* Syrt kóz synshy
Keshe Konstıtýsııamyzda kórinis tapqan asa mańyzdy saıası is-shara bolyp tabylatyn – eldigimizdiń erektigin bildiretin Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentin búkilhalyqtyq saılaý erekshe jaǵdaıda ótti. Oǵan halqymyzdyń asa uıymshyldyq tanytýy men osy úrdisti óz kózderimen kórip, buǵan joǵary baǵa bergen sheteldik baıqaýshylardyń aıtqany dálel.
Halyqaralyq baıqaýshylardyń alǵashqysy bolyp baspasóz ortalyǵyna Italııa Parlamenti Senatynyń depýtaty Serdjıo Dıvına men EQYU PA burynǵy tóraǵasy, Azııa jáne Jerorta teńizi elderiniń Parlamentaralyq yntymaqtastyq máseleleri boıynsha prezıdenti Rıkkardo Mılorı keldi.
Serjıo Dıvına bul saılaýdy baıqaýǵa asa yqylaspen qatysyp otyrǵanyn aıtty. Bizdiń mindetimiz – saılaýdyń qanshalyqty zańǵa saı ótip jatqanyn baıqaý. Meniń búgingi kórip, bilgenim boıynsha aıtarym – bul erekshe saılaý ekenine kóz jetkizdim. Árıne, saılaý týraly tolyq málimetti erteń bere alatynymyz anyq. Rasynda, biz baıqaý júrgizgen saılaý kádimgi ulttyq meıram sekildi óte kóńildi ótip jatyr. Bul halyqtyń belsendiligi men patrıottyǵyn ári erteńgi kúnge degen jaýapkershilikti bildiredi. Bári zańdy túrde júrgizilýde. Biraq bizge, ıaǵnı eýropalyqtarǵa bir tańǵalarlyǵy – munda bir mezgilde eki, úsh myń adam qatar daýys berýge keledi eken. Al Italııamen salystyrar bolsaq, onda saılaýǵa ortasha alǵanda 600-700 adam ǵana keledi. Sondyqtan adamdar kóptep kelip jatqanda kezektiń bolýy zańdy dep oılaımyz. Mine, bul meniń alǵashqy alǵan áserim, dedi ol.
Al Rıkkardo Mılorı jıylǵan jýrnalısterge rahmetin bildire kelip, óziniń áriptesi saılaý barysy týraly jaqsy aıtty, dedi. Men EQYU Parlamentaralyq Assambleıanyń tóraǵasy bolǵanmyn. Al ózderińiz biletindeı, EQYU saılaýǵa monıtorıng júrgizýde mańyzdy organ bolyp tabylady. Bul jáne tek Eýropaǵa ǵana qatysty emes. Biz, sonymen qatar, Týnıste alǵashqy konstıtýsııalyq saılaýdy ótkizgenbiz. Munyń bárin aıtyp jatqanym, bizde saılaýǵa qatysty tájirıbe jetkilikti. Meniń áriptesim aıtyp ótkendeı, biz birqatar saılaý ýchaskelerinde boldyq. Daýys berip jatqan adamdardyń bári kóńildi, olardyń júzderinen bir qýanysh sezilip turdy, dedi ol.
Kelesi kezekte sóz alǵan Reseı baıqaýshylary – Reseıdiń «Mýz-tv» bas dırektory Arman Davletıarov pen Tennıs federasııasynyń prezıdenti Shamıl Tarpıshev saılaý barysynan alǵan áserlerin aıtyp berdi.
– Bul qalada óte tamasha ózgerister júrdi. Men munda qazir toǵyz saılaý ýchaskesin aralap shyqtym. Adamdar saılaý ýchaskelerine óte kóptep kelip jatyr. Keıbir saılaý ýchaskelerinde mektep oqýshylarynyń konsertteri uıymdastyrylǵan eken. Sondyqtan saılaýshylardyń bári de óte kóńildi júr. Biz saılaý ýchaskeleri ashylysymen barǵannyń ózinde onda adam qarasy mol edi, al kúndiz adam tipten kóbeıip ketti. Bul halyqtyń erteńgi kúnge degen senimderi men jaýapkershilik kórinisi bolsa kerek. Sonymen qatar, halyq osy is-áreketteri arqyly qazirgi tańdaǵy bılikke degen qurmetin bildirip jatyr ǵoı dep oılaımyn. Qazaqstanda halyq úshin jasalǵan ıgi isterdiń áseri búgingi kúni adamdardyń saılaýǵa jappaı qatysýynan-aq baıqalady. Men saılaý barysynda bir kemshilik baıqaldy dep aıta almaımyn. О́ıtkeni, ondaı kemshilikter joq. Sebebi, saılaý óte joǵary jaýapkershilikpen uıymdastyrylǵan. Sondyqtan men Qazaqstan halqyn saılaý barysy óte jaqsy ótip jatqandyǵymen quttyqtaǵym keledi, dedi ol.
Al Arman Davletıarov Qazaqstandaǵy saılaý barysyna baıqaýshy bolyp qatysqandyǵy ózi úshin úlken qurmet ekendigin aıta kelip, bul joǵary jaýapkershilikti bildiredi, dedi. Men de áriptesim sekildi Qazaqstanda zor ózgeristerge árqashanda aıryqsha nazar aýdaryp otyramyn. Biz Astana qalasyndaǵy kóptegen saılaý ýchaskelerin araladyq. Sonda baıqaǵanymyz, saılaý óte joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵan eken. Bul saılaý álemdik demokratııalyq saılaý talaptaryna týra keledi. Sonymen qatar, meni bir qýantqany, erte ertemen saılaý ýchaskelerindegi adamdardyń sanynyń kóptigi boldy. Men Qazaqstan halqy dál osylaı, ıaǵnı bir kisideı jappaı jumyla daýys berip jatqanyna asa qýanyshtymyn, dedi ol.
Bulardan keıin ile-shala Horvatııa ókilderi óz pikirlerin bildirdi. Horvatııa eks-prezıdenti, belgili saıası qaıratker Stepan Mesıch pen Halyqaralyq akademııa qaýymdastyǵynyń ókili akademık, fızık Ivo Shlaýs keldi. Stepan Mesıch Qazaqstandaǵy prezıdenttik saılaýǵa sheteldik baıqaýshy retinde qatysqanyna asa qýanyshty ekenin aıtty. Men ózim de kezinde úmitker bolǵanmyn, sondyqtan saılaý týraly meniń tájirıbem barshylyq. Biz elordadaǵy biraz saılaý ýchaskelerin aralap kórdik. Osy aralaý kezinde saılaýdy ótkizýdiń asa joǵary uıymdastyrylǵanyn baıqadyq. Biz saılaý úderisiniń qupııalylyǵyn baıqadyq. Biz, sonymen qatar, saılaýshylardyń saılaýǵa qatysýǵa degen zor yntasyn kórdik. Osy jaılarǵa qaraı aıtarym, bul saılaý naǵyz demokratııalyq qalyptarǵa saı uıymdastyryldy, dedi ol.
Ivo Shlaýs Qazaqstanǵa kelý jáne saılaýǵa baıqaýshy bolyp qatysý ózi úshin úlken mártebe ekenin jetkizdi. Men Qazaqstanǵa osymen úshinshi ret kelip otyrmyn. Bunda biraz ýaqyt boldym. Jalpy, meniń saılaý jáne ony ótkizý jóninde óte tereń túsinigim bar. Sondyqtan men qazir Qazaqstanda ótip jatqan saılaýǵa da joǵary baǵa bere alamyn. Jańaǵy meniń áriptesim aıtqandaı, Qazaqstandaǵy saılaý barysy naǵyz joǵary demokratııalyq standarttarǵa saı keledi. Aldynda aıtyp ótkenimdeı, Qazaqstanǵa aldynda kelgen saparlaryma qaraǵanda óte úlken ózgerister oryn alǵan eken. Bul el halyqtary men Úkimettiń orasan kúsh-jigeriniń arqasynda dep bilemin. Men ózim ǵalym bolǵandyqtan, Qazaqstandaǵy fızıka ǵylymdaryna baılanysty zertteýlerge saı kelip turamyn. Sonymen qatar, taǵy bir aıtarym, osy saılaýdy baıqaý barysynda men Prezıdent N.Nazarbaev daýys bergen saılaý ýchaskesinde de boldym. Men onda tek bolyp qana qoıǵan joqpyn, Prezıdent N.Nazarbaevpen kezdestim. Jalpy, men Prezıdent N.Nazarbaevty eń myqty kóshbastaýshylardyń biri dep esepteımin, dedi nobeldik baıqaýshy.
Budan ári sóz alǵan saıasattanýshy, Latvııa Jýrnalıster odaǵynyń prezıdenti, «Netkarıga rıta avıze» gazeti bas redaktorynyń orynbasary, Latvııa ýnıversıteti geografııa jáne ǵylym fakýltetiniń dosenti, qoǵam jáne ǵylym qaıratkeri Iýrıs Paıders saılaý qashanda demokratııanyń úlken meıramy ekenin aıtty. Sonymen qatar, onyń kez kelgen el úshin mańyzy men máni óte joǵary ekenin atap kórsetti. Saılaý talapqa saı ótti. Kez kelgen eldiń saılaý nátıjesin sol eldiń ulttyq dástúrine nemese mádenı erekshelikterine qarap baǵalaýǵa bolmaıdy. Endeshe, Eýropada olaı isteledi, al munda bylaı jasalyp jatyr dep aıtýdyń qajeti joq. Biz mundaı máselege onsha nazar aýdarmaımyz. О́ıtkeni, demokratııaǵa barar túrli jol bar jáne ár eldiń óz jolyn tańdaýyna quqy bar. Eń basty másele, sońǵy nátıje saılaýshylardyń senimimen sáıkes kelýi tıis, dedi latvııalyq baıqaýshy.
Al saıasattanýshy, «MedıaPro1» baspasynyń dırektory Aleksandr Vıdıakın joǵaryda atalǵan baspadan bólek Qazaqstan-brıtan ekonomıkalyq damý assosıasııasyna jetekshilik etemin, dedi. Sondyqtan ol Qazaqstandaǵy oń jańalyqtarǵa qashanda nazar aýdaryp otyrady eken. Meni bul saılaýǵa daıyndyq barysynyń joǵary bolǵandyǵy tánti etti. Qazaqstan prezıdenttigine úmitkerlerdiń teledıdar, gazet-jýrnaldar arqyly berilgen úgit-nasıhattaryn tolyq qadaǵaladym. Sonda bir baıqaǵanym, barlyq úmitkerlerge úgit júrgizý úshin teń quqyqtyq jaǵdaıda birdeı múmkinshilik berildi. Rasynda, mundaı ashyqtyqqa, móldirlikke, adaldyqqa tańǵaldym. Birde-bir úmitkerge ne artyqshylyq, ne kemdik berilgen joq. Barlyǵyna birdeı sóz bostandyǵy berildi. Alaıda, osy múmkindikti árkim qalaı paıdalandy, ol basqa áńgime. Sondyqtan búgingi meniń aıtarym, saılaý óte joǵary kásiptik deńgeıde uıymdastyrylǵany anyq kórinedi. Barlyq másele uqypty daıyndalyp, aldyn ala muqııat josparlanǵan. Saılaý barysyn jaı ǵana baıqap ótpeı, ondaǵy saılaýshylarmen de pikir almastyq. Olar ózderiniń osynshama belsendilikterin saılaý ózderi úshin qajet ekenin, bolashaqtaǵy jaıly baqyttary úshin qajet ekenimen bildirdi. Sondyqtan da saılaýǵa kelýshilerdiń sany óte kóp. Olar beıbit ómir, turaqtylyq, jaıly turmys úshin daýys berýde dep bilemin. Sondyqtan da men qazaqstandyqtardyń Prezıdent saılaýyna bir kisideı jumyla jappaı kelip, asa qýanyshty kóńil-kúımen daýys berip jatqanyn ózderiniń jarqyn bolashaǵy úshin dep túsinemin, dedi ol.
Budan keıin jýrnalıster aldynda Qazaqstan Prezıdentin saılaý barysy týraly aqparat bergen Ulybrıtanııanyń baıqaýshylary – Qazaqstan-Brıtanııa qoǵamynyń tóraǵasy, «Firstmagazine» negizin qalaýshy jáne redaktory Rýpert Gýdman men London dıplomatııa akademııasynyń rektory Djozef Mıfsýd Qazaqstandaǵy prezıdenttik saılaýdyń óte joǵary daıyndyqta júrip jatqandyǵynan habardar etti. Rýpert Gýdman kóptegen saılaý ýchaskelerin aralap shyqtym, dedi. Al sol saılaý barysyn baıqaǵan ýchaskelerimizdegi ahýal óte keremet boldy. Biz osynda daýys berip jatqan birqatar adamdarmen sóılestik. Sonymen qatar, daýys berý qalaı júrip jatqanyna basa nazar aýdardyq. Men basqa elderde de saılaý barysyn baqylaǵan edim, sondyqtan bul máselede biraz tájirıbem bar ekeni jasyryn emes. R. Gýdman Qazaqstan Prezıdentin saılaý barysy barlyq normalar men talaptarǵa saı keledi jáne eshqandaı zań buzýshylyqtar baıqalǵan joq, dep sózin aıaqtady.
Odan ári áriptesiniń sózin jalǵastyrǵan Djozef Mıfsýd te ózderiniń bes saılaý ýchaskesinde bolǵandaryn jetkizdi. Ol osy saılaý ýchaskeleriniń nómirlerine deıin atap shyǵyp, bul ýchaskelerdi ádeıi tańdamaǵandaryn jetkizdi. Atalǵan ýchaskelerge adamdar joǵary kóńil-kúımen kelip jatty. Saılaý barysy óte joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵan eken. Qazaqstandyqtar ózderiniń demokratııalyq quqyqtaryn paıdalanýda naǵyz birlikti kórsetti. Meniń áriptesim aıtyp ótkendeı, biz keıbir saılaý ýchaskelerinde saılaýshylardyń pikirin de bildik. Olardyń bári de saılaýǵa belsene qatysyp otyrǵandyqtaryn maqtanyshpen jetkizdi, dedi Dj.Mıfsýd.
Chetın Kazak, Bolgarııa Halyq jınalysynyń (parlament) depýtaty: «Biz birneshe saılaý ýchaskesinde boldyq. Saılaý prosesi barysynda eshqandaı daý-damaı, kelispeýshilik degendi kórgen joqpyz. Bári de sabyrmen, yń-shyńsyz ótip jatty. Sondyqtan biz eshqandaı eskertpe de aıta almaımyz. Qaı ýchaskege barsaq ta halyqtyń daýys berý belsendiligi joǵary ekenin kórdik. Sonyń ishinde jastardyń belsendiligi bizdi qatty tańyrqatty. Al bizdiń Bolgarııada jastardyń arasynan mundaı belsendilikti kóre almaısyz. Sondyqtan biz jastardyń belsendiligine qatty qyzyqtyq. Uıymdastyrýshylar tarapynan da qajetti dúnıelerdiń bári jasalǵan. Biz saılaý úderisi tolyǵymen aıaqtalyp, bitkenshe halyqtyń belsendiligi tómendemegenine kóz jetkizdik. Sonymen qatar, Qazaqstannyń demokratııalyq damý jolynan aýytqymaı, osy aımaqtaǵy ǵana emes, álemdegi turaqty damýdyń, etnosaralyq tatýlyq pen konfessııaaralyq kelisimniń úlgisi bola bergenin qalaımyz», – dedi Ch.Kazak.
Bolgarııanyń Qazaqstandaǵy 1999-2004 jyldardaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi bolǵan Dmıtr Dekov áriptesiniń sózderin qaıtalamaı-aq tek onyń sózderiniń tolyqtaı shyndyq ekenine kýálik beretinin jetkizdi.
Shanhaı yntymaqtastyq uıymynan kelgen baıqaýshylardyń atynan uıymnyń Bas hatshysy Dmıtrıı Mezensev (Reseı Federasııasy) jýrnalısterdiń aldyna shyǵyp, shaǵyn suhbat berdi. Bizdiń uıymǵa enetin alty eldiń beseýinen baıqaýshylar keldi. Bes baǵyt boıynsha biz ózimizdiń baıqaýshylyq jumystarymyzdy júrgizip jatyrmyz. Sonyń ishinde bizdiń áriptesterimiz Astana men Almaty qalalarynda jumys isteýde. Sonymen qatar, keıbir áriptesterimiz Kókshetaý, Qaraǵandy qalalaryna júrip ketti. Al Qyrǵyzstannan kelgen áriptesimiz úsh kúnnen beri Shymkent qalasynda jumys isteýde. Biz bir-birimizben telefon arqyly habarlasyp turamyz. Osy sátke deıin bárimizde de birtekti pikir qalyptasyp otyr. Qazaqstandaǵy prezıdent saılaýy barlyq jerde de óte úlken uıymshyldyqpen, tynyshtyqpen jáne belsendilikpen ótip jatyr. Bizdiń ortaq baǵamyz osyndaı. Men ózim Ulttyq kitaphanada ornalasqan ýchaskede baıqaý júrgizdim. Bizdiń halyqtarymyzda tizilgen uzaq kezekter jaqsylyq emes degen uǵym qalyptasqan. Alaıda, halyq óziniń kandıdatyna daýys berý úshin kezekke tursa, bul sózsiz jaqsylyq dep oılaımyn. Biz ózimiz barǵan ýchaskelerde osyndaı jaǵdaıdy kórdik, dedi ol.
Saılaýǵa baıqaýshy retinde Eýroparlament ókilderi de qatysty. Olardyń bir toby ózderiniń baıqaýshylyq jumystary jóninde pikirlerin bildirdi. Máselen, Ryshard Charneskı, Eýropa parlamentiniń vıse-prezıdenti bylaı dedi: «Men osy joly Qazaqstanǵa altynshy ret kelip turmyn. Bul jolǵy saparymda prezıdenttik saılaýǵa baıqaýshy bolǵan topqa qosyldym. Bizdi qazaqstandyqtardyń saılaýǵa degen belsendiligi tańǵaldyrdy. Halyq saılaý ýchaskeleri ashylǵan sátten bastap, oǵan kóptep kele bastady. Bizdiń olardy eshkim de qýyp nemese ótinish jasap keltirmegenine kózimiz jetti. Saılaý ýchaskelerindegi barlyq jumystar ashyq júrgizildi, saılaýshyǵa qajetti kórneki quraldar men jabdyqtar da jetkilikti ekenin kórdik. Qazaqstannyń demokratııalyq qundylyqtardy joǵary baǵalaıtyny kórinip turdy. Saılaýshylarmen sóıleskende olar ózderiniń tańdaýyn erte kúnnen belgilep qoıǵandaryn aıtty. Sondyqtan da men ózimniń kandıdatyma tezirek daýys berýge asyqtym, dedi bir jas jigit. Al biz ózimizdiń jumys qorytyndymyzdy Brıýsselge barǵan soń jasaıtyn bolamyz».
Iveta Grıgýle, Eýroparlamenttiń Latvııadan saılanǵan depýtaty: «Biz tańerteńnen beri birneshe ýchaskeni aralap shyqtyq. Bizdi eń birinshi tańǵaldyrǵan nárse saılaýshylardyń belsendiligi boldy. Eýropada, sonyń ishinde Latvııada, ókinishke qaraı, mundaıdy kóre almaısyń. Árbir qoǵam múshesi eldiń taǵdyry, bolashaǵy sheshilgeli turǵan jerde óziniń demokratııalyq mindetin oryndaýy kerek bolsa da bizdiń elderimizde buǵan kóńil aýdarmaıdy. Al Qazaqstan halqynyń azamattyq belsendiligi joǵary eken. Olar óz elderiniń taǵdyryna qatty alańdaıtyn sııaqty, osynyń ózi jaqsylyqtyń belgisi. Jalpy, biz halyqtyń belsendiligine óte tánti boldyq. Biz buryn bir memlekettiń quramynda bolǵandyqtan, sizdiń eldi jaqsy bilemiz. Osydan jıyrma jyl buryn qandaı bolǵandaryńyzdy, ózderińizdiń táýelsiz elderińizdi qalaı qurǵandaryńyzdy da bilemiz. Eýropalyqtar búgingi demokratııaǵa ǵasyrlar boıy damý arqyly qol jetkizdi, al Qazaqstannyń 20 jylda ǵana qol jetkizgen tabystary jurttyń bárin de tańǵaldyrýda. Barlyq dúnıeniń baǵasy salystyrmaly túrde anyqtalady. Sizderdiń búgingi qol jetkizgen tabystaryńyz jurttyń bárin tań-tamasha etýde. Men óz basym Qazaqstannyń 2050 jyly joǵary damyǵan 30 eldiń qataryna enetinine senimdimin», – dedi.
Eýroparlamenttiń Latvııadan saılanǵan depýtaty Andreı Mamykın bul sapar ózi úshin Qazaqstanǵa birinshi sapary emes ekenin aıtty. Búgin men Eýroparlamenttiń atynan osynaý jaýapty mıssııany atqarýǵa kelip otyrmyn. Biz osyǵan deıin birneshe saılaý ýchaskesinde boldyq. Endi bes ýchaskede daýys berý bıýlletenderin sanaýdy baıqaýǵa qatysýdy josparlap otyrmyz. Osy brıfıngten keıin de birneshe ýchaskege barmaqshymyz, naqty qaısyna baratynymyzdy aıtpaımyn. Bizdi saılaýshylar belsendiligi qatty tańyrqatty. Eýroparlamenttegi saılaýshylar belsendiligi qaı kúnde óte tómen bolady. Máselen, byltyrǵy saılaýda Slovakııada saılaýshylar belsendiligi 16 paıyz, Latvııada 22 paıyz ǵana boldy. Al saılaýshylar belsendiligi 80-90 paıyzǵa deıin bolady degenge men sene qoımaıtyn edim. Biraq búgingi ózim kórgen belsendilik onyń ras ekenine kúmán týdyrmaıdy. Keıbir saılaýshylar jarty saǵat qana emes, tipti, bir jarym saǵattyq kezekti tosyp, daýystaryn berip jatty. Osynyń ózi qazaqstandyqtardyń óz bolashaǵyna degen azamattyq sanasyn, pozısııasyn, jaýapkershiligin kórsetti, dedi ol.
Saılaýda baıqaýshylardyń úlken toby Reseı Federasııasynan kelgen eken. Olardyń birazy Qazaqstannyń aımaqtaryna attanyp ketipti. Astanada baıqaýshy bolǵandardyń bir toby jýrnalısterge brıfıng berdi. Solardyń arasynan birinshi bolyp sóılegen «Mýltımedıa holdıng» AQ prezıdenti Aleksandr Shkolnık jurttyń bárin saılaý kúngi tamasha aýa raıymen quttyqtady. Táńirdiń ózi aspandy tazartyp, saılaýdyń móldir, taza ótýine jol siltep turǵandaı boldy. Onyń bul nıeti qoldaý taýyp, saılaý barynsha móldir, taza ótip jatqanyna kýálik bere alamyz. Ortalyq saılaý komıssııasynyń saılaý úderisin joǵary deńgeıde uıymdastyrǵanyn atap ótý kerek. Baıqaýshy retinde shaqyrylǵan bizderdiń tarapymyzdan eshqandaı eskertpe joq. Men prezıdenttik saılaýǵa túsken úsh kandıdatty da quttyqtaımyn, óıtkeni, bul oqıǵa – olardyń ómirindegi mańyzdy asýdyń biri. Sol asýdan súrinbeı ótý de úlken abyroı. Bul oqıǵany olar ómir boıy umytpaıtyn shyǵar. Halyqtyń saılaýǵa kelip, daýys berý belsendiliginiń joǵary bolǵandyǵyn da kórdik. Demek, qazaqstandyqtar óz taǵdyryna, óz eliniń bolashaǵyna alańdaýshylyq bildiredi, dedi A.Shkolnık.
О́ziniń sózinde A.Shkolnık jasy 90-ǵa kelip, zorǵa júretin keıýananyń da nemeresine súıenip kelip, daýys bergenin jáne bıýlletendi salǵan soń óziniń batasyn bergenin aıtyp ótti.
Reseı halyqtary Assambleıasy tóraıymynyń orynbasary Irına Galanovanyń pikiri de osy taqylettes boldy. Men Ulttyq kitaphanadaǵy saılaý ýchaskesindegi, Ana men bala ortalyǵyndaǵy daýys berýlerdi baıqadym. Ulttyq kitaphanada daýys berýge kelgen halyqtyń kezegi 300 metrdeı boldy. Men ony erinbeı, adymdap otyryp, sanap shyqtym. Keıbireýlerdiń kezegi 1,5-2 saǵattan keıin kelip jatsa da eshkim de ókpe-renish bildirmeı, ózderiniń azamattyq pozısııasyn bildirdi. Biraq uzyn kezekke turǵan halyqty kórgen saılaý ýchaskesiniń músheleri tez arada oryndyqtar ákelip, qartań adamdardy, naýqas jandardy oǵan otyrǵyzyp jatty. Bir aıaǵy aýyr áıel de sonyń ishinde boldy. Keıbireýlerdiń kezeksiz ótseńshi degenine ol kónbeı, óz kezegimen daýysyn berdi. Osynyń bári úlken uıymshyldyqtyń, halyqtyń óz erikterin bildirip, tańdaýlaryn jasaýǵa asyqqandaryn kórsetip turdy, dedi I.Galanova.
Reseılik baıqaýshylardyń arasynan sońǵy bolyp qazaqstandyqtarǵa jaqsy tanymal saıasatker, Reseı Ulttyq strategııalar ınstıtýtynyń halyqaralyq jobalar jónindegi dırektory Iýrıı Solozobov sóıledi. Men – Qazaqstan qoǵamynyń pozıtıvti qalyptasýyn kózimmen kórip júrgen adamdardyń birimin. Saılaýshylardyń óte úlken belsendiliginiń ózi osyny kórsetip tur. Men birneshe bilim berý oryndaryndaǵy saılaý ýchaskelerinde baıqaýshy boldym. Olardyń bárine tán ortaq sıpat – saılaýshylar belsendiligi. Saǵat kúndizgi 14.00-de saılaýshylardyń 45 paıyzy daýys berip úlgerdi. Bul – óte úlken jetistik. Halyqtyń óz Otanynyń bolashaǵyna degen jaýapkershiligi Qazaqstan sosıýmynda óte joǵary ekeniniń bir dáleli osy bolsa kerek, dedi ǵalym.
Germanııa Býndestagynan (parlament) kelgen eki baıqaýshy da ózderiniń oılaryn ortaǵa saldy. Bertold fon Plets pen Karın Shtrens óziniń saılaý týraly oılaryn bylaı jetkizdi: «Biz Qazaqstanmen jumysymyz boıynsha tyǵyz baılanystamyz. Bul elge osymen birneshe ret keldim. Mamyr aıynda da kezekti delegasııamyz keleıin dep jatyr. Biz búgin Kókshetaý qalasyndaǵy saılaý ýchaskelerinde boldyq. Eshqandaı zań buzýshylyq, daýys berý prosesine kedergi bolǵan jaǵdaılardy kórgen joqpyz. Qazaqstandyqtar óz tańdaýyn durys jasaǵanyna senimdimiz. Bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy senimge qurylǵan yntymaqtastyq jalǵasyn taýyp, ári qaraı damı bergenin qalaımyz. Qazaqstandy jarqyn bolashaq jáne turaqty damý kútip turǵanyna senimdimiz», – dedi olar.
Aleksandr TASBOLATOV,
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan».