Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń otyrysy aıaqtaldy. Qazaqstan ShYU-ǵa tóraǵalyq etken jyl Uıym úshin betburys kezeńi bolǵany sózsiz.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev syrtqy saıasatymyzdyń jasampaz áleýetin búkil álemge kórsetti jáne bul sammıt qazirgi jahandyq geosaıası týrbýlenttilik qyspaǵyndaǵy álem qoǵamdastyǵyna jańa tynys-dem berdi.
BUU Jarǵysynyń ústemdigi jaǵdaıynda beıbitshilik pen jahandyq dıalogti basymdyq retinde bekitken Astana deklarasııasy 3,5 mıllıard halyqty quraıtyn memleketter basshylarynyń ortaq erik-jigerin bildiredi. Bul qujattyń rýhanı mazmuny adamzattyń bar jahandyq qaýip-qater men daǵdarystardy eńserýge degen úmitin oıatyp otyr.
Memleket basshysy «Qazaqstan Uıymnyń negizin qalaýshylardyń biri retinde, óziniń tóraǵalyǵy kezeńinde ShYU-ny aldymyzdaǵy syn-qaterlerge tótep beretin meılinshe tıimdi uıymǵa aınaldyrýdy kózdep otyr» dep atap ótti. ShYU-nyń 2035 jylǵa deıingi uzaqmerzimdik damý strategııasyn bekitý jáne uıymnyń óńirdiń logıstıkalyq baılanysy men saýda-ekonomıka salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn keńeıtýge basa nazar aýdarýy mańyzdy qadam boldy. Qasym-Jomart Kemeluly basqa ıntegrasııalyq birlestiktermen – Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵymen, BRIKS, ASEAN jáne Eýropa Odaǵy elderimen yntymaqtastyqty damytý keleshegine mán berdi.
Memleket basshysy jahandyq saýdany damytý úshin Eýrazııa beldeýine kóbirek kóńil bólýdi usynyp, ShYU-nyń jańa modelin belgiledi. Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kezinde aıqyndalǵan bul baǵytty ShYU-nyń barlyq múshesi qyzý qoldady. Múddesi kóbinese qarama-qaıshy ári básekeles jahandyq kóshbasshy elderdi birtutas syndarly kún tártibi arqyly biriktirý Prezıdentimizdiń zor jeńisine aınaldy. Bul jaıt Memleket basshysynyń dıplomatııalyq talanty men mol tájirıbesin kórsetedi. Onyń jetekshiligimen elimiz júrgizip kele jatqan aýqymdy da syndarly, egjeı-tegjeı úılestirilgen syrtqy saıasattyń jemisi dep te aıta alamyz.
Jańa jaǵdaıda Qazaqstannyń ShYU-nyń barlyq múshesine usynary mol. Birinshiden, bul – bizdiń eldiń geografııalyq ornyna baılanysty qamtamasyz ete alatyn orasan zor logıstıkalyq áleýet. Memleket basshysy atap ótkendeı, Azııa men Eýropa arasyndaǵy qurlyqtyń tranzıttik tasymalynyń 80 paıyzy elimizdiń aýmaǵy arqyly júzege asyrylady. Reseıdi Ońtústik Azııa elderimen baılanystyratyn Soltústik – Ońtústik baǵyty da Qazaqstan arqyly ótýi múmkin. «Shanhaı ondyǵyna» kiretin elderge is júzinde shekteýsiz saýda jasaý úshin zor múmkindikterge jol ashady.
BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrıshtiń «ShYU plıýske» belsene qatysýy uıymnyń geosaıası mańyzdylyǵy artyp, Úlken Eýrazııa elderi men halyqtarynyń múddelerin bildiretin alańǵa aınalyp kele jatqanyn kórsetedi. Ásirese Birikken Ulttar Uıymyn orta derjavalardyń paıdasyna saı reformalaý týraly pikirtalas jaǵdaıynda munyń mańyzy zor.
Astanadaǵy sammıtterdiń dástúrli túrde ShYU aıasynyń keńeıýimen aıaqtalýynyń rámizdik máni bar. 2017 jyly uıym Úndistan men Pákistandy qabyldap, 8 múshe memleketke deıin keńeıdi. Búgingi otyrys Belarýs Respýblıkasyn ShYU-ǵa qabyldaý týraly sheshim qabyldaýdan bastaldy. Osylaısha, qazaq jerinde uzaqmerzimdik maqsattar aıqyndalyp, Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń damýyna tyń serpin berildi dep aıta alamyz.
Uıymdaǵy kezekti tóraǵalyǵymyzdyń qorytyndysy retinde sammıtti Astanada ótkizý ulttyq múddemizge tolyq saı keletinin aıtýǵa bolady. Turaqty Shanhaı dıalogi Qazaqstan úshin de, álemdik qoǵamdastyq úshin de udaıy týyndap otyratyn barlyq syn-qaterge júıeli jaýap beredi. Biraq odan da mańyzdysy – Qazaqstannyń «Shanhaı ondyǵyna» múshe bolýy jáne belsendi qatysýy elimizdiń aýmaqtyq tutastyǵy men qaýipsizdigine kepildik beredi, álemdik ekonomıka kóshbasshylarymen saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty keńeıtýdi qamtamasyz etedi.
Erlan QOShANOV, Májilis tóraǵasy