Qaıta óńdeýdiń ósimi

Qazir aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeýdi damytý basty máseleniń biri. О́tken jyldyń qorytyndysyna sáıkes azyq-túlik óndirisi salasynda aıtarlyqtaı ósim boldy. О́ndiris kólemi 2,1% artyp, 3,1 trln teńgege jetti. Agroónerkásip kesheni (AО́K) óniminiń eksporty 5,3 mlrd dollardy qurady. Bul rette eksporttyń jalpy kóle­min­degi óńdelgen ónimniń úlesi 43%-ǵa deıin ósip, 2,2 mlrd dollarǵa jetti.

«Salaǵa ınvestısııa aǵy­ny artyp keledi. Byltyr tamaq ónimde­rin óndirýdiń negizgi kapıtalyna salynǵan ın­ves­­tı­sııa kólemi 156 mlrd teń­­­geni qurady. Bul ótken jyl­men salystyrǵanda 11% artyq. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý salasynda 118,8 mlrd teńge somasyna 48 ınvestısııalyq joba iske asyryldy», dedi Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz konferensııasynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi «Agrarlyq azyq-túlik naryqtary jáne aýyl sharýashylyǵy ónimin qaıta óńdeý» departamentiniń dırektory Nazgúl Hatepova.

Bul jetistikter ınvestı­sııa­lyq jáne shıkizatqa sýbsıdııalardy, salyqtyq jeńildikterdi qam­­tıtyn tıimdi memlekettik qol­­daý sharalaryna baılanysty bo­­lyp otyr.

«Eldegi un óndirisin ulǵaıtýǵa kedergi keltiretin faktor – eksport naryqtarynyń tarylýy. Sebebi dástúrli ımporttaýshy elder ózderinde un óndirýdi arttyrdy. Oǵan qosa, ártúrli shekteýler engizdi. Osyǵan baılanysty, kelesi óńdeý deńgeıindegi ónimderdiń óndirisin maqsatty túrde damytamyz. Onyń qatarynda, makaron ónimderi, unnan jasalǵan kondıterlik ónimder, krahmal ónimderi, glıýten, bıootyn bar», dedi departament basshysy.

Onyń aıtýynsha, mundaı óndiris­terdi damytýǵa 25% mól­she­rinde ınvestısııalyq sýbsıdııa, nesıeler men salyqtarǵa jeńildik, sondaı-aq eksport kezinde kólik shyǵyndarynyń 30%-ǵa deıin ótemaqysy qaralǵan. Sonymen qatar joǵary tehnologııalyq jáne kúrdeli óndiristerdi damytý úshin 2023 jyldan bastap ınvestısııalyq shyǵyndardyń 50%-yna deıin ótemaqy kózdelipti.

«Bıyl Túrkııanyń «Tiryaki Agro» kompanııasy men Qatardyń «Hassad Food» kompanııasy Asta­na­da astyqty tereń óńdeý bo­ıynsha jobany júzege asyrýdy bastady. Jo­ba­nyń quny – 400 mln dollardy (qýaty – 240 myń tonna) quraı­dy. Aqyrǵy ónim – krahmal, glıýten, glıýkoza-frýktoza sıropy – álem­dik naryqqa eksporttaýdy maqsat etedi. Al Qostanaı oblysynda qa­zaqstandyq «Qostanai Grain Industry» JShS 50 mlrd teńge kóle­min­de tereń astyq óńdeý jo­basyn (qýaty – 330 myń tonna) iske asyra bastady», dedi Nazgúl Hatepova.

Vedomstvo basshysynyń sózin baqsaq, óndiriletin ónim – lızın, glıýten, bıoetanol, kómirqyshqyl gazy, tolyǵymen eksportqa baǵyt­tal­ǵan. Sondaı-aq Túrkistan oblysynda «Kazkrahmal» JShS 35 mlrd teńge ınvestısııamen júge­rini óńdeý arqyly krahmal ónimderin óndirý jobasyn (qýaty – 150 myń tonna) iske asyrýda. Búgingi tańda AО́K ónimderiniń ótkizý naryǵyn keńeıtý maqsatynda QHR-ǵa astyq óńdeý ónimderin eksporttaý boıynsha jańa jetkizýshiler tizimin qalyptastyrý jumystary júrgizilip jatyr.

Sonymen qatar qýaty jylyna 400 myń tonna (qus etin eseptemegende) jáne júk­temesi 54% bolatyn 210 et óń­deýshi kásiporyn jumys isteıdi. Sal­qyn­datylǵan et naryǵy 101%-ǵa, shu­jyq ónimderi 60%-ǵa, kon­ser­vi­len­gen et ónimderi 28%-ǵa qam­ta­ma­syz etilgen.

«Teri men júndi óńdeý damy­maǵan baǵyttardyń biri bolyp qala beredi. Bul baǵytta terini qaıta óńdeýde  9 kásiporyn (júkteme 6%-dan az) jáne júndi qaıta óńdeýde 13 kásiporyn (júkteme 26%) jumys isteıdi. Bul máseleni sheshý úshin teriden jelatın men jemshóp qospalaryn, sondaı-aq óli jáne jartylaı óli júndi qaıta óńdeý kásiporyndaryn damytý josparda bar», dedi departament dırektory.

Úkimet 2028 jylǵa qaraı azyq-túlik ónimderin óndirý kólemin 1,4 ese ulǵaıtýǵa jáne aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimderin qaıta óńdeý úlesin 70%-ǵa deıin jetkizýge baǵyttalǵan aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeýdi damytý­dyń 2024–2028 jyldarǵa ar­nalǵan keshendi josparyn bekitti. Departament dırektory konferensııa qorytyndysynda, aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý ónerkásibin damytý jáne eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qam­ta­masyz etýde belsendi jumys jal­ǵa­syp jatqanyn aıtty.