Sot tıimdiligi – el jetistigi

Búgingi tańda elimizdegi máni men mańyzy jaǵynan barlyq quqyqtyq júıeniń bastaýynda turǵan sot salasy, qaı turǵydan bolsyn, óz dárejesinen tabylyp jatqany barshaǵa aıan. Sondyqtan sottarǵa halyqtyń basym kópshiligi alǵys jaýdyratyny anyq. Al memleket tarapynan sot salasyna sottardyń materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtarmen qarjylandyrylýyna, sýdıalar men sot qyzmetkerleriniń jumys isteýine orasan jaǵdaı jasaldy. Osyǵan saı sýdıalar da parasattylyq pen ádildik, moraldyq tazalyq, kásibı biliktilikti arttyrýǵa erekshe nazar aýdaratyny baıqalady. Bul halyqtyń senimi men qurmetine ulastyratyny belgili. Sonyń bir aıǵaǵyndaı, Sýdıa­lar odaǵynyń ótken VI sezine Elbasy N.Nazarbaevtyń tikeleı ózi qatysýy – sýdıalardyń jáne jal­py alǵanda sot júıesiniń el da­mýy úshin mańyzdylyǵyn aıqyn­dap berdi. Elbasy birqatar naqty mindetter men múddeli mejelerdi alǵa qoıdy. Bul sharalardyń bar­lyǵynyń ortaq maqsaty – eli­mizdiń azamattarynyń sapaly da ádiletti sotpen qorǵanýyna  quqyǵyn qamtamasyz etý deımiz. Sondyqtan Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń: «Ádiletti, satylmaıtyn sot – demokratııalyq, qu­­qyqtyq memlekettiń eń mańyz­dy negizi» degen sózi qaı kezde de sot adamnyń quqyǵy men bos­­tan­dyǵyn qorǵaýdaǵy mem­le­kettiń basty tetigi bolyp taby­latyndyǵynyń kepili desek artyq aıtqandyq emes. Al el-jurt kórip otyrǵandaı, sottar óz qyzmetiniń tıimdiligin kúnnen-kúnge jaqsar­tý ústinde. Oǵan kóptegen mysal­dar keltirýge bolady. Sonyń biri retinde keshe elimizdiń Jo­ǵar­ǵy Sotynda Qaırat Mámıdiń tóraǵalyǵymen «Sottar qyzme­tiniń tıimdiligin baǵalaý monı­to­rıngi» taqyrybynda halyq­aralyq semınar-trenıng ótti. Is-shara Qazaqstandaǵy Birikken Ulttar Uıymynyń Damý baǵdar­lamasymen (BUUDB) birlesip uıymdastyryldy. Semınarǵa Joǵarǵy Sot alqa­larynyń tóraǵalary men sýdıalary, Bas prokýratýra, Ádilet mınıstrligi men Sýdıalar odaǵynyń ókilderi, oblystyq jáne oǵan teńestirilgen sottar tóraǵalary, Sottardyń qyzmetin qamtamasyz etý departamentiniń basshylyǵy, sondaı-aq, BUUDB tarapynan trenıngke atalǵan uıymnyń Qazaqstandaǵy turaqty ókili Stıven Týll jáne sot organdarymen yntymaqtastyq jónindegi Halyqaralyq konsor­sıýmnyń halyqaralyq sarap­shy-keńesshisi, Nıderland Ko­roldiginiń Qaýipsizdik jáne ádilet mınıstrliginiń sot saıasaty máseleleri jónindegi aǵa keńesshisi Pım Albers qatysty. Is-sharanyń ashylý rásiminde Joǵarǵy Sot Tóraǵasy Qaırat Mámı: «Kez kelgen ulttyq qu­qyq­tyq júıeniń aldynda sot tóreligin halyqaralyq standart­tarǵa sáıkestendirý jáne onyń sapasyn baqylaýdyń tıisti júıesin qalyptastyrý sekildi irge­li mindetterdiń týyndaıtyny belgili. Búgingi semınar osy saladaǵy jınaqtaǵan bilim men sheteldik ozyq tájirıbeniń negi­zinde ulttyq sot monıtorıngi júıesin taǵy bir ret pysyqtap, ony jetildirý jóninde naqty usynystar ázirleýge múmkindik beredi», – dep atap ótti. Trenıng aıasynda sottar qyz­metiniń tıimdiligin baǵalaýdyń halyqaralyq tájirıbesine, atap aıtqanda, Nıderland, Sıngapýr, AQSh, Fınlıandııanyń jáne basqa elderdiń tájirıbesi zerdelendi, sondaı-aq sottar qyzmetin ba­ǵa­laýdyń qazaqstandyq modeli tanys­tyryldy.  Halyqaralyq sarap­shy Pım Albers semı­nar­ǵa qatysýshylardy sot qyz­met­teriniń sapasyn usyný stan­darttarynyń halyqaralyq modelimen, sottar qyzmeti týraly áleýmettik saýalnama júr­gizý ádistemesimen jáne sottar jumysynyń sapasyn baǵalaý tájirıbesimen tanystyrdy. Sottardyń qyzmetin qamta­masyz etý departamenttiń taldaý jáne josparlaý bóliminiń bas­shysy L.Qurmantaeva sottar jumysyn baǵalaýdyń negizgi segiz ólsheminen turatyn jańa ádistemege sáıkes júrgizilgen sottardyń 2014 jylǵy jumysyn baǵalaý qorytyndysymen tanystyrdy. Al Sýdıalar oda­ǵy­nyń hatshysy S.Raıym­baev ma­mandandyrylǵan ekonomı­ka­lyq sottar jumysynyń sapasyna syrtqy baǵalaý júrgizýdiń qorytyndysyn jarııalady. Bul zertteýdi júrgizý úshin Dúnıe­júzilik ekonomıkalyq forým­nyń bıznes qurylymdar sýbektileriniń sot prosesterine qatysýshylarynyń ekonomıkalyq sottar usynatyn sot qyzmetterine qanaǵattanýshylyq deńgeıi týraly saýalnamasyndaǵy suraqtar ázirlengen. Osylaısha semınar qorytyndysy boıynsha sot­tar jumysynyń sapasyn ba­ǵalaýdyń qazaqstandyq modeliniń tetikterin odan ári jetildirý jóninde usynymdar ázirlendi. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».