Kóktemdi asyǵa kútken shaǵyn aýylda tirshiliktiń tini baıqalady. Qar kóbesi sógile-mógile sýǵa aınalyp, jylǵalardy qýalaı aýyldyń aıaq jaǵyndaǵy toǵanshyqqa quıyla bastaǵan mezetten aýyl ishi arqa-jarqa bola bastaıtyn. Kóktem keldi degen osy. Qystaı kıilgen shoqpyt-shorym, saptamaly qonyshty etikter aǵash sókiniń ústinde aıra-jaıra jatady. Esiktiń aldyndaǵy kúzde qoı-eshki qasynyp, laq-qozy oınaqtap qulatqan oshaqty apam dolbarlap jónge keltire sylap alyp, qora túkpirindegi kepken kóńnen qalap, bismillásin aıtyp tutatyp jiberetin. Qıdyń kóńirsigen ısin aýyl aralaı taratqan kók shubalań tútin dala keze jóneletin.
Bizdiń qorjyn tárizdes qazaqy tamnyń esigi kúnbatysqa qaraǵan, al kórshiles Shardarbek kókeniń toqal tamynyń esigi kúnshyǵysqa qaraǵan. Arasy úsh-tórt qadam turatyn qońsylas qos úıdiń balalary bizdiń úı, sizdiń úı degendi bilmeıtin. Keshke úsheý ara bir kórpeni aıaqtasa jamyla, qoldaryndaǵy bir-bir úzik taba nandy qurǵaqtaı jep jatyp uıqyǵa ketetin. Kún uzaq kóktemniń sartap kúninde laq-qozynyń sońynda júrip, ári oıyn balasyna tán kóktemgi gúlderdi saıdan-saıǵa qýalaı qyzyq kórip tergennen sharshasa kerek. Keshki tamaqqa dińkáláı jetedi. Qorjyn tamnyń ortańǵy bóligi kireberis sanalady. Ortada shaı ústel, sol jaq buryshta qysqa temir kereýet. Kereýettiń asty Lashynnyń orny. Lashyn tazynyń tóresi. Qýǵanyn ustaıdy. Onyń asyraýshysy Ilesbek aǵam. Itke sol kisi qumar. Esiktiń oń jaq bosaǵasyndaǵy qabyrǵada kókemniń bókenniń múıizinen istegen kıim ilgishi tur.
Oń jaqta tórge taıaý shaǵyn ústel, onyń ústinde kıim tigetin qol máshıne. Taý jaqtaǵy tórgi bólmede kókem, apam, Gúlnaz jáne kenje inimiz Erkinbek, yldı jaqtaǵy tómengi bólmeni, biz «dáý tam» deımiz, onda úıdiń úlkenderi Kúmisbek, Ilesbek, Ǵalym aǵamdar jatady. Olar túnimen jaryqty jaǵyp qoıyp kitap oqıdy. Aýyldaǵy shaǵyn kitaphanany túgel taýysqan. Pálensheniń úıinde túgen degen kitap bar eken dese, sony aldyryp oqıdy. Oqylǵan kitaptyń mazmuny tańerteńgi, túski dastarqanda talqyǵa túsedi. Biz oqymaı-aq estigennen mazmunyn uǵyp alamyz. О́ıtkeni ol kezde áli mektep esigin kórmegen kezimiz.
Ortadaǵy kireberiste apam (ájem), men, Sáýir, Maqsut tórteýmizdiń jaıymyz. Aýyzǵy bólme apamnyń tún balasyna dalaǵa shyǵýyna yńǵaıly sebepti tańdalǵan.
Naýryzdyń ortasynan belinen asa kún mamyrajaı tirshilikke ene, qus tóresi, adam balasynyń dosy, aıyr quıryq qarlyǵash ta bizdiń óńirge asyǵa jetetin. Halyq túsiniginde qarlyǵash kıeli qus. О́zi uıa salǵan shańyraqtyń aqjoltaı tilekshisi, yrysy men yntymaǵynyń belgisi ispetti. Tek qýanysh pen yrys ákeledi dep yrymdaıdy. Besiktegi balanyń ýiline bı bıleıdi eken. Alys saparǵa jol alǵan jolaýshynyń aman-esen oralýyna izgi sapar tileıdi, deıdi apam. Maıdanǵa attanǵan soldattar kezinde qarlyǵashpen de qoshtasqan eken.
Qarlyǵash alǵashqy kelgen kúni úıdi, qora-qopsyny jyn-periden alastaǵandaı kún uzaq arly-berli ushýmen bolady.
Bizdiń úıdiń esigi syrtqa únemi ashyq turatyn, qulyp degen atymen joq. Kireberiste tóbesi salbyraǵan perde ilingen. Qarlyǵash sol perdeniń ústinen kiretin nemese perde qaıyrýly bolsa tómengi tusynan jer baýyrlaı ushyp kirip, úı ishinde shıqyldaı aınalyp ushatyn.
Sol jyly da jyldaǵy ózi salǵan uıasynyń ornynan jańa uıanyń qurylysyn bastady. Qarlyǵash qus bitkenniń ishindegi eń tazalyq súıgish qus. Uıasynyń tómengi jaǵyna bir túıir sańǵyryǵyn túsirmeıtin. Tańerteń bárimizdi qarlyǵashtyń qulaqqa jaǵymdy úni oıatatyn. Kózimiz jypylyqtap qashan apamdar shaıǵa shaqyrǵansha tósekte jatyp, qarlyǵashtyń ár qımylyn baǵyp jatamyz. Aýyl shetindegi toǵannyń balshyǵynan ákeletin sekildi. Qońyrqaı saz balshyq. Erteńine tús aýǵansha uıasyn da salyp bitiretin. Tap-tuınaqtaı uıa adam qyzyǵarlyqtaı.
Ol kezde de búgingideı Naýryz merekesine aýyl bolyp daıyndalatyn. Naýryz merekesi dep jurt dabyrlap aıtpasa da birin-biri naýryz kójege shyn peıilmen, jarasymdy yntymaqpen shaqyratyn. Naýryz merekesi sanamyzǵa qanmen, ana sútimen sińgeni sonshalyq, saıasattyń salqyny adamdardyń bir-birine degen jylylyǵyn óshire almaıtyn.
Jeti dám qosylǵan naýryz kóje dastarqanyna jıylǵan kópshilik óz úılerindegi qarlyǵashtardy áńgimelerine arqaý etetin. Biri qarlyǵash uıa salǵaly mal basynyń, jan basynyń kóbeıgenin aıtsa, biri naýqas tartyp jatqan perzentiniń aıaqtan turyp ketkenin aıtatyn. Olardyń jyly sózderiniń ózine qatystylyǵyn túsingendeı qarlyǵash ta úı ishindegi qonaqtardy aınala, qanatymen sıpaı janap ushatyn. Rasynda sol jyly Sańǵylbaı kókem áskerden aman-saý oraldy, Qýandyq kókemniń de, bizdiń úıdiń de maldary túgel shyǵynsyz tóldedi, Qurbankúl jeńeshem bosanyp, ul týdy. Qarlyǵashtyń ózi eki balapanyn qaıta-qaıta uıasynan qulatyp alyp júrip, kún jylyna qanattandyryp ushyrdy.
Basyn jan-jaǵyna jalt-jult buryp, kózin aýdarmaı qarap bizben shıqyldaı sóılesetin aqyldy qus adam balasyna dostyq peıilmen, shynaıy nıetpen arqa súıeı ushyp keletin. Kúz túse qımaı qoshtasatyn. Qarlyǵashtyń esikterdi aıqara ashqyzyp qoıatyn qasıeti jurtty adaldyqqa, bireýdiń kúná jasamaýyna, aǵaıyn-týysqa degen baýyrmaldylyqqa, aınalaǵa degen súıispenshilikke, senimdilikke degen tárbıesi dep uǵynasyń. Biz bala bolsaq ta qarlyǵashqa tıisýdi, ony úrkitýdi bilmeı, kerisinshe ań-qusqa jany ashyǵysh, meıirman bolyp óstik.
Jyl saıyn Naýryz merekesi kelgende baıaǵy qarlyǵashymdy izdeımin. Izdeımin de bal-balalyq shaǵymmen birge kúmis qanat kıeli qus kelmeske ketti me eken, dep oıǵa qalamyn. Múmkin bıylǵy áz-Naýryzben birge aıaýly qarlyǵashtar da týǵan uıasyna qaıta oralar?
Álde olar ań-qus túgili týǵan baýyrlaryna jat baýyr bolǵan adamdarǵa ókpeli me eken?
Maqsat QARǴABAI,
Jýrnalıster odaǵynyń múshesi