Orman – eldiń baǵa jetpes baılyǵy, halyqtyń en dáýleti. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev tal egý, ormandy alqaptardy ulǵaıtý isine erekshe nazar aýdaryp otyr. 2020 jylǵy Joldaýynda 5 jyl ishinde ormandy alqaptarǵa 2 mlrd, eldi mekenderde 15 mln túp aǵash kóshetin egýdi tapsyrdy.
Elimiz aýmaǵynyń 5%-y ǵana ormandy alqap sanalady. 17 myńnan asa ormanshy qyzmet atqarady. Byltyr 1 shildeden bastap orman sharýashylyǵynda eńbek etetin qyzmetkerlerdiń jalaqysy 100%-ǵa artty. Ortasha aılyq jalaqy – 250 myń teńge.
2021 jyly elimizde 66 myń gektar ormandy alqapqa 138 mln kóshet egilgen. Bul sol jylǵy jospardyń asyra oryndalǵanyn kórsetedi. О́ıtkeni 61,7 myń gektarǵa 130 mln aǵash otyrǵyzylý josparlanǵan. Bes jyl ishinde 970 mln kóshet egilipti. Osylaısha, bes jylda elimizdiń ormandy alqaby 267 myń gektarǵa ulǵaıdy.
Úkimet otyrysynda Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev Memleket basshysynyń orman qoryn ulǵaıtý jónindegi tapsyrmasynyń oryndalýy týraly baıandap, bes jyl ishinde 970 mln túp kóshet egilgenin atap ótti. Sonyń nátıjesinde, ormandy alqap kólemi 267 myń gektarǵa ulǵaıǵan. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna oraı 2 mlrd túp aǵash kósheti egilse, orman qory 14,5 mln gektarǵa ulǵaımaq. Buǵan qosa 2027 jyldyń sońyna deıin taǵy 1 mlrd aǵash kóshetin egip, ósirý mindeti júktelip otyr. Aıtýǵa jeńil bolǵanymen, iske kelgende aýyr soǵatyny anyq. Eń aldymen, tapsyrmanyń tııanaqty oryndalýyn qatań qadaǵalaý mańyzdy. Sebebi jergilikti ákimdiktegiler sanda bar, sanatta joq derekterdi tizip, jumystyń «erekshe qarqynmen júrip jatqany» jóninde esep berý faktileri de bar.
Keıingi jyldary bolǵan alapat órt – tilsiz jaýǵa qarsy turýda, tótennen tóner apattyń aldyn alýda álsiz jaqtarymyzdy áıgilep berdi. Qostanaı, Abaı oblystaryndaǵy birneshe adamnyń ómirin qıǵan órtten keıin orman sharýashylyqtarynda, saıabaqtar men rezervattarda órtke qarsy arnaıy dabyl júıesin ornatyp, tehnıka, qajetti qural-jabdyqpen qamtamasyz etý qolǵa alyndy. Byltyr orman sharýashylyǵynyń jumysyn kúsheıtý maqsatynda, órtke qarsy 2305 tehnıka satyp alýǵa 52 mlrd teńge bólindi. Memlekettik orman qorynyń 900 myń gektar aýmaǵyna órttiń oshaǵyn erte anyqtaý júıesi engizildi. «Býrabaı ulttyq parkinde» ornatylǵan habar berý júıesi apattyń aldyn alýǵa septigin tıgizip otyr. Mundaı júıe endi «Semeı ormany» rezervatyna da engiziledi.
Orman sharýashylyǵy salasynda qyzmetkerler sanynyń jetkilikti bolmaýynyń basty sebebi – jalaqynyń azdyǵy. Másele buǵan deıin Májilis minberinde de kóterilip, depýtattar ár óńirdegi ormanshylardyń mardymsyz jalaqy alǵanymen, mindettemesi kóp ekenin ashyp aıtqan edi. Aılyq jalaqy mólsheri 100%-ǵa artqannyń ózinde mardymsyz ekenin osy salaǵa jaýapty Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev ta jasyrmaıdy. «Orman sharýashylyǵynda laýazymdyq jalaqynyń mólsheri az. Jastardyń orman sharýashylyǵy salasyna jumysqa kelýge qyzyqpaıtynynyń basty sebebi de osy. Sondyqtan olardyń jalaqysyn eki-úsh esege ósirse de artyq etpeıdi», deıdi mınıstr.
Mardymsyz jalaqy tólenetin, júkteler jaýapkershiligi joǵary, atqaratyn jumysy aýyr salaǵa jastar qyzyǵa ma? Osy saýaldy Orman jáne ósimdikter álemin óndirý jáne paıdalaný basqarma bas sarapshysy Danabek Alpamysqa qoıdyq.
– Orman sharýashylyǵynda 160 mekeme jumys isteıdi, osy mekemelerde 17 429 qyzmetker jumys atqarady (8 165 – mınıstrlik tarapynan, 9 264 – jergilikti atqarýshy organdar tarapynan). Orman sharýashylyǵy salasyna orman sharýashylyǵy ınjenerleri, ormanshylyq basshysy, orman sheberi, ormanshy, qoryqshy, aǵash qulatýshy, ańshylyq mamany, sondaı-aq maýsymdyq jumysshylar da tartylady. Elimizde orman sharýashylyǵy salasynda kadrlar daıarlaıtyn 10 ýnıversıtet, 16 kolledj bar. 2023 jylǵa deıin orman sharýashylyǵy salasyndaǵy mamandardyń jalaqysy tómen boldy. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, 2023 jyldyń shilde aıynan bastap orman sharýashylyǵy qyzmetkerleriniń jalaqysyna laýazymdyq aılyq aqynyń 100% mólsherinde qosymsha ústemaqy belgilendi. Sonymen qatar 2024 jyldyń ekinshi jartysynan bastap orman órt sóndirýshileri men desantshylar-avıasııalyq orman kúzetiniń órt sóndirýshileriniń jalaqysy da 100%-ǵa kóterildi, – dedi D.Alpamys.
Bul da bolsa orman sharýashylyǵy salasyn damytýǵa, nasıhattaýǵa, jastardy ormanshy bolýǵa yntalandyrýǵa oń septigin tıgizetini sózsiz. Biraq jalaqynyń eselenip óskeni máseleni túbegeıli sheshedi degen sóz emes. Infraqurylymnyń joqtyǵy da jastardy orman sharýashylyǵynda jumys isteýge qyzyqtyrmaıdy. Máselen, 513 ormanshylyqtyń tek 256-synda ǵana ınternet bar. Sonymen qatar jumysshylardyń balasyn balabaqsha men mektepke ornalastyrýdyń da mashaqaty kóp. «Atadan mal qalǵansha, tal qalsyn» deıdi dana halqymyz. Osy oraıda sol el baılyǵyn, jer sáýletin qyzǵyshtaı qoryp júrgen ormanshylar qaýymynyń eńbegi qandaı qurmetke bolsyn laıyq, jan-jaqty qamqorlyqqa, qoldaýǵa zárý.