Jem ózenimen Atyraý oblysyndaǵy Jylyoı aýdanynyń aýmaǵyna sý kele bastady. Sýdyń qatty aǵysy ózenniń jaǵalaýyndaǵy topyraqty, beton plıtalardy qulatyp jatyr.
Sý arnasy Jylyoı aýdanyndaǵy Aqkıiztoǵaı, Shoqpartoǵaı, Turǵyzba aýyldary men Qulsary qalasynyń mańynan aǵyp ótedi. Byltyr Jem ózenindegi sý deńgeıi 3 metr 63 sm-ge kóterilgen edi. Sý aıdynyndaǵy qaýipti deńgeı – 3 metr 40 sm.
Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Qaırat Nurtaevtyń aıtýynsha, 28 naýryzda Aqkıiztoǵaı aýylynyń mańynda sý deńgeıi 2 metr 74 santımetrge jetken. Keıingi eki táýlikte ózen arnasy 14 sm kóterilgen.
«Ázirge ózendegi sý qaýipti deńgeıge jete qoıǵan joq. Biraq túngi ýaqytta aǵys qatty bolady. Sol sebepten Jem ózeniniń boıyndaǵy qaýipti 6 ýchaskede baqylaý ornatyldy», deıdi Q.Nurtaev.
Búginde kúndiz de, túnde de ózen jaǵalaýyna bóget salynyp jatyr. Oǵan Mańǵystaý, Aqtóbe oblystarynyń tótenshe jaǵdaılar salasynan 100, Qorǵanys mınıstrliginen 150 adam, 255 tehnıka tartylǵan. Jem ózeniniń Jylyoı aýdanyndaǵy arnasy 2,5 metrge tereńdetilgen, eni 50 metrge keńeıtilgen.
«Jem ózeniniń Jylyoı aýdanyndaǵy arnasy Aqkıiztoǵaı aýyldyq okrýginiń aýmaǵynan bastaý alady. Aqkıiztoǵaı aýylynyń tusynda sý deńgeıi áli kóterilip jatyr. Demek qaýip áli seıilgen joq. Soǵan baılanysty ózenniń Turǵyzba aýylynyń tusy tereńdetilip, Kaspıı teńizine baratyn arnasy arshylyp jatyr. Bul – shamamen 50 shaqyrym. Basty maqsatymyz – Jylyoı aýdanynyń ortalyǵy Qulsary qalasy men eldi mekenderdi tasqyn sýdan qorǵap qalý. Jem ózeniniń boıyna Aqkıiztoǵaı, Turǵyzba aýyldary aralyǵyna úsh deńgeıli bóget salyndy. Onyń uzyndyǵy 100 shaqyrymǵa jýyq. Birinshisi Jem ózeniniń túbin tereńdetý kezinde alynǵan topyraqpen tóseldi. Ekinshisi bóget respýblıkalyq mańyzy bar «Atyraý – Dossor – Beıneý – Aqtaý» tas jolynan Aqkıiztoǵaı aýylyna deıingi 65 shaqyrym aýmaqta soǵylyp jatyr. Bógettiń eni – 20, bıiktigi – 6 metr. Jańadan salynyp jatqan bóget ár 50 metr saıyn nyǵyzdalady. Qazir onyń 78%-y aıaqtaldy. Byltyrǵy kóktemde Qulsary qalasyn tasqyn sýdan qorǵaıtyn bóget salynǵan edi. Bul – úshinshi bóget. Osy bóget qaıta nyǵaıtyldy. Bıyl ózendegi tasqyn sý úsh deńgeıli bógetten ótpeıtinine senimdimiz», deıdi oblys ákiminiń orynbasary.
Oblystyq qurylys basqarmasynyń basshysy Nurbergen Qusaıynovtyń málimetinshe, byltyrǵy tamyz aıynda Jylyoı tusyndaǵy Jem ózeni men Qursaı kanalynyń, Qamyskól, Solenoe kóliniń túbin tereńdetý, bóget salý bastalǵan.
«Sý aıdyndarynyń túbin tereńdetý jumysynyń bas merdigeri retinde «SAP-IN-VEST» JShS tańdaldy. Jumysty bıylǵy qarashada aıaqtaý josparlanyp otyr. Osy kezge deıin Jem ózeniniń 50 shaqyrym arnasy tolyǵymen tereńdetildi. Qursaı kanalynyń 46,1 shaqyrymyn tereńdetý kózdelgen. Osy kezge deıin ózenniń Qulsary qalasyna deıingi bóligi tereńdetilip, jumystyń 80%-y oryndaldy. «Endi Qursaı ózeniniń Qulsary qalasynyń aýmaǵyndaǵy bóligin tereńdetý qalyp tur. Soǵan baılanysty Jem ózeninen Qursaıǵa quıar tusy ýaqytsha jabyldy. Kóktemgi tasqyn sý tek Jem ózeni arqyly aǵyp jatyr. Sý tasqyny kezeńi aıaqtalǵan soń Qursaı kanalynyń Qulsary qalasyndaǵy bóliginiń túbin tereńdetý jalǵasady. О́zenniń atalǵan kanalǵa quıatyn tusyna sý retteıtin úlken shlıýz ornatylady», dedi N.Qusaıynov.
О́zen jaǵalaýyna taıaý ornalasqan aýyldardyń turǵyndary sý tasqynynan úreılenbegenimen, alańdaıtynyn jasyrmaıdy. Máselen, Turǵyzba aýylynyń turǵyny Qorabaı Taıshybaev kún saıyn Jem ózeniniń jaǵalaýyna kelip, sý deńgeıin baqylaıdy.
«Keıingi kúnderi Jem ózeniniń sýy kóbiktenip jatyr. Buryn mundaı ózgeris baıqalmaıtyn edi. Sý deńgeıi de kóterilipti», deıdi Q.Taıshybaev.
Jylyoı aýdanynyń ákimi Jumabek Qarajanovtyń deregine súıensek, 14 evakýasııalyq pýnkt daıyn tur. Oǵan 2 myńǵa jýyq adam qabyldanady. «Teńiz» ken ornyndaǵy jataqhanalarǵa da ornalastyrýǵa bolady.
Atyraý oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń ımıdjdik jumys jáne syrtqy kommýnıkasııalar tobynyń aqparatyna qaraǵanda, Jem, Oıyl, Noǵaıty ózenderiniń jaǵalaýyna qum toltyrylǵan 85,6 myń qap qoıylǵan. Jaǵalaýdaǵy bógetti nyǵaıtý úshin 21 myń tonna ınertti materıal tóselgen.
Atyraý oblysy