Grek tarıhshysy Ktesıı: «Saq áıelderi erjúrek keledi, soǵys qaýpi tóngende erlerine kómek kórsetedi», dep jazba qaldyrǵan. Sondaı jaýynger áıelderdiń biri – Zarına. Ol – saq patshasynyń qyzy, Mermer qolbasshysynyń áıeli, Roksanakı qalasynyń bıleýshisi. Bul qala Syrdarııa jaǵalaýynda, keıinnen Syǵanaq qalasynyń irgesi qalanǵan aımaqta ornalasqan.
Ǵalym Alma Qyraýbaevanyń «Ejelgi ádebıet» eńbeginde Zarına patshalyqty qolyna alǵannan keıin qyryq qyzdan turatyn atty ásker jasaqtady degen derek bar: «Olar erlershe kıinetin bolǵan. Ústerine saýyt, bastaryna dýlyǵa, aıaqtaryna etik kıip, Zarına patshaıymdy qorǵap júripti. Qyryq qyzdan qurylǵan atty ásker kez kelgen ýaqytta Zarınany qaýip-qaterden, bále-jaladan saqtap qalýǵa tıisti bolatyn», deıdi kitapta.
Alǵashqy aqyn áıel
Ol bizdiń dáýirden jıyrma úsh ǵasyr buryn ómir súrgen. Shýmer men Akkad halqy ony tóbesine kóterdi. Jyrlaryn jattap, ónegesin oryndady. Bul qasıetti áıeldi ǵalymdar eń alǵashqy aqyn dep tujyrymdaıdy. Onyń aty – Enhedýanna.
Akkad patshasy Sargon – mesopotamdyq qala-memleketterdi baǵyndyryp, alǵashqy ımperııa qurǵan tulǵalardyń biri. Onyń qyzy Enhedýanna Qudaı-ana ǵıbadathanasynyń joǵarǵy qyzmetkeri boldy. Enhedýannanyń jyrlary ákesiniń dál bılik quryp turǵan kezinde tasqa basyldy. Onda minájat jyrlary men ǵıbadathana gımnderi qashalyp jazylǵan kórinedi. Bir qyzyǵy, arheologter shyǵarmanyń sońynda avtorlyq qoltańba qoıý dástúrin de osy Enhedýanna bastaǵan dep topshylaıdy. Bizdiń zamanymyzǵa «Nın-me-sara» atty gımni jetken. Keıbir ǵalymdar Enhedýannany shýmer ádebıetiniń Shekspıri dep ataıdy.
Everesti baǵyndyrǵan arý
Iýnko Tabeı – 1975 jyldyń 16 mamyrynda Jer sharynyń eń bıik núktesine shyqqan alǵashqy áıel.
Japonııa ýnıversıtetin támamdaǵannan keıin, Iýnko áıelder arasynda alpınıster uıymyn qurady. Sonyń nátıjesinde, ol óziniń komandasymen tarıhta bir-aq ret adamnyń tabany tıgen Gımalaıdyń eń bıik taý jotasy Annapýrnany baǵyndyrady.
Bastapqyda Iýnkonyń aınalasy onyń Everesti baǵyndyra alatynyna sene almaǵan. Sondyqtan maqsatyna jetý jolynda kóp kedergi kezdesken. Áıteýir buqaralyq aqparat quraldary aralasyp, alpınıske órmeleýge ruqsat alyp, ekspedısııaǵa qajet qarajatty jınap beredi.
Evereske kóterilý kezinde japon lageri qar kóshkinine tap bolyp, sonyń saldarynan birshama alpınıst jaraqat alady. Onyń ishinde bizdiń keıipkerimiz de bar. Alaıda Iýnkonyń myqty erik-jigeriniń arqasynda, qyzdar toby shyńnyń eń bıik núktesine shyǵady.