Daýys berer aldynda basqa elderdiń atom energetıkasyn damytý tájirıbesimen tanysyp shyqtym.
Ońtústik Koreıa Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttikke (MAGATE) 1957 jyly qosyldy jáne ıadrolyq energetıkany paıdalanýdan artyqshylyq alýǵa shuǵyl qadamdar jasady. 1970 jyldan bastap energetıkalyq sektorda ımportqa táýeldilik deńgeıin tómendetýge daıyndyqty bastap, halyqty daıyndady. 1978 jyly eń alǵashqy AES paıdalanýǵa berilipti. Atom energetıkasynyń paıda bolýy koreı ekonomıkasynyń ósýine ǵaryshtyq qarqyn berdi. Bul artta qalǵan, eki soǵystan qıraǵan elden qýatty ónerkásiptik derjavaǵa aınaldy. Samsung Electronics, LG Electronics, Kia jáne Hyundai Motor atom energııasynyń nátıjesinde paıda boldy. Búginde Ońtústik Koreıa – atom energetıkasy salasyndaǵy álemdik kóshbasshylardyń biri. Atom stansalarynyń belgilengen qýaty boıynsha 5-oryndy ıelenedi.
Elimizde barlyq elektr energııasynyń 30%-ǵa jýyǵyn óndiretin 25 reaktor jumys isteıdi. AQSh sııaqty halyqaralyq seriktestermen yntymaqtastyqta ázirlengen joǵary qaýipsiz jáne ónimdilikti reaktor OPR-1000 jobasy baǵdarlamanyń negizine aınaldy. Halyq AES-tiń qajettiligin túsinip otyr. Bizdiń elimiz – jahandyq ekonomıkalyq úderisterdiń belsendi qatysýshysy, 2050 jylǵa qaraı kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý mindetin ózine aldy. Bul – bizdiń azamattyq paryzymyz, ony eleýsiz qaldyrýǵa bolmaıdy. Memleket halyqtyń sheshim qabyldaýyna múmkindik berdi. Sondyqtan referendýmda daýys berý mańyzdy. El órkendeýi kerek, bul – bizdiń qolymyzda.
Chernobyl apatynan beri shırek ǵasyrdan kóp ýaqyt ótti, tehnologııa damyp jetildi. Basqasha aıtqanda AES-te tehnologııalyq jaǵynan qaýip joq. Atom energııasyn tabysty óndirýdiń kilti ıadrolyq reaktordy durys tańdaý ekenin mamandardyń bári aıtady. Dúnıe júzindegi reaktor óndirýshiler ýaqyt ótken saıyn burynǵylaryna qaraǵanda qaýipsizdeý jańa tıptegi reaktorlar shyǵaryp jatyr. Eger AES jobasy halyqtyń qoldaýyna ıe bolsa, halyqtyń qaýipsizdigi bárinen joǵary turady dep oılaımyn. Ekonomıka damyp jatyr. Keıingi birer jylda 1,5-2 mlrd kVattqa teń jetispeýshilik bary aıtylyp júr. Biz ony Reseıden alyp otyrmyz. Adam sany artyp, jańa zaýyttar salynyp jatyr. Energetıkalyq qaýipsiz – ekonomıkalyq qaýipsizdiktiń bir tarmaǵy. Osy eki baǵytta aıaǵymyzdy teń basyp turmasaq, táýelsizdigimizge syzat túsedi.
Taǵdyr bizge taǵy da tarıhı tańdaýymyzdy talap etip tur. Aldaǵy jaǵdaıymyzdy búgingi kúnniń nátıjesi anyqtaıdy. Referendým – halyq erkiniń kórinisi. Barlyq salada damýǵa jańasha ózgeris kerek. Halqym bul joly da táýelsizdigimizdiń tuǵyrly bolsyn degen tilekke basymdyq berdi dep úmittenemin.
Asanáli ÁShIMOV,
Qazaqstannyń Eńbek Eri