bir ókinishim, ózimniń áli bala kótermegenim edi. Men birinshi márte EKU-ǵa barǵanymda qazir baǵdarlamadan ótemin, birden bala kóteremin, bitti dep oılappyn. Áste olaı emes eken. Áıteýir, qýanyshymyzǵa qaraı besinshi múmkindikte qyzymdy kóterdim», deıdi ana óziniń oqıǵasyn áńgimelep.
Úmit aldamapty
Birden birneshe batyl qadamǵa barǵan Ásel Jubaeva EKU tásili týraly málimetke tereń boılap, tipti ortalyqqa qatynaýy turaqty daǵdyǵa aınala bastapty. Ár múmkindiktegi sátsizdik janǵa batady. Otbasynda «balalaryń bar, bálkim bul ádiske júginbeı-aq qoıarsyńdar, bolmaıtyn tárizdi» degen sarynda keńes aıtqandar da bolǵan. Biraq bala súıýdi ańsaǵan ana óziniń durys qadam jasaǵanyna ishteı sengen. Rasynda, sol selkeý túspegen senim anany aldamapty. Instagram-daǵy paraqshasyn úzbeı júrgizip, WhatsApp-tan birneshe top uıymdastyryp, analardyń basyn qosqan otbasy keńese kele qaıyrymdylyq qoryn ashýdy oılastyryp júrgen edi. Bul ıdeıany Áseldiń joldasy Erbol usynypty. Sodan áne-mine dep júrgende tatý otbasynyń «Perzentti bolý» dep atalatyn qory tirkelip, 7 qazanda resmı jumys istep bastasa, araǵa bes kún salyp Ásel úlken qyzyn kótergen.
«Ekomed Astana» klınıkasyna baryp júrgende nebir taǵdyrly adamdardy kórdik. Aıtpaqshy, birer aıdyń ishinde Instagram arqyly jekeme jazatyndar kóbeıgen edi. Tipti kelgen hattardyń barlyǵyna jaýap qaıtarýǵa múmkindik bolmaı qaldy. Sosyn, maýsymda WhatsApp-tan ortaq top ashtym. О́zim áli bul ádispen bala kótermesem de barynsha ózim sekildi analarǵa kómekteskim keldi. WhatsApp tobym da kún sanap tolyǵa berdi. Dál qazir «Perzentti bolý» dep atalatyn topta 3000 adam tirkelgen. Negizi, WhatsApp-ta EKU-ǵa qatysty bir emes, ondaǵan tobymyz bar. Sol toptardyń barlyǵyn baqylap, qoldan kelgenshe analarǵa kómek kórsetip júrgen jaıymyz bar. Osy toptarǵa elimizdiń barlyq óńirimen qosa, О́zbekstan, Reseı, Qyrǵyzstan azamattary da qosylyp jatyr. Keshegi Balalardy qorǵaýdyń halyqaralyq kúni qarsańynda klınıkaǵa jıylǵan analar da osy toptyń músheleri», deıdi Ásel sózin jalǵap.
2021 jyly tatý otbasynda úlken uldyń artynan ilesken qyz dúnıege kelip, otbasynyń qýanyshy eselenedi. Balasyn baýyryna basqan anaǵa dáriger Almaz Qurmanáliuly taǵy bir perzent súıý úshin meılinshe erte qamdaný keregin eskertken. Sodan qyzy bir jasqa tolǵanda Ásel EKU-ǵa taǵy júginip, byltyr ekinshi qyzyn dúnıege ákeldi.
Tegin emsharaǵa ekiniń biri ilige almaıdy
Ásel Jubaevaǵa dıagnozy boıynsha EKU-dan aqyly negizde ótýge týra kelgen. Demek tegin kvota kez kelgen otbasyna berile bermeıdi. Kvota bólýdiń tártibi solaı. Dıagnozǵa qaraıdy. Ásel men Erbol ashqan «Perzentti bolý» qorynyń artyqshylyǵy da sol, munda kvotaǵa ilikpegen analar keledi. Qor basshylyǵy osyǵan deıin EKU-ǵa birneshe anaǵa joldama berse, sonyń ishinde qor esebinen 3 ana bosanyp, balasyn baýyryna basqan. Qor da jasandy uryqtandyrýǵa joldamany konkýrs arqyly taǵaıyndaıdy. Alaıda qordyń basym baǵyty bul emes. Ásel Jubaeva analarǵa kóbine-kóp, psıhologııalyq, moraldyq jaǵynan kómek qolyn sozýǵa tyrysady. EKU-ǵa júginýdi oılap, júreksinip júrgenderge baǵyt-baǵdar siltep, jigerlendirýge kúsh salady. Árıne, qaıyrymdy jandar qorǵa qarajat kóbirek aýdarsa, EKU-ǵa qor arqyly qatysa alatyn analardyń da múmkindigi molaıar edi.
«Keıbir qaltaly azamattardan «bala joq pa, asyrap al degen» sarynda pikir estımiz. Mundaı jaǵdaıdy kim-kim de bolsyn óz basynan ótkizbegen soń, aıtý ońaı shyǵar. Bizge qarjy aýdarǵansha, naýqas balalarǵa nemese kópbalaly muqtaj otbasylarǵa kómek kórsetkenimiz durys deıtinder de kezigedi. Bastysy, bizdi «Ekomed Astana» klınıkasy qoldap otyr. Birlesip, birshama ıgi jumysty iske asyrýǵa nıettimiz. Iá, «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy úshin Memleket basshysyna alǵys aıtamyz. Asyl analarymyz burynǵydaı EKU-ǵa kezekti 7-10 jyldap kútpeıdi. Aýyldyq jerlerde jumyssyz azamattar bar. Olar EKU-dan aqyly óte almaıdy ǵoı. Balasyz 15, tipti 20 jyl birge ómir súrgen erli-zaıyptylar bar. Olardyń EKU-ǵa júginip, bala kótere almaı júrgenin kórgende janyńa batady. Qysqasy, jasandy uryqtandyrýǵa júgingenderdiń óz taǵdyry bar. Biriniń taǵdyry birinen ońaı nemese qıyn dep bólýge bolmaıdy. Biz árıne kvotanyń 7 ese kóbeıgenine qýanyshtymyz. Biraq maǵan salsa, kvota bererdegi birli-ekili kemshilikti retteýge tyrysar edim. Biz Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarovamen júzdeskende, baǵdarlamaǵa qatysty týyndaǵan máselelerdi aıtqanbyz. Ol biz eskertken usynystardan habardar ekenin aıtyp qýantty. Demek alda áli EKU-ǵa kvota arqyly qatysatyn analardyń tizimi keńeıedi degen úmittemiz», dedi Ásel áńgimesin qorytyndylap.
«Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasynyń sharapatyn kórgen analar Prezıdent tapsyrmasymen elimizde osyndaı múmkindik jasalǵanyna dán rıza. Tek keıbir jaǵdaılarda dıagnozǵa baılanysty kvotaǵa ilige almaıtyn otbasylar úshin baǵdarlamanyń keı tusyn jetildire tússe degen tilek bar.