Sapasyz ónimnen qalaı saqtanamyz?

«Memleket basshysynyń ishki naryqty qorǵaý týraly tapsyrmasyna oraı, qoǵamdyq birlestikter men mınıstrliktiń bastamasymen ótken jyldyń sońynda tutynýshy quqyǵyn sapasyz ónimderden qor­ǵaýǵa baǵyttalǵan «Sapaly ónim» áleýmettik jobasy qoldanysqa engizilgen bolatyn. Oǵan úki­met­tik emes sektor, jergilikti at­qarý­shy jáne ókiletti organ­dar men kásipkerlik qoǵam­dastyqtyń ókilderi tartyl­dy. Árıne, sapasyz,  kontra­fak­­tili ónimderdi taratý nemese satýdyń aldyn alý – tutyný­shylar men óndirýshiler úshin óte ózekti másele. Bul shy­ǵyn­ǵa ushyratyp qana qoı­maı, óndirýshiniń bedeline nuq­san keltirip, tutynýshyǵa moraldyq, tipti fızıkalyq zııan tıgizýi múmkin», deıdi Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıstr­ligi Tuty­nýshylardyń qu­qyq­taryn qorǵaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Bolat Tanabergenov.

Atalǵan jobanyń jol kartasyn júzege asyrýda jaqynda ımporttyq ónimdi irikteý elimizdiń barlyq óńirlerinde júrgizildi. Saty­lymdaǵy zat­tarǵa taldamalar Den­saýlyq saqtaý mınıstrligi Sanı­tarlyq-epıdemıologııalyq baqy­laý komıtetiniń «Ulttyq sarap­tama ortalyǵy» ShJQ RMK fı­lıaldary, «Ulttyq sarap­taý jáne sertıfıkattaý orta­lyǵy» AQ men «Prezıdenti Is bas­qarmasy Medısı­nalyq orta­ly­ǵynyń Sanı­tar­lyq-epıdemıo­logııalyq saraptama or­talyǵy» RMK bazasynda ótken. Bolat Amangeldiulynyń aıtýynsha, taýarlardyń 83%-y tańbalaýda memlekettik tilde aqparattyń joq­tyǵy, jaramdylyq merzimi men óndirýshi jáne onyń ornalasqan jeri týraly málimetter kórsetil­megen. 17%-ynda quramy boıynsha tıisti qujattary bolmaǵan. О́nimniń 43 túrine sáıkestik deklarasııasy jo­ıylyp, Aqmola, Aqtóbe, Pavlodar, Túrkistan, BQO, ShQO, Jetisý, Ulytaý oblystarynda toqtatyldy. Máselen, Taldyqor­ǵan qalasyn­da maıdyń massalyq úlesi 82,5% bolatyn «Slıvochnoe tradısıonnoe» ónimine keshendi zertteý kezinde ishek taıaqshasy tobynyń bakterııa­lary (BGKT) tabyldy. Qoǵamdyq birlestiktiń ókili qupııa satyp alý ádisimen Taraz dúkenderiniń birinen «Ýmka» pechenesin satyp alyp, atalǵan ónimdi «Ulttyq saraptaý jáne sertıfıkattaý or­talyǵy» AQ Jambyl fılıa­lynyń akkredıttelgen sy­naq ortalyǵynda synama­dan ótkizdi. Onda ártúrli taksono­mııalyq toptardyń mıkro­organızmderi, bakterııalary, sańyraýqulaqtary men vırýstary anyqtaldy. Tamaq ónimi tehnologııasynyń KMAFAnM (mezofıldi aerobty jáne fakýl­­tatıvti anaerobty mıkro­organızm­derdiń sany) deńgeıi ruqsat etilgen normadan úsh ese joǵary bolǵan. Bul synama ónimdegi mıkro­­orga­nızmderdiń jalpy qu­ramyn, ónim­derdi saq­taý jáne tasymaldaý rejim­deri­niń buzylýyn, sonyń ishin­de patogenderdiń kóbeıýin kórsetedi. Azyq-tú­lik ónimderin zertteý hattamasyna sáıkes, Petro­pavl qalasynda satyp alynǵan «halal» belgisi bar qalbyrdaǵy jyl­­qy etine júr­gizilgen zertteýde  shosh­qanyń DNQ-sy anyqtalǵan. Al  óndirýshi óz ónimderin jarnamalaı otyryp, «Halal» talaptaryna sáı­kes, quramdas ıngredıentterdiń jo­ǵary sapasy men quramynda jeýge tyıym salynǵan kompo­nentter­diń joqtyǵyn rastaıtyn málimetter­di alǵa tartqan. Sonymen qatar komıtet tóraǵasynyń orynba­sa­ry jobanyń basty maqsa­ty –tutynýshylardy tóten­nen keletin aýrýdan saqtandy­ryp, barynsha sapaly ónim­men qamtamasyz etýde aqparat­tandyrýdy arttyrý kerek­tigin jetkizdi.

Bul saýda qatynastarynyń qar­qyndy damýy men naryqta­ǵy taýar kóleminiń ósýi jaǵdaıynda erekshe mańyzdy. Búgingi kúnge deıin elimizdiń 20 óńirinde 15-ten astam taýar sanaty zerttelip, árbir zertteý boıynsha egjeı-tegjeıli esepter daıyndalypty. Taldamalar akkredıttelgen zerthanalarda júr­gizilgendikten, olardyń nátı­jeleri joǵary dáldikke ıe deýge bolady. Almaty, Astana, Shymkent, basqa qalalardy qosa alǵanda, el óńirlerinde áleýmettik mańyzy bar taýarlar, kondıterlik ónimder, balalarǵa arnalǵan taýarlar, tur­mystyq tehnıka men qurylys materıaldarynan synama alynǵan.

«О́nimderdiń sapasyn tekserý «jasyryn satyp alýshy» ádisi arqyly júrgizilip, naqty jaǵdaıdy kórsetýge baǵyttaldy. Ár óńirde alyn­ǵan synamalar akkredıttel­gen zerthanalarǵa tapsyryldy. Azyq-túlik taýarlary mıkrobıologııa­lyq, hımııa­lyq, organoleptıkalyq kórsetkishter boıynsha zertteldi. Maı qyshqylynyń quramy, janýarlar DNQ-sy jáne GMO bar-joǵy anyqtaldy. Taldaý nátıjesinde, kóptegen ımporttyq taýarlar kórsetilgen sıpattamalarǵa sáıkes emes, quramynda kórsetilme­gen qospalar, keıbir sıyr eti dep kórse­tilgen ónimderde shoshqa men taýyq DNQ-sy tabyldy. Qaı­maqtaǵy sútqyshqyldy bakterııa­lardyń mólsheri ruqsat etilgen deńgeıden tómen boldy. О́kinishke qaraı, dúken sórelerinde jalǵan ónimder men qoldaný merzimi ótip ketken taýarlar jıi kezdesip jatady. Bul tutynýshylardyń densaýlyǵyna qaýip tóndiredi. Taýarlardyń aıtarlyqtaı bóligi durys tańbalanbaǵandyǵy zań talaptaryna qaıshy kelýde. Keıbir ónimderde quramy, óndirýshi týraly tolyq aqparat pen saqtaý sharttary kórsetilmegen», deıdi B.Tanabergenov.

Joǵaryda aıtylǵan derekter «Tu­tynýshy quqyǵyn qorǵaý týra­ly» zańnyń óreskel buzylyp otyr­­ǵandyǵyn aıǵaqtaıdy. Mundaı jaǵ­­daıda zań talaptaryn saqtaýdy qa­tań qadaǵalaý men ónim sapasyn baqy­laýdy kúsheıtý kerek ekeni aıtpasa da túsinikti.