Qaryz alý azaıar emes

О́ńirler arasynda 4,06 trln teńge (+ 23,03%) nesıe­si bar Almaty turǵyndary eń kóp qaryz alǵandar qatarynda. Odan keıingi oryndaǵy Astana turǵyndarynyń nesıesi 1,37 trln teńgeni (+ 30,5%), Shymkent halqy nesıesi 1,04 trln teńgeni (+ 25,4%) quraǵan.

Sondaı-aq tutynýshylyq nesıeler Qaraǵandy oblysynda – 754,5 mlrd teńge (+ 23,1%), Aqtóbe oblysynda – 554,3 mlrd teńge (+ 28,9%), Mańǵystaý oblysynda – 522 mlrd teńge (+ 26,2%) salys­tyr­maly túrde rásimdelgen. Al eń az nesıeni Soltústik Qazaqstan  (173,6 mlrd teńge) jáne Ulytaý oblystary 124,8 mlrd teńge) alǵan.

Elimizde jyl sa­ıyn halyqqa qaryz berý sharty qatańdatylyp, al maquldaý talaby kúsheıgenmen, kepilsiz tutyný nesıeler sany ulǵaıyp ketken. Máselen, ekinshi deńgeıli bank­ter (EDB) arqyly osy jyldyń úshinshi toqsanynda maquldanǵan nesıeler arasynda, iri kásipkerlik sýbektiler – 51%, ıpoteka bo­ıynsha – 44,5%, orta kásipkerlik sýbektiler – 41,5%, shaǵyn kásipkerlik sýbektiler – 35,3%, kepilge salynǵan tutyný­shylyq – 30,6% , kepilsiz tutyný – 28,7% jáne avtonesıeleý – 17,2%-dy quraǵan.

Osylaısha, kepilsiz tutyný ne­sıe­lerin maquldaý deńgeıi qa­ryz­dardyń basqa túrlerimen salys­­tyrǵanda eń tómengi shegin­de tur.

Halyqaralyq valıýta qory (HVQ) úı sharýashylyǵynyń qa­ryz­­dary men nesıeleri IJО́-ge qa­tynasy sekildi kórsetkishi ózge eldermen salystyrǵanda 13,6% -dy quraǵan. Máselen, kórshi Reseıde kórsetkish 21%-dan joǵary. Al Qytaıda qaryz júktemesiniń deńgeıi tipti 64,5%. Mamandardyń aıtýynsha, elimizdegi qaryz júk­te­­mesi sonshalyqty kóp emes. О́zge memleketterge qaraǵanda, birneshe ese tómen.

Memlekettik kredıt bıýrosy­nyń (MKB) sońǵy aıdaǵy má­limetine súıensek, MQU, kol­lek­torlyq jáne basqa kom­pa­nııalarda 8,6 mln-nan astam qaryz alýshy tirkelgen.

Qarjyger Aıdarhan Qu­saıynov­tyń aıtýynsha, bizdegi taýar­lardy bólip tóleýge alynǵan nesıe­ler halyq úshin yńǵaıly. Biraq statıstıkada bul nesıe re­tin­de eskeriledi.

«Halyq depozıtteriniń jáne halyqqa kásipkerlik emes nesıe­ler­diń dınamıkasyn qaradym. Adamdardyń «taza jınaqtary» tutas­taı alǵanda turaqty. Halyq­ty nesıelendirýdiń negizgi ósimi kóbine «kedeılenýden jáne qorqynyshty qaryz alýdan» emes, ádettegideı ómir súretin adamdardyń tórelik esebinen bolady. Túrli jeńildikti ıpotekalar men tipti syılyqaqyly avtomobılderge paıyzsyz bólip tóleýler bolsa, qandaı da bir lıýks telefondar, teledıdarlar, t.b. týraly aıtpaǵanda, depozıtten aqsha alýdyń qajeti joq», deıdi A.Qusaıynov.

Al qarjyger Ánýar Baqyt­ha­­­nov­tyń aıtýynsha, kóptegen qaryz alýshynyń óz qaryzyn óteı­tin tabysy joq bolsa, bul  qar­jylyq turaqtylyq úshin eleý­li táýekel bolýy múmkin. Sonymen qatar sarapshy jaǵdaıdy tu­raq­tandyrý úshin halyqtyń qar­jy­lyq saýat­­ty­lyǵyn arttyrý jáne qa­ryz alýshylardyń tólem qabi­let­­tiligin baǵalaýdy jaqsartý ke­rek­­­tigin atap ótti.

«Qaıtarýǵa shamasy jet­pese de nesıe alý úı­ren­shik­ti quby­lysqa aınaldy. Sonymen qa­tar biraz aza­mat ózderiniń ba­za­lyq qajet­ti­likterin qanaǵattandyrý jáne qar­jylyq turaq­syzdyq jaǵ­daıynda kúnde­likti tirshilik úshin kredıtterge júginýge máj­búr ekenin kór­setedi. Eń aldymen, qar­jylyq múm­kin­dikterińizdi tııa­naqty baǵa­lap, «kótere al­maıtyn shoq­par­dy bel­ge baılaýdan» aýlaq bolý kerek. Ekin­shiden, qar­jy­lyq saýa­ty­ńyz­dy arttyrýǵa um­tylý qajet. Bıýdjetti muqııat jos­parlaý, kiristerdi ulǵaıtý jáne qajetsiz shyǵystardy qys­­qartý joldaryn izdestirý shart. Úshin­shiden, boryshtyq mindet­te­melerdi óteý problemalary týyn­daǵan jaǵdaıda olardy qaıta qurylymdaý úshin qarjy ma­man­­­darynan nemese bankterden keńes alý kerek. Sondaı-aq qar­­­jylyq jaǵdaıdy aıtar­lyq­­­­taı qıyndatatyn alaıaqtyq shema­la­r­ynan saqtaný kerek», deıdi Á.Baqythanov.