О́ńdeý ónerkásibiniń damýy qalypty

Keıingi jyldary bul máselege qatty nazar aýdaryla bastady. El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev ınnovasııalar men joǵary tehnologııalardy tarta otyryp, ishki naryqqa baǵdarlanǵan óńdeý ónerkásibin damytý jóninde arnaıy tapsyrma da berdi. О́ńdeý ónerkásibi salasyn damytýǵa, elimizdiń basqa óńirleri tárizdi, kendi aımaq sanalatyn Ulytaý oblysy da óte múddeli.

Eger statıstıkaǵa súıe­nip sóıler bolsaq, óńirdegi óńdeý ónerkásibiniń kór­set­kishterine kóńil qýanady. О́ıtkeni ósim bar. Aıtalyq, bıylǵy jyldyń qańtar-qa­zan aılarynda oblystaǵy óńdeý ónerkásibiniń kólemi 802 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 15%-ǵa joǵary nemese 696 mlrd teńgege kóp. О́ńdeý óner­kásibiniń jalpy kóleminiń 88 paıyz úlesi Jezqazǵan mys balqytý zaýytyna tıesili. Mundaı sıfrdyń astarynda súısinerlik sharýa tur dep baǵalaýǵa bolady. О́ıtkeni jyl basynan beri óndirilgen mys kólemi 133,3 myń tonnany qurap, ótken jyldyń salystyrmaly kezeńine qaraǵanda 107,9 tonna mys kóp óndirilgen. Demek, qazynaǵa túsip jatqan qarjy-qarajattyń da kólemi óskeni daýsyz.

Oblysta mashına ja­saý sa­lasynan basqa óńdeý óner­ká­sibiniń bárinde de ósim bar. Al nege mashına jasaý salasy aqsańqyrap qaldy? Bul oblystaǵy «Qazaqmys Meıtenans Servısız» JShS-nyń jumysyna tikeleı baılanysty bolyp otyr. Atal­ǵan kásiporyndaǵy bıýd­jet­tiń bekitilýi jyl basynda tym uzaqqa sozylyp ket­ken­dikten, keıbir kelisim­sharttar keıinge qaldy­ryl­dy. Sonyń saldarynan ká­sip­­oryn kórsetetin óner­kásiptik qyzmetterdiń kólemi tómendep ketti.

Biraq osyǵan qaramastan, óńdeý ónerkásibi salalary boıynsha atap aıtqanda, metallýrgııa óndirisiniń naqty kólem ındeksi – 124,1%, sýsyndar óndirisi – 125,5%, hımııa ónerkásibiniń ónimderin óndirý – 104,1%, jeńil óner­kásip 101,3% qurady.

Árıne, ósim ózdiginen bola qalmaıdy. Buǵan ár­túrli fak­tor áser etedi. So­nyń ishinde, ınves­tı­sııalyq joba­lardyń or­ny bólek. «Inves­tısııa degenimiz – ıgilik» dep beker aıtylmaıdy. Ulytaý oblysynda 2023 jyly jalpy quny 10 mlrd teńge qu­raıtyn 3 ınvestısııalyq joba jú­zege asty. Sonyń biri – «Qa­zaqmys» korporasııasy JShS-nyń tájirıbelik gıd­rometallýrgııalyq zaýyty. Bul zaýyt mys konsentrattaryn jańa tehnologııalar arqyly qaıta óńdep shyǵýǵa baǵyttalǵan. 8,2 mlrd teńge ınvestısııa tartylǵan zaýytta 97 jumys orny ashyldy. Jezqazǵan qala­synyń irgesindegi Ta­lap aýylynan ashylǵan, qýat­ty­lyǵy jylyna 20 mln dana kir­pish óndiretin jańa zaýytty iske qosýǵa jeke kásipker 500 mln teńge qarjysyn quı­dy. Zaýyt qazir aımaqtyń kir­pishke degen suranysynyń 20 paıyzyn ótep otyr. Munda 30 jańa jumys orny ashyldy.

Jylyna 100 myń konservi­len­gen et ónimderin shyǵarý­dy kózdegen keshen Jańaarqa aýdanynan ashylǵan edi. Bul keshenge 1,2 mlrd teńge ınves­tısııa salyndy.

Bıyl ınvestısııalyq jobalar da, tartylǵan qarajat kólemi de óse tústi. 13,7 mlrd­ teńge qarjy tartyla­tyn 6 ın­­vestjobanyń nátıjesin­de 410 jańa jumys ornyn qurý josparlandy. Qa­zirgi kezde 1,5 mlrd teńge turatyn «Jaman Aıbat» ken orny bazasynda mys óndirý boıynsha Jezqazǵan mys balqytý zaýytyn gazdandyrýmen jańǵyrtý, 11 mlrd teńge tartylǵan «Ashyqtas» kenishinde qaıta óńdeý keshenin salý iske qosyldy. Jergilikti «Samǵa» JShS qos birdeı jobaǵa ınvestısııa quıyp, ekeýin de iske qosty. Munyń biri – mıneraldy qospalar shyǵaratyn zaýyt bolsa, ekinshisi – asfalt-beton zaýyty. Qos jo­baǵa barlyǵy 630 mln teń­ge jeke qarajatyn jum­sady. Sóıtip, jańadan 40 jumys ornynyń ashylýyn qamtamasyz etti. «Samǵa» JShS-nyń ınvestısııalyq taǵy bir jobasy taıaý arada iske qosylatyn bolady. Bul – sellıýloza qospasyn ón­diretin zaýyt. Jeke kásipker bul maqsatqa 70 mln teńge qarjysyn jumsaýdy kózdep otyr. «Ahtıamov» JK 500 mln teńge ınvestısııa arqyly qus fabrıkasyn salyp jatyr. Fabrıka jyl sońyna deıin tolyq iske qosylady.

Júzege asqan jobalar odan ári jalǵasyn taýyp jatsa, nur ústine nur emes pe? Aldaǵy josparlar qandaı? Bul jóninde Ulytaý oblysynyń kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń basshysy Ǵ.Tóleýovti sózge tarttyq.

– О́ńdeý ónerkásibin damytý – el Prezıdentiniń, Úkimettiń udaıy nazarynda turǵan naqty tapsyrma. Bizge tapsyrmany oryndaý – mindet. Jergilikti jerdiń múmkinshilikterin qamtı oty­ryp, soǵan sáıkes jos­par quryp, joba aıqyndaı bilý kerek. Qol jetken jetis­tik­terdi joǵaltyp almaı, jal­ǵastyra túsýge umtylǵan abzal. Qazir aldaǵy úsh jylǵa jalpy mólsheri 82 mlrd teńge turatyn iri-iri 6 jobany júzege asyrýdy jos­par­lap otyrmyz. Olardyń ara­synda Jezqazǵan mys bal­qytý zaýy­ty­nyń jańa kúkirt qysh­qy­ly sehynyń qurylysy, Sátbaev qalasynda mıneraldy sý óndirisin jańǵyrtý, Qar­­saqbaı mys qorytý zaýy­tynyń tehnogendik mı­neral­­dyq túzilimderin óń­deý, «Qý­jal» ken orny ba­za­syn­da baǵaly metaldar­ men polımetaldardyń baıy­tý-óndiristik keshenin, Uly­taý aýdanynda kremnıı metalyn óndiretin, Jez­qaz­ǵan qalasynda toqyma buıym­daryn shyǵaratyn zaýyt­tar salý jobalary bar. Bu­lardyń keıbiriniń jumys­tary qazirdiń ózinde basta­lyp ketti, – deıdi Ǵazız Ábúıirhanuly.

Taǵy bir jyl tarıh qoı­­naýyna ketip barady. Bıyl­ǵy jyl Ulytaý oblysynda óńdeý ónerkásibiniń táýir kórsetkishterimen este qalatyn tárizdi. Demek, óńir ekonomıkasynda alǵa basý, damý bar degen sóz. О́ńir­diń órkendegeni eldiń qýat­tylyǵyn da eseleı túsedi.

Ulytaý oblysy