Qaıbir jyly jazǵy demalystyń on bes kúnin Qarataýdyń kúngeı beti – Abaı aýylynda ótkizýdi jón kórdik. О́zen boılaı ornalasqan aýylda saýyndy bıe ustaıtyndar barshylyq. Solardyń birimen kelisip, saýmal ishsek degenbiz. Úı ıesi jaqsy qarsy aldy, úlken úıine jaıǵastyrdy.
Kelgen kúni ertesine eshkim aıtpasa da qarap otyrmaıyn ári ermek qylaıyn dep syrttaǵy oshaq mańynda jatqan butaqtardy butarlap tastaýǵa kiristim. Oryndyqqa jaıǵasyp alyp, arnaıy qoıylǵan dóńbekke butalardy qoıyp, uzyndyǵyn shamamen otyz santımetrden asyrmaı, shetinen shaýyp jatyrmyn. О́tkir balta qıyndyqsyz qıyp túsedi. Bir kezde óte qatty ári jaqsy kepken temirdeı butaq kezdesti. Jıde talynyń butaǵy bolsa kerek, birden qıyp túse almaısyń. Degenmen baltany kúshpen eki-úsh ret siltep baryp shaýyp túsemin. Álgi butaqtyń jýandaý, ıaǵnı túp jaǵyna keldim. Butaqty sol qolymmen ádettegideı emes qysyńqyrap ustap, oń qolymmen baltany qattyraq siltedim. Sol sátte butaqty ustap turǵan sol qolymnyń bas barmaǵy biliner-bilinbesteı tyz ete qaldy. Elemedim. Mine, osy elemeýshiliktiń sońy saýmaldan qaqty, demalys dalada qaldy, bir aıǵa jýyq bebeýlep, oıbaılap júrdim. Baltany bar pármenimmen siltegendikten, sol qolym álsizdik tanytyp butaqty dirildetpeı ustaı almaǵany anyq. Sol diril-soqqy bas barmaqtyń jumsaq etine áser etip, sonyń kesirinen qan uıyǵan. Muny men alǵashqyda elemegenmin.
Bolǵan jaıtty áıelime eleýsizdeý qylyp aıtyp edim, ol salǵan jerden: «Endi saǵan ózenge shomylýǵa bolmaıdy, saýsaǵyń irińdep, asqynyp ketedi», dedi. Men ony tyńdaımyn ba, ystyq kúni ózenge qalaı shomylmaısyń? Men áıelime: «О́ı, sen de joq jerden jaý shaqyryp... eshteńe etpeıdi», dep onyń aıtqanyn tánókis kórdim.
Sodan bir-eki kún ótti. Azanda, túste, keshke ózenge túsemin. Jazdyń kúni bolǵanymen, taý ózeni salqyn. Eki kún óte sol qolymnyń basbarmaǵy jaılap ise bastady. Sonda da mán bermedim. Úshinshi, tórtinshi kúni kúp bolyp isip ketti. Mazany ala bastady. Iriń baıqalmaıdy. Sodan moldaǵa dem saldyrdyq, bireýdiń keńesimen isikten ıttiń basyndaı bolǵan bas barmaqty baqaǵa sordyrdyq, aýzyn kerip qoıyp. Túk shyqpady. Kún saıyn janǵa tıip barady. Túnde uıqy, kúndiz kúlki joq. «Ishkenim iriń, jegenim jelim» boldy. Oıbaılaýdan basqa dármen joq. Iriń kózge kórinbeıdi. Bir apta óte júrekti qysa bastady. Bilek pen qary qaqsap, jan shydatpaıdy.
Aqyrynda bolmaǵan soń dárigerge júginýge týra keldi. Bala-shaǵany qaldyryp, Túrkistandaǵy qalalyq aýrýhanaǵa bardym. Jas hırýrg jigit qabyldady da birden iske kóshti. Bas barmaǵymdy tilip jiberip edi, ishinen qandy iriń shashyraı tógildi. Aýyrtpaıtyn ekpe salǵanymen, onyń paıdasyn kórmedim. Shyńǵyrtyp irińdi tazalady. Qandaǵy ınfeksııany qurtýǵa bir apta ashy ekpe saldyrdym. Osylaısha, bes kún em-dom jasap, adam bolyp qaldym. Sóıtip, janym jaı tapty. Ishteı, «qap, qansha kún jan qınamaı dárigerge kelsemshi» dep qoıamyn. «Bárinen de áıelimniń tilin alyp, muzdaı sýǵa shomylmasam túk te bolmas edi-aý» degen oı da anda-sanda sanada jańǵyrady. Biraq munymdy eshkimge aıtpaımyn.
Hırýrg-dárigerge sońǵy ret jaraqatymdy kórsetip, tańdyrýǵa barǵanda, ol maǵan kúle qarap turyp: «Bizdiń qazekeń ólerine on kún nemese on mınýt qalǵanda dárigerge kórinýge keledi. Ne degen salǵyrttyq, jaıbasarlyq deseńizshi. Myna siz, endi eki-úsh kún keshigip kelgenińizde bilegińizdi, joq degende bas barmaǵyńyzdy kesip tastaýǵa týra kelýshi edi. Túsindińiz be? Muny ne úshin aıtyp turmyn deısiz be? Tyńdańyz. El medısınasyna syn aıtýshylar kóp. Bári sheteldikterdi maqtaǵysh. Ásirese Eýropa medısınasyn. Solaı-aq bolsyn. Biraq eýropalyqtardyń basym bóligi tánderinde aýrý belgileri baıqalǵan sátten bastap, dárigerge júgiredi. Mentalıtetteri solaı. Dertti alǵashqy satysynda emdeý ońaı, tez ári arzan. Bul aınalyp kelgende olardyń medısınasyna abyroı. Dertti adamdy tez arada jazyp jiberedi. Al bizdiń halqymyzdyń mıntalıteti – basqa. Derti ábden asqynyp, ólýine sál qalǵanda, ıaǵnı aýrýynyń eń sońǵy satysynda emhana baspaldaǵyn táltirekteı basyp, esigin áreń ashyp nemese bireýdiń súıemeldeýimen kelip turady. Al ábden asqynǵan dertti emdeý qıyn ári uzaq ýaqytty alady, onyń ústine qymbatqa túsedi. Tipti, keıbir azamattarǵa em qonbaı, arǵy dúnıege attanyp jatady. Munyń barlyǵy el medısınasynyń abyroıyn túsiredi, jurttyń kózqarasyn tómendetedi. «Ne jaman – el medısınasy jaman, kim jaman – dárigerlerimiz jaman» degen sóz osydan shyǵady. Mine, kórdińiz be? Mysalǵa myna siz oqyǵan, saýatty azamatsyz. Solaı bola tura, ábden turalap, sharasyz kúıge túskende ǵana bizge júgindińiz... Sondyqtan el medısınasy týraly sóz qozǵaǵanda qazekeńniń óz densaýlyǵyna nemquraıdy qaraıtynyn, óler shaqqa taqaǵanda ǵana aýrýhanaǵa ókpesin súıretip keletinin eskerý kerek», dedi.
Shynynda solaı emes pe? Men oılanyp qaldym. Hırýrg sóziniń jany bar. Siz qalaı oılaısyz?