Bıylǵy 1 naýryzdan elimizde ýaqyt beldeýi bir júıege keltirildi. Munyń memlekettik qyzmetke, jolaýshylardyń ári-beri júrýine, taǵy basqa da tıimdi tustary bolǵanymen, shyǵystaǵy oblystardyń turǵyndaryna birshama qolaısyz ekeni aıtylyp, qoǵamda áli de talqylanyp jatyr.
Osyndaı túrli pikirdi eskere kele, Parlament depýtattary múddeli memlekettik organdardyń biryńǵaı ýaqyt beldeýi máselesine qatysty ǵylymı zertteý jumysyn aldaǵy jyldyń naýryz aıyna deıin aıaqtaýyn surady. Pikir almasý barysynda Májilis depýtattary Úkimet múshelerine biryńǵaı ýaqyt beldeýin engizýge qatysty azamattardy tolǵandyrǵan ózekti saýaldardy jetkizdi. Atap aıtqanda, depýtat J.Áshimjan Almaty, Jetisý oblystarynyń, ózge de óńirlerdiń turǵyndarynan depýtattyq korpýs atyna kelip túsken kóp ótinishke nazar aýdardy. Depýtat E.Saırov úılesimdi qoǵam qurý jolynda Parlament pen Úkimettiń osy másele jóninde birjaqty ustanymy bolýǵa tıis ekenin málimdedi. Al Iý.Kýchınskaıa mundaı másele Úkimet qaýlysy deńgeıinde sheshilmeı, zań deńgeıinde rettelýi kerek degen pikir bildirdi. Jıyndy qorytyndylaı kele Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov ýaqyt beldeýin ózgertý qoǵamda eń kóp talqylanyp jatqan taqyryptyń biri ekenin aıta kele, mundaı sheshimderdi aldyn-ala egjeı-tegjeıli taldaý, keńinen talqylaý arqyly qabyldaý kerek ekenin eskertti.
«Ýaqyttyń ózgerýi, eń aldymen, azamattarymyzdyń densaýlyǵy men ál-aýqatyna, turmysyna qalaı áser etetinine qatysty naqty jaýap alýymyz kerek. Osy máselege basa mán berý qajet. Sonymen qatar Úkimet aıtyp otyrǵan úsh jyl tym uzaq merzim dep esepteımin. Zertteý jumysyn úsh aıda aıaqtaǵandaryńyz jón. Aldaǵy jyldyń naýryz aıynda zertteý qorytyndylarymen, máseleni naqty sheshý joldary bar usynystarmen kelesizder degen úmittemiz», dedi E.Qoshanov Úkimet múshelerine qarata aıtqan sózinde.
Bul qadam qoǵamǵa tıimdi túsindirý jumysyn júrgizýge múmkindik beredi. Osyǵan baılanysty Úkimet biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshýdiń áseri týraly kópfaktorly ǵylymı zertteý jumysyn júrgizý jóninde sheshim qabyldady. Atalǵan sheshim birqatar suraqtyń jaýabyn berýge tıis.
Burynyraqta elimizdiń Atyraý, Aqtóbe, Qyzylorda, Mańǵystaý oblystary tórtinshi ýaqyt beldeýimen, ózge oblystar besinshi ýaqyt beldeýimen júrip, saǵat ýaqyty osy eki ákimshilik ýaqyt beldeýimen eseptelip kelgen edi. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, túrli áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaılar eskerile kelip, bıylǵy kóktemnen elimiz biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshirildi.
Jalpy, jer betindegi ýaqytty esepteý júıesi halyqaralyq kelisim negizinde 24 saǵattyq beldeýge bólinedi. Ár saǵattyq beldeý Grınvıch merıdıanynan bastap shyǵysqa qaraı 15 gradýstan quralady. Osylaısha 24 saǵattyq beldeý 0 den 23-ke deıin nómirlenip, ár merıdıandaǵy orynnyń óziniń jergilikti ýaqyty belgilengen.
Tarıhı derekterge qaraǵanda, elimizdegi ýaqyt ólshemi 1924 jyldan bastalady. Keıin Keńes odaǵy tusynda qabyldanǵan ýaqyt beldeýi júıesine baǵynǵan. Negizinde elimiz Dúnıejúzilik saǵat beldeýi júıesinde 4 saǵattyq beldeýde ornalasqan. Onyń ishinde Mańǵystaý, Atyraý, BQO jartylaı 3 saǵattyq beldeýde ornalassa, Aqtóbe, Qyzylorda, Qostanaı oblysy tolyq 4 saǵattyq beldeýde, ShQO 6 saǵattyq beldeýde, qalǵan oblystar 5 saǵattyq beldeýde ornalasqan edi. Degenmen ol tusta bul óńirlerde jergilikti ýaqyt qoldanylmaǵan. Sebebi 1930 jyly elektr energııasyn únemdeý maqsatynda dekrettik ýaqytpen júrý týraly qaýly shyqqan. Osylaısha negizgi beldeýlik ýaqytqa 1 saǵat qosylyp dekrettik ýaqyt engizilgen.
Álem ǵalymdary adam bıologııalyq yrǵaǵynan aýytqysa, onyń boıynda sozylmaly aýrý órship, tipti minez-qulyqtyń ózgerýine ákeletinin anyqtaǵan. Osydan soń Eýropa elderi dekrettik ýaqyttan bas tartý týraly sheshim qabyldaǵan. Sóıtip Reseı de 2014 jyly saǵattyq beldeýlerdi biriktirý men dekrettik jazǵy ýaqytty qoldanýdan bas tartqan. Al Mońǵolııa bizdiń el sekildi úlken jerdi alyp jatqan el, onda da ártúrli ýaqyt beldeýi qoldanylady. Mysaly, Ulanbatyr qalasy men Baıan-О́lgeı aımaǵynyń ýaqytynda bir saǵat aıyrmashylyq bar. Shyǵys jaǵy únemi bir saǵat ilgeri júredi. Qytaı eli de sondaı, olar da ártúrli ýaqyt beldeýin paıdalanady. Tipti jer kólemi bizdiń bir oblystaı ǵana Qyrǵyz Respýblıkasynyń ózi ártúrli ýaqytpen júretin, bizden keıin olar da osy máseleni kótere bastady. Sondyqtan merıdıan máselesi áli de talqylaýdy qajet etedi. Qoryta kelgende, bul kúrdeli taqyryptyń núktesin quramyna túrli ǵylym salasyndaǵy jetekshi mamandar kiretin arnaıy komıssııa qoıady dep senemiz.