Búgin Astanada álemge áıgili ǵalym, geosaıasatker, fýtýrolog Parag Hannanyń qatysýymen «Geosaıası shıelenis jáne klımat ózgeristeri dáýirindegi jańa Jibek joldary» taqyrybynda public talk ótti. Sharany Qalam.global mýltımedııalyq jobasy Halyqaralyq qatynastar jónindegi otandyq keńestiń qoldaýymen uıymdastyrdy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Kezdesý barysynda Parag Hanna álemdik geosaıasat, demografııa jáne kóshi-qon modelderiniń bolashaǵy týraly aıtty. Onyń sózinshe, qazirgi kúni úsh aımaqtyń, atap aıtqanda, «Batys Azııa» men Shyǵanaq elderi, Ońtústik-Shyǵys Azııa, Ortalyq Azııanyń arasyndaǵy qarym-qatynas dınamıkasy erekshe qyzyǵýshylyq týǵyzady.
«Bul – múmkindikter aımaqtary. Sońǵy jyldary oǵan kiretin memleketterdiń arasyndaǵy qarym-qatynas jyldam nyǵaıyp keledi. Bul aımaqty jańa Jibek joly dep atasaq bolady, al álem halqynyń basym bóligi osy úshburyshtyń ishinde ómir súredi. Qazaqstan ol úshburyshtyń joǵarǵy buryshynda tur: ózderińizdi dál osylaı pozısııalaýǵa keńes berer edim», dep atap ótti ǵalym.
Onyń aıtýynsha, qazirgi álemde baıqalyp otyrǵan úlken kólemdegi mıgrasııa – joǵalmaıtyn prosess jáne buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıde qajet qubylys. Aldaǵy onjyldyqtarda adamdar álemniń halqy tyǵyz ornalasqan aımaqtarynan jappaı qonys aýdarady, al jan basy sany az aýmaqtar, kerisinshe, kóbeıip, jańa órkenıet ortalyqtaryna aınalýy múmkin. Osy turǵyda Hanna Ortalyq Azııanyń erekshe áleýetin atap ótti. Ǵalymnyń aıtýynsha, Qazaqstan men onyń kórshileri geografııalyq turǵyda erekshe jerde turǵanynyń arqasynda ýshyǵyp kele jatqan geosaıası shıeleniske qaramastan, álemdik derjavalar arasyndaǵy kópir bolyp, baılanystar men ekonomıkalyq almasýdyń damýyna yqpal ete alady.
«Osyndaı iri órkenıet ortalyqtarynyń biri atanýǵa Qazaqstannyń áleýeti jetetini sózsiz, qazir aımaqtaǵy talanttar úshin magnıt bolyp otyr. Sáıkesinshe, Qazaqstan búkil álem boıynsha jalpy sany 4,5 mlrd adamdy quraıtyn jas talanttarǵa arnalǵan hab retinde ózin kórsete alady», dep málimdedi sarapshy.
Jekeleı alǵanda, ǵalymnyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy Almaty qalasy qaýipsiz, qarjy turǵysynan qoljetimdi jáne klımatqa qolaıly ómirlik oryn izdegen túrli eldegi «sıfrlyq kóshpendilerdiń» jas býyny úshin jahandyq tartylys ortalyqtarynyń birine aınalýy múmkin. Almatynyń klımaty, ınfraqurylymy jáne turǵan jeri ómir sapasy men emin-erkin júrip-turý ortasyndaǵy tepe-teńdikti baǵalaıtyndar úshin unamdy faktorlarǵa aınalyp keledi.
Globaldy ózgerister men turaqty damý qajettiligi turǵysynan Qazaqstan sheteldik týra ınvestısııalardy tartý, klımattyq turaqtylyq, azyq-túlik qaýipsizdigi jáne ónerkásiptik áleýet sııaqty negizgi salalarda joǵary kórsetkishterge ıe bolyp otyr.
Degenmen, ǵalymnyń pikirinshe, Qazaqstanǵa pozısııasyn odan ári nyǵaıtý úshin valıýtalyq turaqtylyq pen ınnovasııalar damytýǵa jáne áleýmettik progress pen jalpy turaqtylyqty ilgeriletýge mán berý qajet. Infraqurylymǵa salynatyn ınvestısııalar, JIО́ kórsetkishterin jaqsartý jáne ekologııalyq ári tehnologııalyq baǵyttardaǵy ósýdi qoldaý Qazaqstanǵa básekelestik artyqshylyqtaryn kúsheıtýge jáne adamı kapıtaldy qosa alǵandaǵy túrli resýrsty kóbirek tartýǵa kómektesedi.
Aıta ketsek, Parag Hanna – álemge áıgili ǵalym, fýtýrolog, saıasattanýshy, jahandyq órkenıettiń bolashaǵy týraly birneshe bestsellerdiń avtory. Onyń jumystary qazirgi zamanǵy trendterdi tereń taldaýymen jáne aldaǵy onjyldyqtarda álemniń qandaı bolatyny týraly batyl boljamdarymen erekshelenedi. Ol jahandaný, ýrbandalý, tehnologııalyq damý salalaryndaǵy zertteýlerimen tanymal. Ǵalym álemniń kóppolıarly teorııasyn qoldaıdy jáne jańa álemdik tártipti qalyptastyratyn prosesterdi belsendi zertteıdi. AQSh-tyń Ulttyq barlaý keńesinde keńesshi bolyp jumys istedi, Jahandyq trendter – 2030 baǵdarlamasyn ázirleýge qatysty. Strategııalyq keńes berýge mamandanǵan FutureMap kompanııasynyń negizin qalaýshy jáne basqarýshy seriktesi.
Qalam Global – álem tarıhy men mádenıetine arnalǵan mýltımedıalyq joba. Joba aıasynda Qazaqstan, AQSh, Kanada, Ulybrıtanııa, Reseı sııaqty elderdiń mamandarynan quralǵan halyqaralyq zertteýshiler toby jumys isteıdi.
Halyqaralyq qatynastar jónindegi otandyq keńes – Qazaqstannyń saıası ǵylymdar qaýymdastyǵy jáne otandyq dıplomattar birlestiginiń bastamasymen qurylǵan úkimettik emes qoǵamdyq birlestik. Bastama Qazaqstannyń syrtqy saıasatynyń negizgi baǵyttaryn ilgeriletýde sarapshylar qaýymdastyǵy men memleket arasyndaǵy ózara baılanysty qoldaýǵa, sarapshylar qaýymdastyǵynyń áleýetin biriktirýge, Qazaqstannyń saıası ǵylymdar jáne halyqaralyq qatynastar mektebin qalyptastyrýǵa, sondaı-aq negizgi halyqaralyq bastamalardy talqylaýǵa baǵyttalǵan.