Keıingi eki jazǵy Olımpııa oıyndarynda elimizdiń boksshylary súreńsiz óner kórsetkeni málim. 2021 jyly Tokıoda bizdiń jigitterge qos qola medal ǵana buıyrdy. Sol kezge deıin tórtjyldyqtyń basty dodasynan bas júldesiz oralmaǵan biz úshin bul úlken soqqy edi. Arada úsh jyl ótken soń, taǵy da sátsizdikke ushyradyq. Parıjde jalǵyz kúmiske qolymyz jetti. Nátıjesinde, joǵaryda atalǵan eki jarystyń qorytyndysynda jerlesterimiz qalyń toptyń arasynda qalyp qoıdy.
Iá, keıbir jekpe-jektegi tóreshilerdiń sheshimi kúmándi bolǵany ras. Tarazy basy teńselip turǵan básekede olar qarsy jaqtyń qolyn kóterdi. Ony kózimiz kórdi. Tipten bizdiń jigitter basym bolǵan jaǵdaıda da qazylar qııanat jasaýdan arlanbady. Ádiletsizdikke kúıingen jankúıerler «Osy sport tizginin ustaǵan basshylar aı qarap júr me? Olar Parıjge jaı qydyryp qaıtý úshin ǵana barǵan ba? Jerlesterimizge arasha túsetin birde-bir atpaldaı azamattyń tabylmaǵany ma?» degen janaıqaıyn jetkizdi. Osyndaıda eldiń eldigi synǵa túsken kezde aramyzda Beket Mahmutovtyń joqtyǵy anyq sezildi. Shoqtyǵy bıik tulǵa AIBA-nyń birinshi vıse-prezıdenti bolyp, el boksynyń basy-qasynda júrgende qazaq boksshylaryna eshkim qııanat jasaı almaıtyn. Keıinnen ol bul saladan alystasa, 2020 jyly fánıden baqıǵa attandy. Shyny kerek, Beket Sapabekuly ketkeli qazaq boksynyń basynan baǵy taıǵandaı...
Al dzıýdo kúresinde eshbir basshy men qosshydan qaımyqpaı, aqyryp teńdik suraı alatyn dara tulǵa bar. Ol – Almas Álsenov. Bul azamat qazirgi kezde Halyqaralyq dzıýdo federasııasy (IJF) prezıdenti Marıýs Vızerdiń keńesshisi qyzmetin atqaryp júr. Ony dúbirli dodalarda jıi jolyqtyramyz. Qashan kórsek te birqalypty, sabyrly, salıqaly, eshýaqytta asyp-saspaıdy. Álsenov myrza qazaq balýandaryna únemi qamqorlyq kórsetip, olardy ár kez qoldap júredi. Sol sebepti IJF sekildi 200-ge tarta memlekettiń ulttyq federasııasynyń basyn qosqan asa beldi uıymda qııanatqa jany qas eren tulǵanyń bar ekenin biletin qazylardyń bizdiń dzıýdoshylarǵa qııanat jasaýǵa júregi daýalamaıdy.
Almas 1981 jyldyń 14 tamyzynda Qaraǵandyda zııaly otbasynda dúnıege keldi. Ákesi Jeńis Qamenuly – tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent, uzaq jyldar Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetiniń Taý-ken mashına qurylysy kafedrasynda eńbek etti. Anasy Gúlshara Muqysheva – tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qaraǵandydaǵy tehnıkalyq lıseıdiń dırektory, joǵaryda atalǵan ýnıversıtettiń kásipodaq komıtetiniń tóraǵasy.
Sanaly ǵumyryn ǵylym men ustazdyqqa arnaǵan erli-zaıypty Álsenovter perzentterine jaqsy tárbıe berdi. Almas bala kezinen mýzykamen aınalysty, shet tilderin jetik meńgerdi. Bozbala shaǵynda dzıýdoǵa den qoıdy. Kúrestiń osy túrinen biraz belesti baǵyndyrdy. Áýeli elimizdiń jasóspirimder men jastar quramasyna qabyldandy. 2000 jyly Azııa birinshiliginde qola medal ıelenip, Germanııada uıymdastyrylǵan «Under 21 International Masters» týrnırinde bas júldeni oljalady. Keıinnen ulttyq quramanyń sapynda óner kórsetip, birqatar respýblıkalyq jáne halyqaralyq týrnırlerde tabysqa jetti. 90 kg salmaqtaǵy elimizdiń beldi balýandarynyń biri boldy. Sportpen shuǵyldana júrip, bilimin de jetildirdi. Keıipkerimiz Qarjy jáne nesıe mamandyǵy boıynsha Astanadaǵy A.Qusaıynov atyndaǵy Eýrazııa gýmanıtarlyq ınstıtýtyn támamdady.
2004 jyly kezekti bir jarysta aýyr jaraqat alǵan Almas úlken sportpen qosh aıtysty. «Iá, sporttyq ǵumyrymnyń kelte bolǵany ras. Áli de birer jyl kúresip, bıik belesti baǵyndyrýǵa kúsh-qýatym men qajyr-qaıratym jetetin edi. Biraq jaraqat alǵannan keıin tatamıge qaıta oralýdyń múmkindigi bolmady. О́z basym oǵan ókinbeımin. О́ıtkeni dzıýdonyń maǵan bergeni kóp. Eń bastysy, osy sport túriniń basty qaǵıdasyn qaperime myqtap túıip, sol qasıetterdi boıyma sińire bildim. Dzıýdo maǵan túrli ortaǵa tez beıimdelýdi, qandaı da qıyn jaǵdaıdan shyǵýdyń jolyn tabýdy, dene kúshi men aqyl-oıdyń qýatyn tıimdi paıdalanýdy jáne komandalyq jumysqa mashyqtanýdy úıretti. Ýaqyt oza osy qaǵıdattardy men jeke ómirimde de, bızneste de utymdy paıdalandym», deıdi ol.
Balýandyq mansabyn aıaqtaǵannan keıin Almas bızneske myqtap den qoıdy. Áýeli elimizde, odan keıin Birikken Arab Ámirlikteri (BAÁ) men Shveısarııada jeke kásibin ashyp, óziniń eńbekqorlyǵy men iskerliginiń arqasynda sharýasyn dóńgeletip áketti. Bıznestiń bel ortasynda júrse de, Álsenov sporttan alystaǵan joq. Kerisinshe, otandyq dzıýdony órkendetýge barynsha atsalysty. 2009–2013 jyldar aralyǵynda ol Qazaqstan dzıýdo federasııasynyń vıse-prezıdenti, odan keıin Azııa dzıýdo odaǵynyń marketıng boıynsha dırektory, Eýropa dzıýdo odaǵy prezıdentiniń keńesshisi qyzmetterin abyroıly atqardy.
Bul kúnderi Almas Jeńisuly Shveısarııada turyp jatqanymen, eline jıi at basyn buryp turady. Kelgen saıyn sportty serik etken jandarǵa qamqorlyq kórsetip, shapaǵatyn tıgizip júr. Máselen, 2022 jyly ol óziniń kindik qany tamǵan Qaraǵandyda «Jeńis» dep atalatyn kásipqoı dzıýdo klýbyn qurdy. Atalǵan ujymnyń qataryna elimizdiń birqatar beldi balýandary men daryndy jastary qabyldandy. Erler men áıelder quramasynyń kapıtany bolyp dańqty dzıýdoshylar Eldos Smetov pen Ábıba Ábýjaqynova taǵaıyndaldy. Dırektorlyq qyzmetti sambodan Álem kýboginiń ıegeri, Eýropa chempıonatynyń kúmis júldegeri Talǵat Baısholaqov atqarsa, jumysty úılestirýshiler qatarynda Tımýr Tursynbaev pen Marat Aıdashev syndy isker azamattar bar. Al Ǵalymjan Jylkeldıev, Sergeı Rakov, Andreı Shtýrbabın bastaǵan bir top bilikti bapker shákirtterdi daıarlaıdy. Qaraǵandylyq ujymnyń shtattyq birliginde 35 dzıýdoshy men 10 jattyqtyrýshy eńbek etedi. Olardyń jarystar men oqý-jattyǵý jıyndaryna qatysýǵa qarajat tabý, sportshylarǵa eńbekaqy men syıaqy taǵaıyndaý, sol sekildi basqa da qajetti shyǵyndardyń barlyǵy da – Álsenov myrzanyń moınynda. Aınaldyrǵan eki jyl aralyǵynda «Jeńis» klýbynyń qulashyn keńinen jaıýyna 4 mln eýro jumsady.
Byltyr «Jeńis» klýby jergilikti dzıýdo federasııasymen birlese otyryp, Qaraǵandy oblysyndaǵy barlyq dzıýdo zaldaryna tatamı satyp áperip, qajetti quraldarmen jabdyqtady. Balýandar men bapkerlerdi halyqaralyq standarttarǵa saı sporttyq kıimdermen qamtamasyz etti. Oǵan qosa ár aı saıyn qosymsha taǵam, qajetti vıtamın jáne dári-dárýmen áperip turady. Bir sózben aıtsaq, qazirgi kezde Qaraǵandy oblysynyń qurama komandasy men «Jeńis» kásipqoı klýby músheleriniń esh alańsyz jattyǵýyna barlyq jaǵdaı jasalǵan. Al dzıýdoshylar óz kezeginde júktelgen mindetti asqan jaýapkershilikpen atqaryp, túrli baıraqty básekelerde jeńis tuǵyryna kóterilip keledi. Bir ǵana mysal, byltyrǵy jeltoqsan aıynda Almatyda «Jeńis» klýbynyń júldesi úshin asa iri halyqaralyq týrnır uıymdastyryldy. Bul básekede 11 memleketten kelgen 17 komanda kúsh synasty. Sol jarysta «Jeńis» sapyndaǵy saıypqyrandar jasyndaı jarqyldady.
Keıingi bir-eki jyl aralyǵynda Almas Jeńisulynyń shaqyrtýymen dzıýdo kúresiniń dúldúlderi Qaraǵandyǵa kelip, jergilikti balýandarǵa sheberlik sabaǵyn ótkizdi. Arqa tósine at basyn burǵandar arasynda Japonııanyń juldyzdary Shoheı Ono (Olımpııa oıyndarynyń eki jáne álemniń jeti dúrkin chempıony, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy) men Dzıosıro Marýıama (álemniń eki dúrkin chempıony, eki dúrkin kúmis júldegeri, Azıadanyń fınalısi), Reseıdiń marǵasqalary Tamerlan Bashaev (Tokıo Olımpıadasynyń qola júldegeri, álem chempıonatynyń eki dúrkin júldegeri, Eýropa chempıony), Inal Tasoev (álem chempıony, sol jarystyń eki dúrkin qola júldegeri, Eýropanyń eki dúrkin chempıony, Eýropa oıyndarynyń jeńimpazy, sol jarystyń eki dúrkin fınalısi), Matveı Kanıkovskıı (Eýropa chempıony) syndy sańlaqtar bar.
2022 jyldan beri Almas Álsenov Halyqaralyq dzıýdo federasııasy (IJF) prezıdentiniń keńesshisi qyzmetin atqaryp júr. Kúni keshe ǵana Parıjde ótken Olımpııa oıyndarynda asa jeńil salmaqta saıysqa túsken Eldos Smetov fınalda «Gran-Pale-Efemer» kesheninde san myń kórermenniń kóz aldynda jergilikti juldyz Lýkı Mheıdzeni utyp, bas júldeni oljalaǵanda kúlli Alash jurty bórikterin aspanǵa atyp qýandy. Sol básekeni Emmanıýel Makron da tamashalady. Jarys aıaqtalǵannan soń, Fransııa prezıdenti ózgeni emes, «Jeńis» klýbynyń basshysy Almaz Álsenovtiń qolyn alyp «Sizdi jáne Qazaqstan halqyn dzıýdo kúresinen jeńip alǵan Olımpıadanyń tuńǵysh altyn medalimen quttyqtaý – men úshin zor mártebe. Dál osy tarıhı oqıǵanyń bizdiń elde – Fransııada bolǵanyna qatty qýanyp otyrmyn. Kúlli Qazaqstan halqy men Memleket basshysy Q.Toqaevqa meniń quttyqtaýym men sálemimdi jetkizińiz», dep jyly lebizin bildirdi.
Olımpııa oıyndary barysynda elimizdiń birde-bir dzıýdoshysyna kópe-kórineý qııanat jasalmaǵany barshaǵa málim. Osy máseleniń barlyǵyn Halyqaralyq dzıýdo federasııasy (IJF) prezıdentiniń keńesshisi óz baqylaýynda ustady. Beldi uıymda arqasúıer aǵalary, ádiletsizdikke tap bolǵan jaǵdaıda aqyryp teńdik suraı alatyn azamattyń baryn biletin qazaq balýandary bozkilemde baryn salyp aıqasty. О́zderiniń eren eńbegi men asqan sheberlikteri, jankeshtiligi men janqııarlyǵy, ójettigi men tózimdiligi jáne qaıtpas qaısar mineziniń arqasynda Eldos Smetov chempıondyq ataqqa qol jetkizse, Ǵusman Qyrǵyzbaev qola medaldi moınynda jarqyratty. Ábıba Ábýjaqynova úzdik bestiktiń qatarynan kórindi. Osy nátıjeniń arqasynda Qazaqstan quramasy óz tarıhynda tuńǵysh ret jalpykomandalyq esepte jetinshi orynǵa jaıǵasty. Buǵan deıin otandyq tatamı sheberleri dál osyndaı bıikke kóterilgen joq. Jerlesterimizdiń qol jetkizgen orasan zor tabysyna búgingi keıipkerimizdiń de qosqan úlesi bar. Onyń eńbegi eskerýsiz qalǵan joq. Elge oralǵan soń, Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Almas Jeńisulynyń keýdesine «Qurmet» ordenin taqty.
Endi, mine, Fransııanyń bas shaha-rynda Paralımpıada oıyndarynyń alaýy tutandy. Múmkindigi shekteýli jandar arasyndaǵy jarysta elimizdiń beldi dzıýdoshysy, álem chempıony, Azııa oıyndary men kóptegen dúbirli dodanyń jeńimpazy Aqmaral Naýatbek óner kórsetedi. Bul balýan da Almas Álsenov jetekshilik etetin «Jeńis» klýbynyń múshesi ekenin de aıta ketken abzal.fch