Tátti uıqydan shyryldaǵan telefon daýsy oıatty. Trýbkany kótergende: «Salaýat Silámjanuly, jeti túnde mazalaǵanyma keshirińiz… Jan saqtaý bólimindegi ókpesine ota jasaǵan naýqas Álimgereevtiń jaǵdaıy tym nasharlap barady. Aýzy-murnynan aqqan qan toqtaý bermeı tur. Keńsiriktiń ber jaǵyna tampon da jasadyq. Ar jaǵyna jasaı almadyq. Qan uıytatyn dárilik suıyqtardy da quıyp jatyrmyz. Nátıjesiz», – dedi kezekshi dáriger.
Alǵashynda: «Otolarıngolog dárigerdi shaqyrtyńdar!» – dep aıtaıyn degen. Ol oıynan tez aınyp: «Qazir kelemin», – dep trýbkany qoıdy. Onyń sebebi, muryn qýysynyń arǵy jaǵyna bara berý kez kelgen dárigerdiń qolynan kele bermeıtin sharýa. Arnaıy qoly biletin maman bolmasa, tynys múshesine zaqym kep, ózi álsiz naýqastyń jaǵdaıyn odan ári aýyrlatyp jiberýi ábden múmkin.
Bildeı mekemeniń basshysy retinde jan tynyshtyǵyn oılap, basqa mamandy shaqyrtyńdar dese de bolǵandaı edi, qolynan keletin iske ózgeni shaqyrtýdy jón kórmedi. Mundaı kezde buıryq aıtqannan góri, bel sheship iske kirisetin ádeti. Ony qaramaǵandylar da bilip alǵan. Onyń ústine bar jaǵdaıdy kún demeı, tún demeı habarlap otyryńdar dep qatań talap qoıǵan ózi.
Kıimin kıip, syrtqa shyqqanda avtokólik te kelip tur eken. Aýrýdyń aýzy-murnynan aqqan qandy toqtatyp, tynyshtandyryp bolǵan kezde tań sibirlep ata bastady. Al naýqas qapersiz uıqyǵa ketti.
Jospar boıynsha atqarylatyn jumystardy birinshi kezekke qoıǵan jón. Ásirese, aýdandar epıdemıologııalyq ahýaldy jiti baqylaýda ustaýy kerek. Qudaıǵa shúkir, sońǵy on jylda Almaty oblysynyń densaýlyq saqtaý salasy týberkýlezdiń taralý kórsetkishteri jaǵynan da, osy aýrý kesirinen bolatyn ólim-jitimdi azaıtý jóninde de úlken jetistikterge jetip júr. Sonda da bolsa toqmeıilsýge bolmaıdy. Qurt aýrýynyń taralýyna tolyq tosqaýyl qoıý úshin árbir aýyldaǵy, aýdandaǵy alǵashqy medısınalyq kómek kórsetetin emhana dárigerlerin áli de bolsa osy iske jumyldyrý qajet.
Týberkýlez – áleýmettik aýrý. Sondyqtan oǵan qarsy kúres sharalaryn uıymdastyrýda dárigerlerdiń rólin ǵana emes, basqa da áleýmettik jaǵdaılarǵa basa nazar aýdartqan jón. Ásirese, veterınarlyq, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmetterdiń, tipti, ishki ister qyzmetkerleriniń týberkýlezge qarsy kúres mamandarymen osy jumystardy birlesip atqarýy jaıly aıtý kerek.
Dıspanserlik esepte turǵan, týberkýlez oshaǵyna aınalý qaýpi seıilmegen, eski naýqastardy oqshaýlandyrý úshin jeke páter bólý, basqa áleýmettik kómek máseleleri bar. Sony taǵy da másele etip kóterý kerek. Bólinetin áleýmettik kómek túrleri ár aýdanda ártúrli. Iаǵnı, keı jerdiń bas dárigerleri jergilikti ákimderge máseleniń mańyzdylyǵyn jete túsindire almaıdy. Mundaı sharalardy durystap jolǵa qoımasa, qaýip bulty seıilmeıdi. Qurt aýrýy shyqqan otbasynyń mektep jasyna deıingi balalaryn arnaıy balabaqshalarmen qamtý áli tolyq sheshilmegen. Ol osynyń bárin júıelep, oblys ákimi orynbasarynyń tóraǵalyq etýimen ótetin úlken jıynda óziniń jasaıtyn baıandamasyn pysyqtap shyqqanda taǵy bir jumys kúni bastalyp ketken edi.
Bul Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi, Almaty oblystyq týberkýlezge qarsy dıspanseriniń bas dárigeri Salaýat Sársembaevtyń kúndelikti ómirinen alynǵan bir kórinis qana.
Medısına sııaqty jumysy kúrdeli salada qyzmet isteıtin, egemen elimizdiń órkendeýine úlesin qosyp kele jatqan, óz ortasynda belgili azamattardyń kópshilikke beımálim tustary kóp-aq. Sondaı jandardyń biri, óz salasynyń belgili maıtalmany Salaýat desem, artyq aıtpaǵan bolar edik. Ol 1978 jyly Almaty memlekettik medısına ınstıtýtyn aıaqtaǵannan keıin eńbek jolyn óziniń týǵan aýyly Aqsý óńirinen bastady. Sol kezdegi ýchaskelik aýrýhananyń jumysyn jandandyrǵan jas hırýrg dáriger jaıly aýyl turǵyndary áli kúnge deıin aıtyp otyrady. Ony maqtaıtyn da jóni bar. Buryn aýdan ortalyǵyna keletin naýqastar dertine shıpany aýyl irgesindegi aýrýhanadan taýyp, bir qýanyp qalǵan edi. Alaıda, jergilikti halyqtyń ol qýanyshy uzaqqa barmady. Jaqsy mamandy shaǵyn aýylǵa turaqtatpady. Oǵan basty sebep bolǵan oqıǵa sol kezdegi oblystyq aýrýhananyń bas dárigeri Iýrıı Pıanovtiń kezekti bir issaparmen Aqsý aýdanyn aralap kelgeninen bastaldy. Nazarynan eshteńe tys qalmaıtyn, tájirıbeli uıymdastyrýshy jón surasyp, sóılese kele biliktiligi joǵary jas mamandy tez baıqady. Jumysyn urshyqsha úıirgen saýatty maman oǵan birden unady. Qaıtarynda ol Salaýatty oblystyq aýrýhanaǵa qyzmetke shaqyrdy.
Salaýat Silámjanuly sol kezde ári-sári kúı keshkeni ras. Kútpegen jerden aldynda eki tańdaý turdy: birinshisi – aýdan kóleminde medısınalyq qyzmet kórsetý bolsa, ekinshisi – oblystyq aýrýhananyń mamany bolyp, bilimin shyńdaý. Ol ekinshi joldy tańdady. Sol tańdaýyna kúni búginge deıin ókinbeıdi.
Sóıtip, ol 1983 jyly Taldyqorǵan qalasyndaǵy oblystyq aýrýhananyń tabaldyryǵyn attady. Bir jarym aı bilimin jetildirgennen keıin, jumysy aýyr da kúrdeli reanımasııa bólimshesinen bir-aq shyqty. Munda sol kezdiń ózinde-aq oblys kóleminde tanymal bola bastaǵan Berik Beısekenov, Maqsut Qalajanov, Baqyt Dárkembekov sııaqty bilikti anestezıolog-reanımatolog dárigerlermen birge qyzmet istedi. Bólimshege jedel medısınalyq kómekti qajet etetin eń aýyr, ajal aýzyndaǵy naýqastar túsetin. «Sol bólimshede istegenim, men úshin úlken ómir mektebi boldy», – deıdi Salaýat.
Keıin taǵy da bilimin jetildirip, qulaq, tamaq, muryn emdeıtin jeke baǵytta mamandandyrylǵan lor bólimshesine aýysty. Bul bólimsheniń jumysy da jeńil emes edi. Ásirese, oınap otyryp, oqys jaǵdaıda óńeshine, keńirdegine, ókpesine túrli zattar jutyp qoıyp, dem jetpeı qınalǵan jas sábılerdiń ómirlerine qaýip tóngen sátterdi aıtsaıshy! Qoldy-aıaqqa turmaı, shyryldaǵan sábılerimen qosylyp egilgen ata-analarynyń ózderi keıde kedergi keltiretin. Ondaı jaǵdaıda dárigerge júkteletin mindettiń aýyrlyǵyn tilmen aıtyp jetkizý múmkin emes edi. Sol bógde zattardy keńirdekten ne ókpeniń ushar basynan apparat arqyly tez sýyryp alý – mamannan biliktilikti, eptilikti, sabyrlylyqty talap etetin.
Dárigerdiń osyndaı biliktiligi ony Taldyqorǵan qalalyq halyq depýtattary keńesiniń depýtaty bolyp saılanýyna yqpal etti. Sol kezden bastap onyń uıymdastyrýshylyq qabileti aıqyndala bastady. Osylaısha, ol 1996 jyly ózi qyzmet isteıtin oblystyq aýrýhananyń bas dárigeriniń orynbasary qyzmetine taǵaıyndaldy. Eki jyldan soń, áleýmettik qıyn jaǵdaılarǵa baılanysty el arasynda órship turǵan týberkýlezben kúres salasyna aýysyp, oblystyq týberkýlezge qarsy dıspanserdiń bas dárigeri boldy. Qansha júgi aýyr bolsa da, ózine tán kúsh-jigerimen jańa jumysqa bel sheshe kiristi. Nátıje ońaı kelmeıdi. Ol osy salanyń órkendeýine, jańa belesti baǵyndyrýyna kúni búginge deıin jan aıamaı eńbek etip keledi. Sonyń arqasynda oblystaǵy týberkýlezben kúres salasy elimiz boıynsha eń aldyńǵy qatardan oryn aldy. Tynymsyz eńbek jemisin bermeı qoıǵan joq. Bul basqaratyn oblystyq týberkýlezge qarsy dıspanseri elimiz boıynsha ozyq tájirıbe mektebine aınaldy. Búginde Almaty oblysy týberkýlez aýrýynyń taralý kórsetkishteri jaǵynan eń az taralǵan aımaq bolyp sanalady.
Salaýat Sársembaevtyń el aldyndaǵy ulan-ǵaıyr eńbegi elenbeı qalǵan joq. Ol basqarǵan mekeme oblys kóleminde emdeý mekemeleriniń arasynda ótken jarystyń birneshe dúrkin jeńimpazy. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Alǵys hatymen, sondaı-aq, oblys ákiminiń, Densaýlyq saqtaý mınıstriniń gramotalarymen birneshe ret marapattalǵan. 2007 jyly ol osy salanyń jetekshi mamandary quramynda AQSh-ta ótken «Týberkýlez aýrýynyń qazirgi dárilerge tózimdi túrlerine qarsy kúres» atty halyqaralyq jobaǵa qatysyp qaıtty. Budan bólek Salaýat 2011 jyly osy salanyń eń tańdaýly mamandary qataryna Fransııada ótken Búkildúnıejúzilik kongrestiń delegaty boldy.
Otbasynda ol ónegeli otaǵasy. Tuńǵyshtary – Nurlan zań qyzmetkeri bolsa, kenjeleri – Abaı áke jolyn qýǵan dáriger, al kelini – Áıgerim Qýanysh pen Álıma sııaqty nemerelerdi dúnıege ákelgen ana ǵana emes, barsha sábıdi emdeıtin balalar dárigeri.
Myrzahmet EREJEPOV,
Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi.
Taldyqorǵan.