Qazaqstannyń ekonomıkalyq transformasııasy

Bul rette óz shıkizatymyz ben qural-jabdyqtarymyzdy barynsha paıdalaný, iri kásiporyndarǵa japsarlas óndirister ashý mańyzdy. Atalǵan jobalar ekonomıkany ártaraptandyrý jáne óńdeýshi ónerkásiptiń básekege qabilettiligin yntalandyrý baǵdarlamasy aıasynda iriktelgen. Olar metallýrgııa, hımııa, munaı-hımııa, avtomobıl, týrızm, aýyl sharýashylyǵy jáne tamaq ónerkásibi sııaqty negizgi salalardy qamtyp otyr.

Basym baǵyttardyń biri – avtomobıl jasaý. Bul salada qazirdiń ózinde oń nátıjelerge qol jetkizildi. Odan arǵy ósim úshin qazirgi qarqyndy saqtap, óndiristi jergiliktilendirý deńgeıin dáıekti túrde arttyrý qajet. Uzaqmerzimdi perspektıvada avtoónerkásipti memlekettik qoldaý arqyly tolyqqandy avtomobıl jasaý klasteri qurylýǵa tıis.

О́ńirlik deńgeıde klasterler qurýdy yntalandyrý maqsatynda ınvestorlarǵa salyqtyq jáne kedendik jeńildikter bere otyryp, komponentterdi ónerkásiptik jınaý týraly kelisimder jasaý qolǵa alyndy. Klasterler Almaty men Qos­tanaı qalalaryndaǵy «Hyundai Trans Kazakhstan» jáne «Allur» zaýyt­tary­nyń tóńireginde, sondaı-aq Semeı qala­syn­da ázirlenip jatyr. Olardaǵy sha­ǵyn kásiporyndar «SemAZ» jáne «DaewooBusKazakhstan» sııaqty jergilik­ti­ zaýyttardy qoldaı otyryp, júk teh­nı­kasyna arnalǵan qondyrmalar shyǵarady.

Munaı-gaz hımııasy salasyn damy­tý – taǵy bir ózekti mindet. Qazirgi ýaqytta polıpropılen jáne polıetılen shyǵaratyn iri jobalar iske asyrylyp jatyr. Sondaı-aq býtadıen, karbamıd jáne tereftal qyshqylyn óndirý sııaqty jańa da bolashaǵy zor jobalar qolǵa alyndy. Bul bastamalardyń barlyǵy el óńirlerinde jańa ósý núktelerin qurýǵa baǵyttalǵan.

Jobalar tizbesi ónimdi tereń óńdeýdiń ortasha jáne joǵary deńgeıi, eksportqa jáne ımportty almastyrýǵa baǵdarlaný, óndiriletin ónim naryǵynda suranysqa ıe bolý, eldiń nemese óńirdiń ekonomıkasy úshin strategııalyq mańyzy – mýltıplıkatıvtik áseri sııaqty negizgi ólshemsharttar boıynsha iriktelgen.

Bul jobalarǵa quıylatyn ınvestı­sııa­lar­dyń jalpy kólemi – shamamen 15 trln teńge. Nátıjesinde, 25 myńnan astam jumys orny qurylatyn bolady. Kózdelip otyrǵan ekonomıkalyq tıimdilik – eksport kólemin 6 trln teńgege ulǵaıtý jáne ımportqa táýeldilikti 1,5 trln teńgege azaıtý. Barlyq joba  ónimdiligi joǵary ári ınnovasııalyq óndiristerdi damytýǵa, sondaı-aq elimizdiń turaqty eko­nomıkalyq ósimine yqpal etetin eks­port­qa jáne ımportty almastyrýǵa baǵyttalǵan.

 

QARA METALLÝRGIIа:

Ekibastuz qalasyndaǵy klaster

«Mineral Product International» JShS Pavlodar oblysynyń Ekibastuz qalasynda jylyna 160 myń tonna ferrosılısıı óndiretin, sondaı-aq jylyna 300 myń tonna temirdi jáne 1 mln tonna bolatty tikeleı qalpyna keltiretin zaýyttardy salýdy kózdeıtin metallýrgııalyq klaster jobasyn iske asyryp jatyr.

Investısııalyq jobany iske asyrý úsh kezeńnen turady. Qazirgi ýaqytta ferrosılısıı óndirý zaýytynyń qurylysy qarqyndy júrgizilip jatyr. Onyń birinshi kezegin paıdalanýǵa berý 2026 jylǵa josparlanǵan. Tartylatyn ınves­tısııa kólemi – 119,9 mlrd teńge. Jańa kásiporynda 526 jumys orny qurylady. Zaýyttyń birinshi kezeginiń jobalyq qýaty – S-75 markaly 80 myń tonna ferrosılısıı óndirý.

Osy nysandardy salý úshin 2024–2025 jyldarǵa arnalǵan qarajat kólemi – 10,1 mlrd teńge. «Ekibastuz» ındýstrııalyq aımaǵyn damytý» jobasynyń ınjenerlik ınfraqurylymyn qarjylandyrý má­se­­lesi «Samuryq-Qazyna» qorynyń qa­ra­ja­ty esebinen pysyqtalyp jatyr.

Qazir ferroqorytpa zaýytynyń qu­rylys jumystary bastaldy, SAC kom­panııasymen negizgi tehnologııalyq jab­dyq­tardy jetkizý týraly kelisim­shart­qa qol qoıyldy.

 

Ystyq brıkettelgen temir óndirý zaýyty

«Sokolov-Sarybaı ken-baıytý óndiris­tik birlestigi» AQ Qostanaı oblysynda ystyq brıkettelgen temir (YBT) óndi­retin zaýyt salý jobasyn iske asyrý ústinde. Paıdalanýǵa berý merzimi – 2027 jyl. Investısııa kólemi – 532 mlrd teńge. Munda 500-ge jýyq jumys orny qurylmaqshy.

Zaýyttyń qýattylyǵy birinshi kezekte jylyna 2 mln tonnaǵa, al óndiristiń ekinshi kezeginde jylyna taǵy 2 mln tonnaǵa jetkiziledi. Bul joba ımportty almastyrýdyń 30 paıyzdan astamyn, bolat óndirisi úshin qajet shıkizat bazasyn 100 paıyz qamtamasyz etedi. Daıyn ónimniń eksporty Qytaı men Eýropalyq Odaq (EO) elderine baǵyttalmaqshy.

Qazirgi ýaqytta jobany iske asyrý­dyń birneshe negizgi qadamy jasaldy: YBT óndirisiniń eki áleýetti tehnolo­gııasy úshin kelisimshart jasaý aldyn­daǵy ınjınırıng aıaqtaldy. Joba­laý­ úshin bastapqy ınjenerlik-geolo­gııalyq jáne geodezııalyq zertteýler júr­gizildi. «Midrex» tehnologııasy boıyn­sha jobalaý qujattamasyn ázirleý úshin «Primetals Technologies Austria GmbH» jáne «Midrex Technologies Inc» kompanııalarynyń konsorsıýmy­­men shart jasaldy. Tehnologııany jetkizýshiniń bazalyq ınjınırıngi negizinde «Qazgıprosvetmet» JShS jobalaý ınstıtýtymen «P» satysyndaǵy jobalaý qujattamasyn ázirleý bastaldy. «QazTransGaz Aımaq» AQ-men 10 jylǵa arnalǵan taýarlyq gazdy bólshek saýdada ótkizý jónindegi sharttyń jobasy daıyndaldy. Osy shart búginde «QazaqGaz» UK» AQ men «QazTransGaz Aımaq» AQ-da korporatıvtik kelisýden ótkizilip jatyr.

2024 jylǵa josparlanǵan 6, 246 mlrd teńge ınvestısııanyń 3, 275 mlrd teńgesi ıgerildi. Ystyq brıkettelgen temir óndirý jobasynda tómen kómirtekti metallýrgııa tehnologııasy qoldanylady. Bul kómirtegi shyǵaryndylaryn aıtarlyqtaı azaıtýǵa jáne óndiristiń ekologııalyq ornyqtylyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Jobany iske asyrý nátıjesinde temir keni shıkizatyn óndirýdi jylyna 15,5 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtý, sondaı-aq «jasyl bolattyń» 3-4 mln tonnasyn shyǵarýdy jolǵa qoıý josparlanyp otyr.

 

«Qarmet» kombınaty jańǵyrtylady

Qaraǵandy oblysyndaǵy «Qarmet» AQ jobasy bolat óndirý kólemin ulǵaı­týǵa jáne ónimniń jańa túrlerin shyǵarýǵa baǵ­darlanǵan. Jobaǵa salynatyn ınvestı­sııa­nyń jalpy somasy – 3,5 mlrd dollar. Jańǵyrtýdy aıaqtaý 2028 jylǵa jos­parlanǵan. Jobanyń qýattylyǵy – jyl saıyn keminde 5 mln tonna bolat óndirý.

Kombınatty jańǵyrtýǵa baılanysty bıylǵy naýryz aıynan beri tehnıkalyq aýdıt júrgizilip jatyr. 2024 jylǵy maýsymda 100 mln dollar (1,6 trln teńge) somasynda jabdyqtar alýǵa qarjy lızıngi sharty jasaldy.

Joba kómirli óńirde metallýrgııalyq klaster qurý jónindegi aýqymdy bas­tamanyń bir bóligi bolyp sanalady. «Qarmet» AQ eńbek qaýipsizdigin, ekologııany, ónim sapasyn jaqsartý, óndiris kólemin ulǵaıtý jónindegi mindet­­te­me­ler­di óz moınyna almaqshy. Sondaı-aq ónim nomenklatýrasyn keńeıtý jáne kásiporynnyń aınalasynda shaǵyn jáne orta bıznes úshin ınfraqurylym qurý qarastyrylyp otyr.

«Qazaqstan Steel Group» JShS birneshe joba boıynsha klasterlik damýdy júzege asyrýǵa kiristi. Sonyń ishinde temir keni shıkizaty boıynsha Kentóbe men Atansordyń sarqylýyna baılanysty jańa ken oryndaryn izdeýde, Lısakovsk jáne Atasý baıytý fabrıkalarynyń qurylysy men jańǵyrtýda, Lısakovsk ken-baıytý kombınatynyń fosforsyzdandyrý keshenin, kendi berý kesheniniń jerasty qurylysyn, ystyq brıkettelgen temir óndirý keshenin salýda shamamen 2,5 myń jumys orny ashylady. Kómir boıynsha Túsip Kúzembaev atyndaǵy shahtada ortalyq-bólingen jeldetý oqpanyn salý, «Shyǵys» shahtasynda ortalyq ken-baıytý fabrıkasyn qaıta jaraqtandyrýdyń keshendi baǵdarlamasyn júzege asyrý, Kómir departamentiniń bes shahtasynda jeras­ty radıobaılanys jáne personaldy ornalastyrý júıesin engizý jáne taǵy basqa jumystarda 500-ge jýyq jumys orny qurylmaqshy. Aqtaý qubyr zaýytynda 150 jańa jumys ornyn ashý kózdelgen. Energetıka boıynsha kombınatty gazdandyrý baǵdarlamasyn iske asyrýda, qazandyqtar salýda, sehtardy aınalymdy sýmen jabdyqtaýǵa kóshirýde 290 jumys ornyn qurý josparlanyp otyr.

 

TÚSTI METALLÝRGIIа:

Mys balqytý zaýyty

Abaı oblysynda salynatyn jańa mys balqytý zaýyty – «KAZ Minerals Smelting» JShS jáne qytaılyq NFC kompanııasynyń birlesken jobasy. Onyń qýattylyǵy – jylyna 300 myń tonna katodty mys, 1,2 mln tonna kúkirt qyshqylyn, 166 myń ýnsııa quımadaǵy altyn jáne 4,6 mln ýnsııa quımadaǵy kúmis óndirý. Jobaǵa jumsalatyn ınvestısııanyń jalpy kólemi – 1,5 mlrd dollar. Zaýyt salý barysynda 1 myńnan astam jumys orny ashylady.

Qazir kásiporynnyń tehnıkalyq ekonomıkalyq negizdemesi jasalyp jatyr. Onda zaýyttyń qurylysy men jumysynyń negizgi tehnıkalyq para­metrleri aıqyndalady. Elektr ınfra­qurylymy boıynsha máseleler qazirdiń ózinde pysyqtalyp, joba iske asyrý kezeńine jaqyndaı tústi.

2028 jyly paıdalanýǵa beriletin zaýyt shıkizat eksportynyń kólemin qysqartýǵa, Qytaı men EO elderine qosylǵan quny joǵary daıyn ónim jó­neltýdi ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.

 

«Ertis» gıdrometallýrgııalyq kombınaty

«Ertis» gıdrometallýrgııalyq kom­bı­naty» JShS jobasy boıynsha Pav­lo­­dar oblysyndaǵy «Pavlodar» arnaıy eko­nomıkalyq aımaǵy aýmaǵynda quramyn­da joǵary kómirtekti sýlfıdti al­ty­­ny bar konsentrattardy qaıta óńdeý jó­nin­degi gıdrometall kombınaty salynady.

Kombınattyń jobalyq qýaty – jylyna 300 myń tonna altyn-mys konsentratyn qaıta óńdep, 15 tonna altyn shyǵarý. Investısııa kólemi – 800 mln dollar. Kásiporyndy iske qosý merzimi – 2028 jyldyń tórtinshi toqsany. Joba aıasynda 500 jumys orny qurylýǵa tıis.

Kombınatty ornalastyrýǵa jer ýchaskeleri tańdaldy. О́nerkásiptik nysandy jobalaýǵa daıyndyq kezeńi bolyp sanalatyn ınjenerlik, geologııalyq jáne geodezııalyq zertteýler júrgizilip jatyr. Jobanyń mańyzdy aspektisi – ekologııalyq jaýapkershilik. Kompanııa qorshaǵan ortaǵa kómirtegin shyǵarýdy aıtarlyqtaı tómendetýge nıetti. Sol úshin «jasyl energetıka» salasynda jalpy quny shamamen 100 mln dollar somasyndaǵy birqatar jobany iske asyrýdy josparlady. Olardyń ishinde Shyǵys Qazaqstan oblysynda qýattylyǵy 17 MVt jáne Qostanaı oblysynda qýattylyǵy 22,6 MVt kún elektr stansalaryn, sondaı-aq Qostanaı oblysynda jylyna 70 mln tekshe metr gaz tutynatyn, qýattylyǵy 40 MVt gaz-porshendi stansany salý bar. Qazirdiń ózinde atalǵan gaz-porshendi stansany iske qosý úshin tehnıkalyq shart alyndy.

 

MUNAI-GAZ HIMIIаSY:

Býtadıen jáne onyń týyndy ónimderin shyǵarý zaýyty

Býtadıen jáne onyń týyndy ónimderin óndiretin zaýyt qurylysynyń jobasyn Atyraý oblysyndaǵy «Býtadıen» JShS iske asyryp jatyr. Zaýyttyń jobalyq qýaty – jylyna 45 myń tonnaǵa deıin býtadıen, 30 myń tonnaǵa deıin stırol-býtadıen-stırol, 60 myń tonnaǵa deıin dıvınıl-stırol sıntetıkalyq kaýchýk, 130 myń tonnaǵa deıin ızobýtan jáne 40 myń tonna metıl-tret-býtıl efırin óndirý. Jobaǵa shamamen 408 mlrd teńge somasynda ınvestısııa quıylady. Paıdalanýǵa berý merzimi – 2028 jyl.

Zaýyt paıdalanýǵa berilgen ýaqytta shamamen 750 jumys orny qurylady, al qurylys kezinde 2 myńdaı adam jumysqa ornalastyrylmaqshy. Shyǵa­ry­latyn ónimder óz elimizben qatar, Eýropa, TMD, Qytaı, Túrkııa naryq­tarynda suranysqa ıe. Joba qosylǵan quny joǵary ónim eksportyn edáýir artt­yrýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa, jańa kásiporyn Qazaqstannyń óńdeý ónerkásibin odan ári damytýǵa yqpal etetin bolady.

Jobanyń negizgi qatysýshylary – «Tatneft» jarııa aksıonerlik qoǵamy (JAQ) (75 paıyz) jáne «Samruk-Kazyna Ondeu» AQ (25 paıyz). О́ndiris úshin qajetti shıkizat – Teńiz ken ornynan jáne «Tatneft» JAQ tarapynan jetkiziletin jylyna 380 myń tonna kóle­mindegi tehnıkalyq býtan gazy. Birinshi jáne ekinshi tehnologııalyq blokti iske qosý 2027 jyldyń jeltoqsanyna jospar­lanǵan. Sodan keıin zaýyt ónimderdi óndirý men eksporttaýdy bastaıdy.

 

Polıetılentereftalat óndirý zaýyty

Atyraý oblysynda polıetılentereftalat (PETF) óndiretin zaýyt salý jobasyn «KMG PetroChem» JShS júzege asyryp jatyr. Jobaǵa salynatyn ınves­tısııa – shamamen 690 mlrd teńge. Ony iske asyrý merzimi 2029 jylǵa belgilengen. Zaýyt jylyna 735 myń tonnaǵa deıin PETF óndiretin jobalyq qýattylyqqa ıe bolady. Qurylys ýaqytynda 3 myń jumys ornyn jáne paıdalaný kezeńinde 400 jumys ornyn ashý kózdelip otyr.

Zaýyttyń ornalasqan orny – «Ulttyq ındýstrııalyq munaı-hımııa tehnoparki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń tehnoparki aýmaǵynda, ıaǵnı óndiris úshin shıkizat kózi bolyp sanalatyn «AtMО́Z» JShS-na jaqyn jerde.  

PETF jasaý úshin jylyna shamamen 400 myń tonna kóleminde «AtMО́Z» JShS jetkizetin paraksıloldy qaıta óń­deý, sondaı-aq jyl saıyn 245 myń ton­na kóleminde ımporttalatyn monoetı­lenglıkoldi paıdalaný josparlanǵan. Bul ishki suranysty qanaǵattandyryp qana qoımaı, Eýropa, Túrkııa, Qytaı jáne TMD elderiniń naryqtaryna qosylǵan quny joǵary ónimderdiń eksportyn ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.

Jobany qarjylandyrý qaryz qara­ja­ty men jobaǵa qatysýshylardyń qar­jysy esebinen júzege asyrylady. Zaýyt tolyq qýatyna shyqqan kezde elimiz­diń ishki jalpy ónimine qosatyn úlesi 0,37 pa­ıyzǵa jýyqtaıdy, al Atyraý obly­sy­nyń ekonomıkasy boıynsha 2,16 paıyz bolady. Qazir jobany iske asyrý úshin strategııalyq seriktes izdestirilip jatyr.

 

Integrasııalanǵan gaz-hımııa kesheni

Atyraý oblysynda «Integrasııalan­ǵan gaz-hımııa kesheni» jobasynyń ekinshi kezeńin iske asyrýǵa 4,83 trln teńge qarajat ınvestısııalanady. Ony paıdalaný kezinde 1 myńǵa jýyq adam jumysqa ornalasady.

Qýattylyǵy jylyna 1,2 mln tonna polıetılen óndirý bolatyn jobany «Sılleno» JShS iske asyrýǵa kiristi. Keshenniń qurylysy 2025–2029 jyldarǵa josparlanǵan. Jobalyq qýaty – Teńiz ken ornynan alynatyn, jylyna 9,1 mlrd tekshe metr qurǵaq gazdy qaıta óńdeý arqyly 1,6 mln tonnaǵa deıin etan jáne shamamen 355 myń tonna propan óndirý. Jobany qarjylandyrý úsh kózden: «QazMunaıGaz» UK» AQ – 20 pa­ıyz, naryqtyq qosa qarjylandyrý – 40 paıyz jáne Ulttyq qor qarajatynan oblıgasııalyq zaem – 40 paıyz kóleminde bolmaqshy.

 

Shymkent munaı óńdeý zaýytynyń ekinshi kezegi

Shymkent munaı óńdeý zaýytynyń ekinshi kezegin salý jobasy –  elimizdegi munaı ónimderine jyldan-jylǵa ósip otyrǵan suranysty qanaǵattandyrý úshin qaıta óńdeý qýattaryn keńeıtý jónindegi órshil bastama. «QazMunaıGaz» UK» AQ iske asyratyn osy jobaǵa 2,3 trln teńge ınvestısııa tartylady. Jańa kásiporyn 2030 jyly iske qosylady.

Zaýyttyń ekinshi kezeginiń jobalyq qýaty – jylyna 12 mln tonnaǵa deıin munaı óńdeý arqyly Eýro-5 jáne odan joǵary ekologııalyq standarttarǵa saı keletin joǵary sapaly munaı ónimderin shyǵarý.

ESG-kún tártibi men «jasyl ekonomı­kaǵa» kóshý aıasynda ishki naryqty motor otynymen jáne basqa da munaı ónimderimen tolyqtyrý – mańyzdy maqsat. Munaı óńdeýge arnalǵan Nelson ındeksin 10+ deńgeıine deıin arttyrý jos­parlanyp otyr. Bul óndiristik múm­kin­dik­terdi jaqsartyp, munaı-hı­mııa salasyn shıkizatpen qamtamasyz etedi.

Jobany qarjylandyrý ulttyq kom­­­panııanyń óz qarajaty men qaryz qarajaty esebinen qamtamasyz etilmekshi. Jobany daıyndaý aıasynda munaı ónimderi naryǵyn 2035 jylǵa deıin damytý boıynsha marketıngtik zertteý júrgizilip, aldyn ala tehnıkalyq-eko­nomıkalyq negizdeme ázirleý aıaqtaldy.

 

HIMIIа О́NERKÁSIBI JÁNE TYŃAITQYShTAR О́NDIRISI:

Ammıak jáne karbamıd óndirý zaýyty

Mańǵystaý oblysyndaǵy «QazAzot Prime» JShS-niń ammıak-karbamıd keshenin salý – elimizdiń hımııa jáne gaz-hımııa salasyn damytý úshin strategııalyq mańyzy bar ınvestısııalyq joba. Keshen jylyna 660 myń tonna ammıak, 577,5 myń tonna karbamıd, 500 myń tonna ammıak selıtrasyn, 395 myń tonna azot qyshqylyn óndiretin bolady. Jobany iske asyrý 585 trln teńge kólemindegi qomaqty ınvestısııany talap etedi. Keshende 700-ge jýyq jumys orny ashylady. Ony iske qosý 2028 jylǵa josparlanǵan.

Jobaǵa daıyndyq aıasynda, 2023 jylǵy 2 shildede Qazaqstan-Qytaı isker­lik keńesi barysynda «QazAzot Prime» JShS men qytaılyq «Wuhuan  Engi­neering Co., Ltd.», CNCEC enshiles kom­­panııasy arasynda yntymaqtastyq týra­ly memorandýmǵa qol qoıyldy. Qytaı tara­py jobaǵa tehnıkalyq jáne ınje­ner­lik qoldaý kórsetýdi qamtamasyz etedi.

Joba eldegi tyńaıtqysh tapshylyǵy máselesin sheshedi, ammıak pen ammonıı nıtratynyń eksportyn qamtamasyz etedi. Buǵan qosa, Qazaqstan úshin jańa karbamıd nomenklatýrasyn shyǵarý arqyly ón­diris­ti ártaraptandyrý kózdelip otyr.

 

Kalıı tuzdaryn óndiretin baıytý-óndiristik kesheni

Kalıı tyńaıtqyshtary ımportyn almastyrý jáne eksportqa shyǵý. Mun­daı ekonomıkalyq tıimdilik Batys Qazaqstan oblysynda kalıı tuzdaryn óndiretin baıytý-óndiristik kesheni óndiris­tik qýatyna shyqqan kezde múmkin bolady.

Satımola ken orny bazasynda kalıı tuzdaryn óndiretin baıytý-óndiristik keshenin salý jobasyn «QazaqKalium Ltd» jeke kompanııasy qolǵa aldy. Bul joba birneshe kezeńdi qamtyp, kalıı tyńaıtqyshtaryn óndirý qýaty 2027 jylǵy 1 mıllıon tonnadan 2035 jyly 6 mıllıon tonnaǵa deıin birtindep artady. Investısııanyń jalpy kólemi – 1,6 trln teńge. Keshendi salý men paıdalanýdyń barlyq kezeńinde 5 myń jumys ornyn qurý josparlanyp otyr.

Joba Qazaqstandy ındýstrııalan­dyrý­dyń Biryńǵaı kartasyna engizilip, tehnologııalyq úderisti ónerkásiptik-ınnovasııalyq dep taný jónindegi ve­domstvoaralyq komıssııanyń oń sheshi­min, ekologııalyq áserge ruqsat jáne Satımola ken ornynda qatty paıdaly qazbalardy óndirýge lısenzııa aldy.

Qazirgi ýaqytta jobalaý aldyndaǵy zertteý jáne tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeni ázirleý jumystary júrgizilip jatyr. «Kazakhmys Barlau» JShS-men birlesip, quny 3,1 mlrd teńgeni quraıtyn 15 geologııalyq uńǵymany burǵylaý bas­taldy. Bul jumystar JORC halyqaralyq standarttary boıynsha qorlardy ras­taý­ǵa baǵyttalǵan. Baıytý-óndiristik keshenin salý úshin Aqjaıyq aýdanynyń Bazarsholan aýyldyq okrýginde 298 ga jer ýchaskesi bólindi.

Osy jylǵy 16 qyrkúıekte Qazaqstan Prezıdenti men Germanııanyń Federaldy kansleriniń qatysýymen «Qazaq Kalium Ltd» AQ, «KFW bankengruppe» nemis banki jáne «Euler Hermes Group» kompanııasy arasynda ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

 

AVTOMOBIL JASAÝ KLASTERI:

KIA avtomobılin jasaý zaýyty

Qostanaı oblysynda KIA avtomobıl­de­rin shyǵaratyn zaýyttyń qurylysy júrgizilip jatyr. Ony 2025 jyly paı­da­lanýǵa berý josparlanǵan. Jobaǵa salyn­ǵan ınvestısııa kólemi – 90 mlrd teńge.

Zaýyttyń qýaty – jylyna 70 myń avtokólik shyǵarý: CKD ádisimen 3 KIA modeli (Sportage, Sorento, Cerato) jáne iri torapty qurastyrý ádisimen 10 model. Kásiporyn 1,5 myń jumys ornyn ashýǵa jáne ımportty almastyrýǵa múmkindik beredi. Joba sıkli úshin bıýdjetke salyq aýdarymdary 81 mlrd teńgeden asatyn bolady. Sondaı-aq jergilikti kadrlardyń biliktiligin arttyrý kózdelip otyr.

Qazirgi ýaqytta qurylys alańynda metall konstrýksııalardyń 70 paıyz­ǵa jýyǵy ornatylyp, montajdaý jumys­tary qolǵa alyndy. Zaýyt ǵımaraty­nyń shatyryn jabý da bastaldy.

Qostanaı oblysynyń ákimdigi kásiporyn­nyń ınfraqurylymyn, sonyń ishinde syrtqy ınjenerlik jelilerdi, temirjol kirme joldaryn jáne avtomo­bıl jolyn salý úshin jobalaý-smeta­lyq qujattamany ázirlep jatyr. Bul ju­mystar rezervtik qordan qarjylandy­rylady. Tıisti qujattarǵa saraptamanyń oń qorytyndylary alyndy.

О́ńirdegi jumys istep turǵan kásip­oryn­dardyń barlyǵy shanaq pen kabınany dánekerleý jáne boıaý operasııalaryn oryndaı otyryp, iri torapty avtomobıl qurastyrýdan usaq torapty qurastyrýǵa kóshirile bastady. 2027 jylǵa deıin usaq torapty qurastyrý úlesi 20 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin arttyrylýǵa tıis.

 

Mýltıbrendti avtomobıl jasaý zaýyty

«Astana Motors Manufacturing Kazakh­stan» JShS-niń mýltıbrendti avtomobıl jasaý zaýyty Almaty qalasynyń In­dýs­trııalyq aımaǵynda salynyp jatyr.

Zaýyttyń óndiristik qýaty – jylyna 90 myń avtokólik shyǵarý. Kásiporynnyń quny – 182 mlrd teńge. Eki aýysymda 3,6 myń jumys ornyn jáne bir aýysymda 2,4 myń jumys ornyn qurý josparlanyp otyr. О́ndiristi iske qosý 2025 jyldyń birinshi toqsanyna belgilengen.

Zaýyt qurylysy 2022 jylǵy qara­sha aıynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń qatysýymen bastaldy. Kásiporynda «Great Wall Motors» (HAVAL jáne TANK), «Chery» jáne «Changan» markaly jeńil avtomobılder shyǵarylatyn bolady. О́ndiris dánekerleý jáne boıaý jumystaryn qosa alǵanda, usaq torapty tehnologııa boıynsha júzege asyrylady. Joba tehnologııalyq operasııalardy jergiliktilendirý esebinen avtomobılderdiń ózindik qunyn tómen­detýge, joǵary bilikti jumys oryndaryn qurýǵa, sondaı-aq qazaqstandyq qamtýdy ulǵaıta otyryp, komponenttik bazany damytýǵa múmkindik beredi. О́ndirilgen ónimniń 60 paıyzdan astamyn TMD elde­rine eksporttaý josparlanyp otyr.

Zaýyt úshin 30,8 ga jer ýchaskesi bólingen. Qazir negizgi qurylys jumys­tary aıaqtalyp qaldy. Metall konstrýk­sııa­lardyń 100 paıyzy, shatyr jáne sendvıch-panelderdiń 95 paıyzy, jeldetý júıeleri men elektr jelileriniń 90 paıy­zy ornatyldy. Jylýmen, sýmen, kárizben  jáne gazben jabdyqtaý jumystary júr­gizilip jatyr. Aýmaǵy 14,5 myń sharshy metr ákimshilik-turmystyq keshendi ishki árleý bastaldy.

Qurylys alańyna elektr jelileri tartyldy, elektr energııasyna, gazben, sýmen jabdyqtaýǵa jáne kárizge teh­nı­kalyq sharttar alyndy. Joba kes­tege sáıkes iske asyrylyp jatyr. Jap­sar­las óndiristerdi – komponentter men qosal­qy bólshekter shyǵarýdy damytý da qaras­ty­rylǵan.

 

TÝRIZM:

Astananyń týrıstik aýdany

«Astana Týrızm» JShS-niń «Astana­nyń týrıstik aýdany» jobasy – jalpy aýmaǵy 382 myń sharshy metrdi alyp jatqan iri týrıstik ortalyq bolmaqshy. Onyń quramyna týrısterdi ornalastyrý jáne oıyn-saýyq nysandary kiredi. Olardyń ishinde kóp zaldy kınoteatr, akvapark pen jalpy aýmaǵy 150 myń sharshy metr bolatyn attraksıondary bar saýda-oıyn-saýyq ortalyǵy, bıznes-ortalyq jáne basqa da ınfraqurylym nysandary bar. Joba Uly dala dańǵyly men Shyńǵys Aıtmatov kóshesiniń qıylysynda, Kishi Taldykóldiń syr­tynda ornalasady.

«Astananyń týrıstik aýdany» elorda úshin ǵana emes, qalanyń aglomerasııasy úshin de negizgi týrıstik ortalyqqa aınalatyndaı áleýetke ıe. Ol óńirdegi iskerlik jáne ınvestısııalyq belsendilikti yntalandyrýǵa, jańa týrısterdi tartýǵa, qosymsha jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik beredi. Jobada 2 myńǵa jýyq adamdy jumyspen qamtý kózdelgen. Qu­rylys aıaqtalǵannan keıin jáne jobalyq qýatqa qol jet­kizilgennen keıin «Astana týrıstik aýda­ny» óz aýmaǵynda jumys isteıtin kompanııalardyń qyzmeti ese­binen jylyna shamamen 10 mlrd teńge salyq aýdarymdaryn jasaıtyn bolady.

Jobanyń jalpy quny 194 mlrd teńge bolyp baǵalanǵan. Qurylysty aıaqtaý merzimi – 2026 jyl.

 

Aqtaýdyń «Jyly jaǵajaıy»

«Jyly jaǵajaı» jobasy – Mańǵystaý oblysynyń Aqtaý qalasyndaǵy birneshe bastamany ózara birlestire qamtı otyryp, aýmaqty aýqymdy da keshendi ıgerý bo­lyp sanalady. Olardyń árqaısy­sy qala­nyń ınfraqurylymyn damytýǵa, jańa tý­rıstik nysandar jáne turǵyn­jaı­lar salýǵa baǵyttalǵan. Negizgi joba­lar­dyń qatarynda «Fairmont» kýrorttyq kesheni, 300 bólmeli golf-qonaqúı, vıllalar kesheni jáne jalpy syıymdylyǵy 2 myńǵa jýyq tósek-oryn bolatyn basqa da nysandar bar. «Aktau Riviera» jobasy 540 tósek-orynǵa arnalǵan vılla­lar men páterler keshenin salýdy kózdeıdi. Al «Aqualina Resort» jobasy akvapark pen oıyn-saýyq ortalyǵy bar, 600 oryndyq balalar saýyqtyrý lagerin qurýǵa arnalǵan. Sondaı-aq jalpy alańy 30 myń sharshy metr bolatyn «Town Centre» saýda qatarlaryn salý jos­parlanǵan. Oǵan zamanaýı býtıkter, mekemeler men keńse úı-jaılary kiredi. Bul qa­lanyń kommersııalyq jáne iskerlik ın­fraqurylymyn damytýǵa sep­tigin tıgizedi.

Jobanyń jalpy quny – 137,4 mlrd teńge. Barlyq bastamany 2024 jyl­dan bastap, 2026 jylǵa deıin iske asyrý kózdelip otyr. Bul óńirdiń týrıs­tik tartymdylyǵyn aıtarlyqtaı jaqsar­typ, 5 myń jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi.

Búginde «Town Centre» saýda qatar­lary jobasy iske asyryldy. «Aktau Riviera» jobasynyń ekinshi kezeńi aıaqtalý­ǵa jaqyn. «Fairmont» jáne «Aqualina Resort» jobalaryn iske asyrý úshin qar­jylandyrý kózderi izdestirilip jatyr.

Aqtaýda ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý týrızmniń klasterlik damýy úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzady, sondaı-aq qaladaǵy saýda, kólik jáne qyzmet kórsetý sııaqty ekonomıkanyń aralas salalaryn órkendetýge yqpal etedi. Tutastaı alǵanda, «Jyly jaǵajaı» jobasy óńirdiń tartymdylyǵy men básekege qabilettiligin arttyryp, áýlıeler meke­ni­niń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna sony serpin beredi.

 

TAMAQ О́NERKÁSIBI:

Bıdaı men burshaqty tereń óńdeýge arnalǵan ıntegrasııalanǵan agroónerkásiptik keshen

Astana qalasynda «Tiryaki Agro» (Túr­kııa), «Hassad Food» (Qatar) jáne «Adotex» JShS (Qazaqstan) kompanııalary iske asyratyn astyq jáne burshaq daqyl­daryn tereń óńdeý jónindegi ın­teg­rasııalanǵan agroónerkásiptik keshenniń qurylysy – aýqymdy ınves­tısııalyq joba. Ol 2023 jyldan 2026 jylǵa deıin eki kezeńde iske asyrylady. Birinshi kezeńdegi ınvestısııanyń jalpy kólemi – 220 mln dollar, ekinshi kezeńde – 180 mln dollar.

Jobanyń negizgi maqsaty – krahmal, glıýten, glıýkoza-frýktoza shárbaty jáne quramajem sııaqty sapasy joǵary ári qosylǵan quny bar ónimderdi óndirý úshin bıdaı men burshaq óńdeý kásipornyn qurý. О́ndiristi iske qosý eldegi qant tapshylyǵyn azaıtady. Al jergilikti fermerler bıdaı men burshaqty satý úshin turaqty ofteık-kelisimsharttarǵa ıe bolady.

Joba 400 jańa jumys ornyn qurýǵa jáne óz elimizben qatar, Soltústik Amerıka, EO, Azııa-Tynyq muhı­ty óńiri­niń naryqtaryna shyǵýǵa baǵdarlan­ǵan. Bıdaıdy óńdeýdiń birinshi kezeńi aıasynda 22 myń tonna bıdaı glıýteni, 65 myń tonna krahmal, 45 myń tonna glıýkoza jáne 103 myń tonna mal azyǵyn shyǵarý josparlanǵan. Al burshaqty óńdeý kezeńin­de 14 myń tonna burshaq aqýyzyn, 34 myń tonna burshaq krahmalyn jáne 48 myń tonna burshaq talshyǵyn shyǵarý kózdelgen.

Joba boıynsha túpkilikti ınvestı­sııalyq sheshim qabyldandy. Qazir onyń bıznes-josparyn ázirleý, jobalaý-sme­ta­lyq qujattamany beıimdeý jumys­tary júrgizilip jatyr.

Bıylǵy tamyz aıynda kompanııa ınves­torǵa usynylǵan ýchaskege temirjol jeli­sin tartýdy surady. Soǵan oraı 3 shema aıqyndaldy. «Qazaqstan temir joly» UK» AQ, qala ákimdigi, Astana Invest jáne ınvestor birlesip, jetkizý jol­daryn pysyqtaýǵa kiristi.

 

Bıdaıdy tereń óńdeý zaýyty

Qostanaı qalasynda bıdaıdy tereń óńdeý zaýytyn salý jobasy jylyna 415 myń tonna bıdaı óńdeýge arnalǵan. Ope­ratory – «Qostanai Grain Industry» JShS. Iske asyrý merzimi – 2027 jyl. Inves­tı­sııanyń jalpy somasy – 70 mlrd teńge.

Zaýyt ónimniń birneshe túrin, sonyń ishinde jylyna 40 myń tonna lızın, 35,3 myń tonna glıýten, 60 myń tonna bıoetanol, 56 myń tonna kómirtegi qostotyǵyn, 99 myń tonna mal azyǵyna arnalǵan tóp jáne 28 myń tonna kebek óndirmekshi. Dándi tereń óńdeýden ótkizetin zaýyt – qaldyqsyz óndiris. Kásiporyn joba­lyq qýatyna shyqqan kezde 650 adamdy turaq­ty jumyspen qamtamasyz ete­di.

Joba tujyrymdamasy ázirlendi. Teh­no­logııalar men jabdyqtardy jet­kizý­shi­ler anyqtalyp, kelissózder júrgizi­lip jatyr. Negizgi jobalardy jobalaý jáne ıntegrasııalaý aýstrııalyq «Vogelbusch» kompanııasynyń qaty­sýy­­men júzege asyrylady. Qazir jer­gilikti jáne halyqaralyq jabdyq jetkizý­shiler­men tehnologııalyq ınjı­­­nırıng úderisi júrgizilip jatyr.

Bıylǵy 3 shildede «KazFoodProducts» kompanııalar toby, Qytaıdyń «Myande Group» kompanııasy jáne Qostanaı obly­synyń ákimdigi arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Mundaı seriktestik jobanyń halyqara­lyq baılanystaryn nyǵaıtyp, zaýyttyń qurylysy men jumysynyń barlyq keze­ńinde ozyq tehnologııalardy qoldanýǵa jol ashady.

Balaýyzy mol otandyq astyqqa álemdegi suranys joǵary. О́nimdi ótkizý naryǵy – Eýropa jáne Amerıka elderi.

TÚIIN: Atalǵan jobalar – el ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa jáne onyń álemdik naryqta básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadamdar. Metallýrgııa, hımııa, munaı-hımııa jáne týrızm sııaqty negizgi salalarda iri ınvestısııalyq bastamalardy iske asyrý óndiristik qýattardy aıtarlyqtaı arttyryp, eksporttyq áleýetti nyǵaıtady jáne myńdaǵan jumys orynyn ashady. Bul el ekonomıkasyn damytyp, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa oń áserin tıgizedi.

Úkimet bekitilgen jobalardy memlekettik qoldaýdyń barlyq qajetti sharasyn qoldanýmen qatar, olardyń iske asyrylý barysyn erekshe baqylaýǵa alyp otyr. Al qandaı da bir problema týyndaǵan jaǵdaıda ony sheshý máselesi Memleket basshysynyń bastamasymen qurylǵan Investısııalyq shtabta jedel túrde qaralady.