«Túrkistan eki dúnıe esigi ǵoı» dep Maǵjan jyrlaǵandaı, shejireli qalanyń tarıhy áride jatyr. Túrki mádenıetine orasan zor úles qosqan ǵulama Iаsaýıdan bastap, kıeli topyraqtan qanshama ǵalymdar túlep ushty. Rýhanı astananyń kórki búginde jańasha sıpat alyp, qarqyndy damyp keledi.
Túrkistan qalasynda Qazaqstan Jazýshylar odaǵy men Túrkistan oblysy ákimdiginiń birlesken jobasy aıasynda «Ádiletti Qazaqstan: Ǵasyrlar ǵulamalary jáne Túrkistan» taqyrybynda erekshe mańyzǵa ıe kóshpeli pleným ótti. Keleli jıynǵa aqyn-jazýshylar, zııaly qaýym ókilderi men qoǵam qaıratkerleri qatysyp, rýhanı-mádenı máselelerdi talqylady. Pleným barysynda Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Mereke Qulkenov uıymnyń atqarǵan qyzmetteri, aldaǵy josparlary men kóshpeli jıynnyń maqsattary týraly baıandap ótti.
– Búgin biz «Ádiletti Qazaqstan» ıdeıasyn talqylaı otyryp, uly ǵulamalardyń danalyǵy men Túrkistannyń rýhanı mańyzyn jańa zamanǵa beıimdeýge jınaldyq. Túrkistan – tarıh pen mádenıettiń kýási ǵana emes, búkil túrki áleminiń rýhanı ortalyǵy. Qoja Ahmet Iаsaýı: «Kisi óz kemshiligin túzep, rýhanı kemeldenedi» degen. Bul ádiletti qoǵam qurý jolyndaǵy basty qaǵıda bolýǵa tıis. Ál-Farabı: «Ádilettilik – barlyq nárseniń negizi» dep, zań ústemdigi men teńdiktiń qoǵamdaǵy mańyzyn kórsetken. Al Ibn Sına: «Ádiletti qoǵamda ár adam óz qadirine saı ornyna ıe» dese, Ál-Ǵazalı ádilettilik arqyly ishki úılesimdilikke jetýge bolatynyn aıtqan. Abaı Qunanbaıulynyń: «Adam bolam deseń, arly bol» degen ósıeti de ádildik pen adamgershilikke negizdelgen qoǵamnyń mańyzyn kórsetedi. Bizdiń mindetimiz – ádebıet pen mádenıet arqyly urpaq sanasyna ádilettiliktiń bıik úlgisin sińirý. Uly ǵulamalardyń danalyǵyn negizge ala otyryp, «Ádiletti Qazaqstan» ıdeıasyn alǵa jyljytyp, rýhanı jańǵyrý men teńdikti qoǵamǵa engizý jolynda kúsh salýymyz qajet, – dedi ol. Odaq tóraǵasynyń aıtýynsha, bul pleným ulttyq ádebıet pen rýhanı qundylyqtardy dáripteýdi, sondaı-aq Túrkistannyń tarıhı-mádenı rólin tereńirek tanytýdy kózdeıdi.
Jıynda Mádenıet jáne aqparat mınıstriniń keńesshisi Sherhan Talap mınıstr Aıda Balaevanyń arnaıy quttyqtaý hatyn oqyp, jıynǵa qatysýshylarǵa shyǵarmashylyq tabys tiledi. Sonymen qatar Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary Ertaı Altaev pen kórnekti jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Qoıshyǵara Salǵarauly jıynnyń mańyzdylyǵy men onyń rýhanı jańǵyrýǵa tıgizer yqpaly týraly súbeli oılaryn ortaǵa saldy.
Plenýmda baıandamashylar rýhanı, tarıhı jáne ádebı taqyryptardy qamtıtyn ózekti máselelerdi qozǵap, ótkennen syr tartty. Jazýshylar odaǵynyń hatshysy, «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty, jazýshy Júsipbek Qorǵasbek «Qazaq ádebıetin álemge tanytýdyń altyn qaqpasy» taqyrybynda ádebıet arqyly Qazaqstandy álemge tanytýdyń mańyzyna toqtalyp, ulttyq ádebı muramyzdy jahandyq deńgeıde nasıhattaý máselesin kóterdi. Al Jazýshylar odaǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary, aqyn Qasymhan Begmanov «Ǵulamalar, zamanalar, jyldar» taqyrybynda túrki dúnıesiniń uly ǵulamalarynyń murasy men olardyń zamana kóshindegi orny týraly aýqymdy sholý jasady. Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Serik Elikbaı «Ádiletti Qazaqstan: Áýlıe Máshhúr fenomeni» taqyrybynda ulttyq tarıh pen ádebıettegi ádilettilik konsepsııasyn áýlıe Máshhúr Júsiptiń shyǵarmalary arqyly kórsetti. Sonymen qatar dintanýshy ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Zikirııa Jandarbek «Qazaq halqynyń rýhanı-mádenı bolmysynyń qalyptasýyna Qoja Ahmet Iаsaýı iliminiń yqpaly» taqyryby arqyly Túrkistannyń rýhanı ortalyq retindegi mańyzyn Iаsaýı ilimi negizinde túsindirip, ulttyq bolmysqa ǵulamanyń qosqan úlesin atap ótti.
Plenýmnyń resmı bóliminen keıin qatysýshylar Túrkistannyń mádenı-rýhanı atmosferasyn sezinýge múmkindik aldy. At arytyp kelgen qadirli qonaqtarǵa jergilikti ónerpazdardyń qatysýymen «Alqońyr» jáne «Samǵaý» bı ansamblderi konserttik baǵdarlamasyn usyndy. Án men jyrdan shashý shashqan kesh kópshiliktiń kóńilinen shyǵyp, qonaqtardyń kóńilinde aıtýly áser qaldyrdy.
Aıta keteıik, «Ǵasyrlar ǵulamalary jáne Túrkistan» taqyrybyndaǵy pleným qazaq ádebıeti men rýhanııatyna jańa serpin berip, ulttyq qundylyqtardy dáripteýdiń mańyzyn arttyryp keledi. Túrkistannyń tarıhy men mádenıetin jańasha qyrynan tanytýǵa baǵyttalǵan eleýli jıyn jazýshylar men zııaly qaýymnyń birlesken kúsh-jigerin kórsetip, ádebıet pen rýhanı damýdyń altyn kópirine aınalyp otyr.