Mıkronesıe múmkindigi

Al atalǵan uıym ózderiniń negizgi qyzmetteri úshin paıdalanatyn resýrstardy el aýmaǵyna taratý qıyndap ketkendigin aıtady. О́ıtkeni otandyq bank­ter MQU-dan ótimdi kepilzat usynýyn talap etedi. Bul kepil­zat MQU-nyń bárinde birdeı joq nemese jetkiliksiz. Sol sebepti kóbine kepilsiz nesıe beretin sheteldikterge júginýge májbúr. Sondyqtan elimizde berilgen túgelge jýyq shaǵyn nesıeler, shamamen 70%-y sheteldik qarjylandyrý esebinen júr­gizilgen. Shaǵyn nesıeler berý men ustaýǵa baılanysty opera­sııa­lyq shyǵyndar 14%-dy qu­raıdy.

Statıstıkaǵa sáıkes, MQU qaryz alý­shylarynyń 66%-y – aýyl turǵyndary. Provı­zııa­lardy qurýǵa arnalǵan shyǵyn­dar­dyń úlesi – 18%. Basqa shy­ǵystar – 27%. Nesıe boıynsha tólemeý táýekeli barlyq qaryz alýshylarǵa proporsıonal bólinip, paıyzdyq mólsherlemesi teń bolǵan. Atalǵan barlyq komponentter quny – 34%. Eger ortasha syıaqy 38% bolsa, onda MQU-daǵy paıda korporatıvtik tabys salyǵyn tólegenge deıin 4%. Shaǵyn nesıe mólsheri neǵurlym az bolsa, onyń rentabeldigi soǵurlym tómendeıdi. Al nesıe berý jáne qyzmet kórsetý shyǵyndary bárine birdeı.

Mıkroqarjy uıymdary qaýym­­­dastyǵynyń tóraǵasy Erbol Omarhanovtyń aıtýynsha, naryqtaǵy shaǵyn nesıeniń ortasha mólsheri shamamen 650 myń teńge. Portfeldegi shaǵyn nesıe úlesi – 86%. Operasııalyq shyǵyndardy eskere otyryp, bul nesıelerdiń ekonomıkalyq tıimdiligi de kóp dep aıtýǵa kel­meıdi. Budan biraz buryn atalǵan uıym óz qyzmetine ınnova­sııa­lyq tehnologııalardy engizý, klıent­­terge qashyqtan qyzmet kór­setý arnalaryn keńeıtý jáne nesıe­lik úderisterdi avtomattandyrý arqyly operasııalyq shy­ǵyn­dardy azaıtyp jatqan­dyǵyn jet­kizgen edi.

Sonymen josparlanǵan ózgerister shaǵyn nesıe sektoryn turaqtandyrýǵa baǵyttap, qujat halyqtyń qaryz júktemesiniń baqylaýsyz ósýine jol bermeı, sharttaǵy mindettemelerdi oryndaý úshin naryq oıynshylarynyń jaýapkershilik deńgeıin arttyrý maqsatynda ázirleý kerek-ti.

Taıaýda Qarjy naryǵyn ret­teý jáne damytý agenttigi (QNRDA) Mıkro­qarjy uıym­da­­rynyń (MQU) nesıe berý ere­­jelerine jeńildikter engizilgendiginen habardar etti. Ret­teýshi kapıtaldyń jetki­lik­ti koeffısıentin esep­teý ke­zinde qoldanylatyn táýe­kel­der­di 50% tarmaqqa tómendep, shaǵyn nesıeler 100%-dan 50%-ǵa, avtokólikpen qamtamasyz etý 150%-dan 100%-ǵa deıingi aralyqta azaıtylǵan. Vedomstvo bul ózgeristerdi bıznesti nesıe­len­dirý sharttaryn jaq­sartýǵa baǵyttalǵandyǵyn ári el ekonomıkasyna oń áserin tıgizetindigine senimdi. Berilgen shaǵyn nesıe­ler­diń eń joǵary úlesi aýyl sharýa­shylyǵyna (31,1%), qyzmet kórsetýge (23,9%), elektr energııa­syn óndirýge (16,3%), ónerkásipke (12,3%) jáne saýdaǵa (10%) tıesili. О́ńirler boıynsha elimizdiń eń iri megapolısine jatatyn Almaty (16%), Astana (7%) jáne Shymkent (6%) qalalary, Túrkistan (10%) men Aqmola (5%) oblysynyń saý­da, qyzmet kórsetý jáne aýyl sharýashylyǵy sektorlary bar. Sonymen qatar lombardtarǵa qoıylatyn talaptar da qaıta qaraldy. Kepilsiz tutynýshylyq nesıeleýdiń ósýin shekteý jáne úı sharýashylyǵyndaǵy qaryzdy azaıtýda táýekeldi baǵalaý kór­set­kishteri 200%-dan 500%-ǵa deıin ulǵaıtylǵan. Mıkroqarjy uıymdaryna qatysty jarǵylyq kapıtaldyń eń tómengi mólsherin 100 mln teńgeden 150 mln teńgege deıin, al bıylǵy jyldyń qań­tarynan bastap 200 mln teńgege deıin kóbeıtý talaptary bar. Bul klıentterdiń nesıelik qaryz aýyrt­palyǵynyń qolaıly deń­­geıin engizip, kiristerdi kún­kó­ris­ten joǵary deńgeıde qaras­tyrǵan.