Ult densaýlyǵy – mańyzdy másele

Keshe Aqordada Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova Medısına qyzmetkerleri kúni qarsańynda sala úzdikterin qabyldap, quramynda Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý birinshi vıse-mınıstri S.Qaıyrbekova, «Ana men bala» ulttyq ǵylymı ortalyǵy búırek ortalyǵynyń meńgerýshisi Sh.Altynova, Qaraǵandy memlekettik medısına ınstıtýtynyń rektory R.Dosmaǵambetova, Astanadaǵy №1 qalalyq aýrýhana bas dárigeriniń ınnovasııalyq qyzmet jónindegi orynbasary E.Júnisov, Batys Qazaqstan oblysy sanıtarlyq avıasııa bólimshesiniń meńgerýshisi Ǵ.Myrzaǵalıev, Almaty oblysy «FıtOleým» JShS dırektorynyń orynbasary O.Sermuhamedova, Shyǵys Qazaqstan oblysy Qarabuırat aýyldyq dárigerlik pýnktiniń feldsheri K.Dúısenbaeva, Ońtústik Qazaqstan oblystyq balalar aýrýhanasy kardıohırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi A. Baısalov bar bir top bilikti mamandarmen kezdesti. G.Ábdiqalyqova: «Ult jos­pary medısınalyq qyzmet kórsetýdiń aldyńǵy qatarly standarttaryn engizýdi talap etedi. Ol úshin Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi tarapynan medı­sı­nalyq qyzmet sapasy boıyn­sha birlesken komıssııa qury­lýda. Ult densaýlyǵy memle­kettik saıasattyń mańyzdy basym­dyqtarynyń biri bolyp tabylady. Osy oraıda árdaıym mem­leket otandyq medısınany jetildirý máselelerine aıryqsha nazar aýdarýda», deı kelip, sonymen qatar, sońǵy 5 jylda qazaqstandyqtardyń ómir súrý jasynyń uzarýy otandyq medısınanyń qol jetkizgen tabystarynyń aıǵaqty dáleline aınala bastaǵanyn, máselen, tara­tylǵan málimetter boıyn­sha ómir súrý jasy 3 jylǵa uza­ryp, 2014 jyly 71,6 jasty qu­ra­ǵanyn, 2010 jylmen salys­tyr­ǵanda ana ólimi 2 esege, ba­la­­lar­dyń ólim-jitimi 1,7 esege deıin tómendegenin tilge tıek etti. «Elimiz Ult josparyn, ıaǵnı «100 naqty qadamdy» iske asyrýǵa kiristi. «100 qadam» ekonomıkany, barsha qoǵamdy jańartý maqsatynda elimizdegi bes reformany iske asyrýdyń naqty is-sharalary bolyp tabylady. Sonyń ishinde, Ult josparyn júzege asyrýda densaýlyq saqtaý salasynyń mańyzy zor» dep atap ótken Memlekettik hatshy 2014 jyly Qazaqstanda 45 myń kúrdeli operasııa jasalǵany, 2011 jyldan bastap Memleket basshysy bekitken «Salamatty Qazaqstan» baǵ­dar­lamasy jumys istese, osy baǵdarlamanyń aıasynda den­saý­lyq saqtaý salasynda jaq­sy nátıjelerge qol jetki­zile bastaǵany, zamanaýı medı­sınalyq ortalyqtar ashylyp, olarda júrekke, mıǵa kúrdeli otalar jasalatyny, donorlardy paıdalanýda aıtarlyqtaı oń nátıjeler baıqalatyny jaıynda aıtty. «Degenmen, otandyq medısınada problema joq emes, bar. Júrek-qan tamyrlary aýrýynan ólim-jitim azaımaı otyr, onyń ústine, jol-kólik apattarynan, onkologııalyq aýrýlardan da halyq arasynda kóz jumatyndar kóp. Sondyqtan, Elbasy Nur­sultan Nazarbaev atap ótkendeı, halyq salamatty ómir saltyna bet burýy kerek. Ozyq 30 eldiń qataryna qosylý úshin biz halyqtyń ortasha ómir súrý jasyn 84-ke jetkizýimiz kerek. Búgin sizdermen medısına qyzmetkerleriniń kásibı merekesi qarsańynda kezdesip otyrmyz, osy kezdesýdi paıdalanyp prob­lemalardy talqylaýymyzǵa bolady», dedi G. Ábdiqalyqova. «Ana men bala» ǵylymı ortalyǵy Búırek ortalyǵynyń jetekshisi Sholpan Altynova jýrnalısterge bergen suhbatynda: «Jalpy, Qazaqstanda balaǵa búırek aýystyryp salý eń birinshi ret 1997 jyly Almatydaǵy A.N.Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq hırýrgııa ǵylymı ortalyǵynda júzege asqan bolatyn. Sodan beri azdap bolsa da alǵa jyljýshylyq baıqalǵanymen, biraq jyldan-jylǵa sozylmaly búırek jetispeýshiligine shaldyqqan balalardyń sany kúrt kóbeıip ketti. Uzaq kútýdiń saldarynan sábılerdiń ómirine arasha túse almaı qalǵan jaǵdaılar kezdesti. Sonyń áserinen bir top mamannyń AQSh, Ońtústik Koreıa, Túrkııa, Ispanııa syndy elderde oqyp, biliktiligin arttyryp kelýlerine múmkindik týǵyzýdyń arqasynda 2012 jyly qarasha aıynda «Ana men bala» ǵylymı ortalyǵynda Qazaqstanda alǵash ret 3 jasar balaǵa búırek aýystyryp saldyq. Birte-birte minekı, búgingi tańǵa deıin 24 balanyń búıregin emdep aýystyrǵan jaıymyz bar. Nátıjesi oıdaǵydaı, biri – aman-esen úıinde, endi biri mektepte oqysa, odan keıingisi joǵary oqý ornyna tústi. Tipti, arasynda qazir otbasyn qurǵan bir azamat bar. Endi 2014 jyldan bastap baýyr aýystyrý júzege asa bas­tady. Mamandar Túrkııada arnaıy tájirıbeden ótip keldi. Dál sol qarashada bir jasar balaǵa birinshi ret Qazaqstanda óziniń naǵashysynyń baýyryn aýystyryp saldyq. Onyń da densaýlyǵyn qadaǵalap otyrmyz, búgingi tańda oıdaǵydaı ósip kele jatyr. Jalpy, búginge deıin eki balanyń baýyryn aýys­tyr­dyq. Sonyń arqasynda syrqat balalar sany azaımasa kóbeıip jat­qan joq. Jylyna 10-12 búırek trans­plantasııasy operasııa­lary jasalady. Elimizde 3 myń­ǵa jýyq naýqas búırek aýys­tyrý kezeginde tursa, onyń 37-si bala. Al 24-i shuǵyl otany qajet etedi», dep qazaqstandyq maman­dardy tolǵandyratyn ózekjar­dy máseleler týraly áńgime­ledi. Qalalyq №1 aýrýhana bas dári­ge­ri­niń orynbasary Ersin Júni­sov: – Sońǵy 10-15 jylda otandyq densaýlyq saqtaý salasy tehnologııalyq turǵydan qarqyndy damyp keledi, – dedi. – Negizinen engizilip jatqan mundaı jańa tehnologııalar men tujyrymdar kúrdeli jol-kólik, óndiristik jaraqattardan keletin ólimniń sanyn eki esege deıin tómendetýge septigin tıgizýde. Keıbir emdeý tehnologııalary Ortalyq Azııa men TMD elderi boıynsha Qazaqstanda alǵash ret qoldanysqa engizilýde. Kúrdeli aýrýlar, súıektiń qaterli isikterine ota jasaý tehnologııalary tek Astanada ǵana emes, sonymen qatar óńirlerge birtindep jetkizilýde. Mysaly, qalalyq №1 aýrýhana janynan birneshe ortalyqtar ashylǵan bolatyn. Insýlt jáne ortohırýrgııa ortalyqtary jumys isteıdi. Orta býyn mamandarǵa deıin shetelde daıarlanyp, jumysty sheteldik tehnologııalar boıynsha uıymdastyrý tujyrymdamalary júzege asýda. Elbasynyń bes ınstıtýttyq reformasy men «100 naqty qadamǵa» baılanys­ty aǵylshyn tilinde konferensııalar ótkizý qolǵa alynýda. Memleket basshysynyń tikeleı qoldaýymen sońǵy jyldary myńnan astam emdeý oryndary ashylyp jatyr. Bizdiń aýrýhanany da Elbasynyń ózi 2012 jyly kelip ashyp bergen edi. Osyndaı kásibı mereke qarsańyn paıdalanyp, Elbasynyń atyna úlken rızashylyǵymyzdy bildiremiz. Al búgingi tańda ózim jumys isteıtin aýrýhanaǵa 80-nen astam jańa tehnologııa engizildi. Olardyń nátıjeleri óte joǵary. Insýlt ortalyǵyndaǵy tehnologııa mysaly, buryn-sońdy TMD elderinde bolmaǵan baǵyt sanalady. Búginde ınsýlttan keıingi múgedektik pen ólim burynǵymen salystyrǵanda, eki esege deıin tómendedi. Buryn arashalap alý múmkin bolmaıtyn naýqastardy qazir aman alyp qalýǵa shamamyz jetedi. – Men Shyǵys Qazaqstan oblysy, Úrjar aýdany, Segizbaı dárigerlik ambýlatorııasyna qarasty Qarabuırat dárigerlik pýnktinde feldsher bolyp jumys isteımin, – dedi 30 jyldan beri bir jerde taban aýdarmaı eńbek etetin Kúlsim Dúısenbaeva. – Birde túnde qalyń qar jaýyp, boran uıytqyp, júretin joldy jaýyp tastady. Sonda aıaǵy aýyr áıeldi aýdandyq aýrýhanaǵa jetkizý úshin on eki shaqyrym jerge atshanamen barýǵa týra keldi. Aman-esen sol belgilengen jerge jetkizdik. Sonyń arqasynda álgi áıel uldy boldy. Aýyl dárigeriniń ómirinde mundaı oqıǵalar aıta bersek, óte kóp. Sondaı-aq, ol Elbasynyń «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy boıynsha Úrjar aýdanynda 4 ambýlatorııa salynyp, qoldanysqa berildi. Áli de salyna beredi dep josparlanýda. О́z ýchas­kemde osy 30 jylda birde-bir ret ana men bala ólimi tirkelgen emes. Al sońǵy bes jylda týberkýlez, qaterli isik aýrýlary joqtyń qasy. О́ıtkeni, qaterli isikke qarsy 11 túr boıynsha skrınıng ótkizýdiń nátıjesinde aýrýdyń aldyn alýdamyz, dese, Ońtústik Qazaqstan oblystyq balalar aýrýhanasy kardıohırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi Almat Baısalov: «Bizdiń óńirde júrektiń týabitti aqaýymen dúnıege kelgen sábıler kóp. Búgingi tańda kardıohırýrgııa salasy bo­ıynsha 3 myńǵa jýyq bala júrek aqaýymen esepte tur. О́ńir boıynsha jylyna 400 bala osyndaı halde dúnıe esigin ashady eken. Alǵashqy kezde 10 kılogramnan joǵary balalardy qabyldasaq, birte-birte bul salmaq tómendep, bir jasqa deıingi balalarǵa, kerek deseńiz, shala týǵan sábılerge deıin ota jasalýda. Soǵan oraı jetistikterimiz de az emes. Júrektiń týabitti aqaýlary azdap bolsa da tómendeýde. О́lim-jitim 15 paıyzǵa tómendedi. Operasııadan keıingi ómir súrý deńgeıin 83 paıyzǵa kóterdik», dedi. Sóziniń sońynda ol mamandar 2007-2009 jyldarǵy baǵdarlama boıynsha Izraıl, Polsha, Reseı, Lıtva memle­ket­terinde oqyp kelgenin, olardyń ishinde ózi de bar ekenin aıtty. Otandyq medısına salasynyń jetistikteri men ózekti máseleleri ortaǵa salynǵan otyrysta Mem­le­kettik hatshy tarapynan quzyr­ly memlekettik organdarǵa birqa­tar naqty tapsyrmalar berildi. Kez­desý sońynda Gúlshara Ábdiqa­lyqova aq jeleńdi abzal jandar­dy kele jatqan kásibı mereke­leri­men quttyqtap, jumystaryna tabys tiledi. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan».