«Qaraýyldyń qaqpaqyly»

Máselen, eńbek demalysyna shy­ǵýy­ńyzǵa baıla­nys­ty mekemeńizdiń birneshe bó­limderinen ruqsatnama alý­ǵa tıissiz. Sonyń birine baryp, eshkimge qaryzyńyz ben qaty­syńyzdyń joq eke­nin ras­tap beretin eleýsiz ǵana mórdi bas­tyra qoıýyn suraısyz. Sóıt­se, álgi bólimniń ákireńbaıy qujatty búgin qabyl­da­maı­tynyn aıtady. Aıtady degen jaı sóz, aqyrady.

– Hosh, endi qashan ákelý kerek?

– Erteń, ol bolmasa kelesi aptanyń kezekti kúninde.

Al endi «qolyńyzda turǵan bes mı­nýttyq jumysty aldymyzda turǵan bes kúnge sozyp qajeti ne?» dep kórińizshi... Joq, demeı-aq qoıǵanyńyz durys eken. Onda sizdiń qujatyńyz mór basylý «baqytynan» múl­de aıyrylyp qalýy múmkin. Endi oılanaıyqshy. Nege aldy­myzdan únemi osyndaı jaǵ­daılar kezdese beredi? Mys­qaldaı bıligin sheginen asyryp paı­dala­nyp qalǵysy ke­letin adam­dar neni maqsat ete­di ózi? Áleýmettanýda mun­daı jandardy «kúzetshi sındromyna» shaldyqqan dep aıtady. Biz muny qazaqshalap «qaraýyl­­dyń qaq­paqyly» dep atadyq.

Bul sındrom – azyn­aýlaq bıligi bar adamnyń ózin mańyz­dy kórsetkisi keletin ishki qa­laýy. «Qaraýyl» eshkim­ge qajeti joq tyıymdar men ereje­ler­di oılap tabady. Tyrnaq asty­nan kir izdep, túı­medeıdi túıedeı qylady. О́zin tákappar ustap, óte dóreki sóı­lesedi, eger qyrsyǵyp qalsa, múlde jaq ashpaı qoıady.

Bul minez qaıdan paıda bolady? Bizdińshe, qorǵanystan. Keıde adam áleýmettik agressııa men óshpendilikti shabýyldaý úshin emes, qorǵaný úshin de paıdalanady.

Ekinshi sebep – árıne, bı­lik­tiń shalyǵy. Kisini dár­ge­ıi­ne keltirip, buı­ryǵyn oryn­dattyrýdan lázzat ala­tyn jan­dar, ókinishimizge qaraı, bar­shylyq...

Taǵy bir mysal keltireıik. Joǵary laýazym ıesiniń júr­gi­zýshileri ózin de birneshe adam­dy uıystyrýshy, olarǵa buı­ryq berýshi bolyp sezinip ke­tedi. Sóıtedi de qoǵamda qalyp­tasqan ádep normalaryn qa­saqana buzady. Máselen, kóli­gin ruq­sat etilmegen jerge ne­mese múgedekterge arnalǵan oryn­ǵa qoıady. Jol erejesin saqtamaıdy. Nege? О́ıtkeni ol – bas­qanyń emes, bastyqtyń júrgizýshisi...

Munyń barlyǵy adam­dardyń bir-birin baýyr dep tanýdan qalǵannyń kesirinen. Kisimen mansaby men qyzme­tine qaraı qarym-qatynas qurý – «kish­kentaı» adamnyń áreketi.

Eger siz «qaraýyldyń qaq­paqy­lyna» túsip qalsańyz, ony búgin jóndeımin dep áýre bol­mańyz. Ondaı jandardy aıaýdan basqa amalyń joq...

Tek ózińiz osy dertke shal­dyq­pańyzshy!