Áleýmettik jeli bizdiń ómirimizge aralasqaly onyń paıdasy men zııany týraly da túrli kózqaras bar. Qalaı desek te, ınternettiń kúndelikti ómirimizdi ózgertip jatqanyn joqqa shyǵarmaımyz.
Shet-shekaraǵa qaramastan, bizdi álemniń ár qıyryndaǵy dostarymyzben, alystaǵy otbasymyzben baılanysýǵa múmkindik beretin áleýmettik jelini árkim óz qajetine qaraı qoldanady. Sonymen birge bul bizdiń jeke oıymyzdy, jumys pen ómirdegi tájirıbemizdi, ár saladaǵy jetistigimizdi ózgelermen bólisýdiń taptyrmas quraly bola aldy. Qazir stýdentter jelini oqý men zertteýde de paıdalanady. Al áleýmettik jeliniń bıznes-ekonomıka salasyna tıgizgen áseri de aıtarlyqtaı. Tipti muny jumys tabýǵa arnalǵan platforma dep atap júrgender de joq emes.
Ár nárseniń eki jaǵy bolatyny sııaqty, qoǵamǵa erekshe serpin ákelgen áleýmettik jelilerdiń de ózindik artyqshylyǵy men zııandy tustary bar. Biz búgin áleýmettik jeliniń áleýmettik salaǵa qalaı áser etip jatqany jaıynda oı qozǵasaq deımiz. Fılosofııa, saıasattaný jáne dindaný ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, PhD Nurken Aıtymbetov sońǵy jyldary osy salany indete zerttep júr. Ǵalymnyń zertteý baǵyty el azamattarynyń áleýmettik jelidegi belsendiligi týraly ekenin bilgennen keıin, onyń qoǵamǵa qalaı áser etip jatqanyn suradyq.
«Elimizdegi sarapshylar qaýymdastyǵy arasynda ınternet keńistigi jastarymyzdyń áleýmettik belsendiliginiń balama alańyna qanshalyqty aınalǵany týraly ortaq pikir joq deýge bolady. Bizdiń oıymyzsha, másele jańa sıfrlyq tehnologııalar damýynyń saldary men jalpy qoǵamymyzǵa tıgizetin áserine obektıvti ǵylymı baǵanyń joqtyǵynda dep sanaımyz. Sonymen qatar jastardyń qoǵamda saıası kózqarasyn bildirýde «joǵarydan» baǵyttalǵan memlekettik bılik organdarymen kelisilgen resmı buqaralyq aqparat quraldar arqyly jetkizý tıimsiz qural ekenin kórsetedi. Osy oraıda eshqandaı shekteýge kelmeıtin áleýmettik jeliler jastardyń saıası kózqarasyn bildirýde negizgi quralǵa aınalyp otyr desek qatelespeımiz», deıdi zertteýshi.
Shynyn aıtqanda, búginde qoǵam aldynda turǵan basty mindettiń biri – saýatty jastar shoǵyryn qalyptastyrý men tárbıeleý. Qoǵamnyń mańyzdy bólshegi sanalatyn jastar ómirde sheshim qabyldaǵan sátte, kórgeni men bilgenine, saýattylyǵyna súıenedi. Sonymen birge qazir álemde sıfrlandyrý úrdisinen týyndaǵan transformasııa jaǵdaıynda aqparattyq qaýipsizdik salasyna qatysty zańnamalyq negizderdiń mańyzyn arttyryp, muny qazirgi ýaqyt talabyna saı únemi jetildirip otyrý qajet ekenin esten shyǵarmaǵan jón.
«Zamanaýı sıfrly tehnologııalar halyqtyń basym bóligine aqparattyń jyldam jetýi men onyń qoljetimdiligin qamtamasyz etip otyr. Bul jaǵdaı búgingi zamanaýı aqparattyq tehnologııalardy jetik meńgergen jáne soǵan beıim jastardyń qoǵamdyq ómirge belsendi túrde aralasýyna alyp keldi. Qoǵamnyń sıfrlyq damýǵa erekshe jyldam qarqynmen ótýine baılanysty jańa tehnologııalardyń jastardyń ishki mádenıetine yqpalynyń arta túsýi de aıqyn kórinis taýyp otyr. Basty sebepterdiń biri, búgingi vırtýaldy sıfrly alań ártúrli aqparattardyń taralýyna, olardyń birneshe márte qaralýyna múmkindik beredi», deıdi Nurken Aıtymbetov.
Qazir kez kelgen adamnyń jeke kózqarasyn áleýmettik jeliler arqyly bildirýge, jeke pikirin ashyq aıtýǵa teń dárejede quqy bar. Osy platformalar arqyly qoǵamda qandaı da bir tulǵanyń ımıdjin kótermeleýge, qoǵamdyq uıymdardyń múddelerin joǵarylatýǵa, tipti keıde tikeleı efır júrgizýge, jarnama jasaýǵa, taǵa da basqa kóptegen múmkindikti týyndatyp otyrǵany shyndyq.
Zertteýshi Nurken Aıtymbetov «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda Djordj Vashıńton ýnıversıtetinde osy taqyrypty bir jyl boıy zerttegen. Onyń aıtýynsha, qazirgi qoǵamda saýaty tómen jas urpaqtyń sanasy túrli kúshterdiń, toptardyń yqpalynda ketetin jaǵdaılar kezdesedi. Sol úshin de olar ózderiniń jeke maqsatyna jetý barysynda áleýmettik jeliler arqyly jastarǵa teris kózqarastar men pikirler taratýy múmkin ekenin alǵa tartady. «Nátıjesinde, qazirgi jastar vırtýaldy keńistik arqyly taralatyn áleýmettik-psıhologııalyq qysym jasaý jolymen teris pıǵyldy toptardyń qurbanyna aınalyp ketý qaýpi zııaly qaýymdy alańdatyp otyr. Bul óz kezeginde eldegi saıası turaqtylyq pen azamattardyń qaýipsizdigine belgili bir deńgeıde zalal keltirýi yqtımal», dedi ǵalym.
Qoryta aıtqanda, qazirgi qoǵamda áleýmettik jelilerdiń damý barysy ıdeıalar men kózqarastardy biriktiretin, talqyǵa salatyn alańǵa aınaldy. Ekinshi jaǵynan, bul qoǵam ishinde alaýyzdyq ta týdyrýy ábden múmkin. Endigi árbir el azamatynyń mindeti – sıfrlyq tehnologııadan týyndaıtyn qaýip-qaterdiń aldyn alyp, paıdaly jaqqa qoldaný ýaqyt talabyna aınalyp otyr.